Ocena brak

ANDRZEJ GAŁKA z DOBCZYNA, Jędrzej z Dobczyna (Wielkopolska) ks.

Autor /Teobald Dodano /23.05.2012

Daty ur. (ok. 1400) i śmierci (prawdopodobnie po 1451) nie są znane, filozof, zwolennik J. Wiklifa.

W 1420 rozpoczął studia na wydziale artium Akademii Krak., gdzie 1422 został bakałarzem, 1425 magistrem i gdzie 1429-49 wykładał i był 1436 i 1441 dziekanem. W 1439-49 miał kanonię przy kościele św. Floriana w Krakowie. Na pocz. 1449 Collegium Artistarum wykluczyło A. ze swego grona z powodu nie znanego bliżej przewinienia, przez co utracił kanonikat, a bp Zbigniew Oleśnicki nakazał mu odbyć pokutę u cystersów w Mogile.

Niedługo potem nad A. zawisła groźba procesu in-kwizycyjnego, przygotowywanego w Krakowie na podstawie znalezionych w jego zbiorach traktatów Wiklifa oraz innych pism, które uznano za antykośc. i heretyckie.

A. opuścił Mogiłę i schronił się u księcia glogowsko-opolskiego Bolka V, który walczył z duchowieństwem o dziesięciny i sprzyjał husytom. W Głogówku A. napisał 3 listy (23 VI 1449) do bpa Zbigniewa Oleśnickiego, do prof. Akademii Krak. (m.in. wymienieni zostali Jan z Ludziska, Jan Elgot, Jan Kanty, Benedykt Hesse) i do jednego z magnatów pol. (podkomorzego krak. P. Szafrańca?).

Przyjmuje się, że A. jest również autorem napisanej w języku pol. Pieśni o Wiklifie (Z. Siemiątkowska nie uważa go za jej autora), a także niewielkiego pisma przeciwko świeckiej władzy papieża i bogactwom materialnym Kościoła (wyd. odnotowuje NKorbut).

W listach A. poddał ostrej krytyce postępowanie bpa Oleśnickiego, zarzucając mu, że postępuje niezgodnie z Pismem św. i prawem, oraz poziom umysłowy profesorów krak., uważając ich za ignorantów i twierdząc, iż żaden od początku założenia Akademii nie potrafił poprawnie przedstawić nauki o uniwersaliach; A. podkreślał natomiast wielkość nauki Wiklifa.

O niewielkim dorobku piśmienniczym A. i jego działalności powstała stosunkowo bogata literatura (NKorbut).

Jedni (głównie S. Kolbuszewski), przyjmując tezę, że spór A. ze środowiskiem krak. miał podłoże doktrynalne, przedstawili go jako czołowego, postępowego myśliciela, walczącego ze skostniałą scholast. myślą środowiska krakowskiego.

Tej jednostronnej i tendencyjnej ocenie przeciwstawili się inni, podkreślając m.in., iż mylił się A. wytykając ignorancję profesorom krak. i wskazując na błędne rozumienie i interpretowanie niektórych źródeł odnoszących się do A. (K. Michalski, Z. Siemiątkowska).

 

J. Garbacik, PSB VII 255-258; NKorbut II 178-181, III 481; S. Kolbuszewski, Herezja kanonika Jędrzeja Gaiki, Wr 1964 (ree. Z. Siemiątkowska, RTK 14(1967) z. 4, 123-127); A. Przymusiała, O polskiej filozofii średniowiecznej na podstawie prac Konstantego Michalskiego, MHFS 12(1970) 112--142 (passim).

Podobne prace

Do góry