Ocena brak

Analiza wypracowań

Autor /jolka Dodano /26.05.2014

Stanowi ona jedną z najczęściej stosowanych technik analizy dokumentów w badaniach pedagogicznych. Polega na opisie i interpretacji swobodnych (nieskrępowanych) i w miarę spontanicznych wypowiedzi osób badanych na sugerowany im przez badacza temat. Używa się jej chętnie w przypadku, gdy badacz nie dysponuje bardziej rzetelnymi i trafnymi technikami badań, ale nie tylko. Często stosuje się ją dla potrzeb konstruowania innych metod czy technik badawczych, np. techniki obserwacji kategoryzowanej, skali ocen lub badania ankietowego. Nierzadko też przypisuje się jej wiodącą rolę w przeprowadzanych badaniach naukowych. Za taką uważali jąm.in. P. Bovet, S. Baley, M. Librachowa, R.J. Ha-righurst, N. Han-Ilgiewicz, D. B. Elkonin). Pomocna na ogół okazuje się w badaniach nad opiniami młodzieży w różnego rodzaju sprawach, postawami, przekonaniami, zainteresowaniami, motywami, ideałami, dążeniami, cechami charakteru.

Zaletą analizy wypracowań jest przede wszystkim możliwość uzyskania wspomnianych już swobodnych i spontanicznych wypowiedzi. Jest niątakże niewątpliwa łatwość ich gromadzenia. Pod tym względem mają one wyraźną przewagę nad dziennikami młodzieży. Umożliwiają bowiem w przeciągu zaledwie godziny zebrać niejednokrotnie więcej materiału, niż podczas miesięcznego oczekiwania na wypowiedzi badanych w ramach prowadzonych przez nich dzienników.

Ze stron ujemnych, jakie charakteryzują analizę wypracowań, podkreśla się brak możliwości sprawdzenia stopnia subiektywizmu wypowiedzi osób badanych i ich prawdomówności. „Istotnie — piszą R. Łapińska i M. Żebrowska (1975, s. 680) — nigdy nie jesteśmy pewni, czy badani mówią o faktycznych swoich doświadczeniach, przeżyciach, marzeniach, czy też o tym, co uważają za właściwe powiedzieć. Nie wiemy również, czy i w jakim stopniu aktualne nastawienie emocjonalne przyczyniło się do zniekształcenia opisywanyclfTaktów lub przeżyć”. Na zniekształcenie to wpływają szczególnie takie niekontrolowane czynniki towarzyszące przy pisaniu wypracowań, jak zdolności literackie i wtórna motywacja (P.H. Mussen, 1970, s. 124).

Istotnym warunkiem szczerości wypowiedzi i ich odpowiedniości do postawionego problemu podejmowanych badań jest właściwie formułowany temat wypracowania. Przede wszystkim ma on dotyczyć zagadnienia znanego bliżej osobom badanym, budzącego ich zainteresowanie i wyzwalającego w nich natu

ralną potrzebę zwierzeń. Chodzi też o to, aby był to temat odwołujący się do ich własnych doświadczeń i przeżyć.

W temacie wypracowania interesujący nas problem może znaleźć swe odbicie w sposób bezpośredni lub pośredni. Zależy to od celu, jaki postawiliśmy sobie w badaniach, i młodzieży, z jaką mamy do czynienia. Tak na przykład J. Skorupska (1958, s. 207), badając konflikty młodzieży z osobami dorosłymi, posłużyła się w badaniach tematem wypracowania bezpośrednio dotyczącym interesującego ją problemu. Temat ten brzmiał następująco: „Moje konflikty z dorosłymi (ich przyczyny, częstość, przebieg, zakończenie. Co przeżywasz przy tym? Opisz jeden lub kilka takich konfliktów)”. S. Łapkowska (1959, s. 51) natomiast, przy badaniu wpływu koedukacji na zainteresowania erotyczne uczennic szkół średnich odwołała się do tematów wypracowań, które umożliwiły pośrednie zgromadzenie materiału. Były one następujące: „Próba własnej charakterystyki”, „Jak wyobrażam sobie swoje życie za 3-5 lat?”, „Przeżycia, które utkwiły mi w pamięci”.

Przytoczone wyżej tematy wypracowań sugerują, iż w ramach tych samych badań można stosować kilka różnych tematów. Są one formułowane albo w postaci pytań, albo określonych twierdzeń (zdań). Zarówno pytania, jak i twierdzenia mogą być odpowiednio uszczegółowione. Wyrazem tego może być pierwszy z trzech przytoczonych wyżej tematów wypracowań, zastosowanych przez R. Łapińską(1958, s. 40) w badaniach nad wzajemnymi stosunkami młodzieży żeńskiej i męskiej ze szkoły średniej:

1)    Moje poglądy na koleżeństwo, przyjaźń i miłość między młodzieżą żeńską i męską w szkołach koedukacyjnych (różnica między koleżeństwem, przyjaźnią a miłością). Jak układa się współżycie między dziewczętami a chłopcami w mojej klasie? Jak powinno się układać to współżycie? Moje poglądy na system koedukacyjny. Wpływ przeżyć erotycznych na pracę szkolną i postawę moralną. Moje własne doświadczenia z tego zakresu.

2)    Co myślę o swoich kolegach (koleżankach)? Jakimi są? Jakimi powinni być?

3)    Moje poglądy na szkołę koedukacyjną.

Wartość tematu wypracowania bynajmniej nie zawsze zależy od szerszego jego uszczegółowienia. Zbytnie uszczegółowienie nadaje mu charakter ankiety i kryje w sobie niebezpieczeństwo sugestii, słowem, pozbawia wypracowanie jego najbardziej osobliwej cechy, jakąjest umożliwienie osobie badanej daleko idącej swobody wypowiadania się na zadany temat. Zadowalających wypowiedzi mogą dostarczyć wypracowania na takie tematy, jak: „Moje zainteresowania”, „Moje hobby”, „Moje plany życiowe”, „Jakim jestem i jakim chciałbym być?”, „Moja klasa i ja”, „Co cieszy i drażni mnie w szkole?”.

Każdy z tematów wypracowania wymaga poprzedzenia go odpowiednią instrukcją, w której szczególną uwagę przywiązuje się do wyjaśnienia celu badań oraz zapewnienia osoby badane o pełnej dyskrecji i anonimowości. Za pomocą instrukcji można również ukierunkować odpowiednio tok myślenia badanych, jeśli zależy nam na wypowiedziach bardziej porównywalnych. Ukierunkowanie takie możliwe jest poprzez zasugerowanie pewnego przynajmniej zakresu odpowiedzi. Jednak wówczas —jak już wspomniałem — uzyskane relacje mogą być pozbawione ich żywiołowości i dotyczyć kwestii, które w zasadzie mało interesują młodzież. W każdym razie — niezależnie od ogólnego lub szczegółowego tematu — chodzi o takie ukierunkowanie wypowiedzi osób badanych, aby wypracowania ich mogły stanowić podstawę analizy, umożliwiającej rzeczowe przedstawienie i ewentualne rozwiązanie postawionego uprzednio problemu.

Podczas analizowania wypracowań obowiązują te same niemal zasady, co w przypadku dzienników i rysunków. Warto pamiętać przy tym, że także czysto zewnętrzne cechy analizowanych wypracowań nie są bez znaczenia dla właściwej ich oceny. Odnoszą się one do objętości danego wypracowania, wszelkiego rodzaju błędów ortograficznych, stylistycznych, i związanych z interpunkcją, marginesu, zewnętrznej formy, w jakiej napisane zostało pierwsze i ostatnie zdanie. Niemałe znaczenie w interpretacji wypracowań ma także ogólne wrażenie, jakie wywierają one na osobę badającą, tzn. czy robią wrażenie wypracowania napisanego porządnie, schludnie, starannie, niedbale, przeciętnie itp. (E. Erlebach i inni, 1975, s. 110).

Najważniejsza jest jednak analiza treści wypracowań. Jest ona tym rzetelniejsza, im ściślejsze są kryteria oceny, którymi posługujemy się. Kryteria te są różne. Wyznacza je w dużej mierze problem badawczy, jakiemu podporządkowana jest analiza wypracowań. Niekiedy dla uściślenia oceny wypracowań, w tym zwłaszcza podporządkowania poszczególnych wypowiedzi określonym zmiennym czy wskaźnikom, angażuje się kilku tzw. „sędziów kompetentnych”. Niektórzy radzą

— celem większego zobiektywizowania analizy wypracowań — zlecić osobom badanym ponowne wypowiadanie się na ten sam temat po upływie kilku miesięcy od pierwszego przeprowadzenia badań tego typu.

 

Podobne prace

Do góry