Ocena brak

AMBROZJAŃSKI RYT

Autor /Uniedrog Dodano /22.05.2012

Liturgia mediolańska, obrządek mediolańskiej prowincji kośc. (—> Mediolan), od VIII w. wiązany z postacią św. -» Ambrożego (brak dowodów na potwierdzenie słuszności tej tradycji); romanizowany za Karolingów, adaptowany do rytu rzym. przez Karola Boromeusza, zachował pewną odrębność i istnieje do dziś w archidiec. mediolańskiej oraz w szwajcarskiej administracji apost. —> Lugano (kanton Ticino).

1. Msza ambrozjańska, obecnie bardzo zbliżona do rzym., ma również wiele cech wspólnych z obrządkami wsch. (dzięki bpom ze Wschodu zasiadającym na stolicy biskupiej w Mediolanie). Po modlitwach u stopni ołtarza następuje krótki śpiew Wejścia (ingressa), a bezpośrednio po nim hymn Gloria, nast. Kyrie (w r.a. zawsze trzykrotne) i pozdrowienie Dominus vo-biscum. Prawie zawsze są 3 czytania: ze ST (lekcja), z NT (ewangelia) i z pism apost. (epistoła).

W uroczystość świętego w miejsce lekcji czytany jest jego życiorys (gesta); lekcję kończy werset z psalmu zw. psalmellus, epistołę zaś versus alleluiaticus; po ewangelii następuje homilia. Liturgia ofiary zaczyna się aklamacją Dominus vobiscum i Kyrie (w liturgii wsch. -> ektenia), po czym śpiewa się antyfonę post evangelium (odpowiednik offertorium).

Podczas śpiewu 2 starcy i 2 staruszki podchodzą do prezbiterium i podają celebransowi chleb i wino. Kapłan przyjmuje ofiary i składa w złotym naczyniu. Aklamacja diakona Pacem habete, występująca po obrzędzie przygotowania darów ofiarnych, wskazuje, że początkowo miał tu miejsce -> pocałunek pokoju.

Złożone na ołtarzu dary ofiarne przykrywa się drogocennym welonem (sindori), po czym celebrans odmawia nad nimi modlitwę zw. oratio super sindonem. Z kolei następuje wyznanie wiary (Credo) i celebrans odmawia oratio super oblata. Kanon (modlitwa eucharyst.), niewiele różniący się tfd rzym., rozpoczyna się prefacją; prefacje w r.a. są bardzo liczne i zróżnicowane co do formy (wykrzykniki, antytezy, paralele, narracje).

Po modlitwie Quam oblationem celebrans przechodzi na stronę epistoły i w milczeniu obmywa palce. Charakterystyczną cechą r.a. jest dodawanie po formule kon-sekracyjnej słów wyrażających uobecnianie się w eucharystii całego misterium —> paschalnego (por. aklamacje po podniesieniu w nowych modlitwach eucharyst. w liturgii rzym.).

W Communicantes i w Nobis quoque wspominani są inni święci aniżeli w kanonie rzym. (obecnie w pierwszej modlitwie eucharyst.), np. Jan Ewangelista, Andrzej Apostoł, Eufemia, Justyna, Sabina, Tekla, Pelagia, Katarzyna.

Kanon kończy długa dok-sologia. Łamanie chleba dokonuje się przed Pater noster. Po zmieszaniu świętych postaci schola odśpiewuje zmienną antyfonę zw. confractorium. W embolizmie po św. Andrzeju wymienia się św. Ambrożego. Komunię kapłana poprzedzają 3 modlitwy (jak. w liturgii rzym. przed 1969). Przy rozdzielaniu komunii używa się krótkiej formuły Corpus Christi Amen (por. obecną formułę w liturgii rzym.).

Śpiew komunijny nazywa się transitorium ; po nim następuje postcommunio, pozdrowienie i po raz trzeci Kyrie. Mszę kończą: błogosławieństwo, wezwanie do rozejścia się (procedamus in pace) oraz zachęta do trwania w postawie uwielbienia Boga (benedicamus Domino). Wzorując się na liturgii rzym. sprzed Soboru Wat. II dodaje się jeszcze modlitwę Placeat i prolog Ewangelii św. Jana.

2. Brewiarz ambrozjański podzielony jest na godziny, podobnie jak rzymski. Jutrznia zaczyna się wstępem, na który składają się: Pater noster, Ave Maria, Deus in adiutorium, Gloria Patri, alleluja, hymn Aeterne rerum conditor, responsorium, kantyk 3 młodzieńców z antyfoną i Kyrie. Główną część jutrzni stanowią psalmy od 1 do 108, rozdzielone na 10 dekurii (10 dni w ciągu 2 tygodni, liczone od poniedziałku do piątku);

na każdy dzień w ciągu 2 tygodni przypada inna dekuria; w soboty, niedziele i święta Pańskie zamiast psalmów odmawia się kantyki ST. Drugą ważną część jutrzni stanowią trzy czytania z Pisma św. z responsoriami po pierwszym i drugim, a z Je Deum po trzecim; jutrznia Bożego Narodzenia ma 3 nokturny z dwoma czytaniami w każdym.

3. Rok kościelny w r.a. rozpoczyna się adwentem, liczącym 6 niedziel. Adwent ma charakter wybitnie maryjny; ostatni jego tydzień, nazywany De Exceptato, poświęcony jest pokucie. Wśród świąt okresu Bożego Narodzenia obchodzona jest uroczystość powrotu z Egiptu (7 I), zw. Christoforia. Wielki post ma 6 niedziel, podczas których śpiewane są modlitwy w formie litanii.

Piątki wielkiego postu są dniamialitur-gicznymi (udziela się w nie tylko komunii Św.), a soboty uważane są za dni świąteczne bez obowiązku zachowania postu. Liturgia Wielkiego Tygodnia zachowała wiele zwyczajów sięgających V i VI w. W Wielki Czwartek przenosi się Najśw. Sakrament do -» Bożego Grobu, gdzie pozostaje do rezurekcji.

Okres wielkanocny jest szczególnie uroczysty. R.a. ma wiele świąt lokalnych, np. rocznice ku czci św. Ambrożego: 4 IV śmierci, 30 IX chrztu, 7 XII konsekracji biskupiej i wielu innych świętych, nie znanych w Kościele powsz. (np. Mircoles, Castritianus, Venerius, Geruntius, Calimerus, Eustorgius i in.).

4. Źródłami r.a. są: Pontificale ambrosianum — rps z IX w., przechowywany w Bibliotece Kapitulnej w Mediolanie, wydał M. Magistretti, Mi 1899; Caeremoniale ambrosianum — rpsy z X i XI w., wyd. Mi 1919; Antiphonale missarum — rps z XII w., przechowywany w British Museum, wyd. R 1935; Psaltericum ambrosianum, Mi 1574; Beroldus, wydał M. Magistretti, Mi 1894; Manuale ambrosianum, wydał tenże, Mi 1895; Breviarum ambrosianum, Mi 1912; Missale ambrosianum, wyd. krytyczne A. Ratti, M. Magistretti, Mi 1913; Expositio missae canonicae, wydał A. Wilmart, Mr 1922; Vesperale, Mi 1939; nadto wydaje się Corpus ambrosiano liturgicum I-II, Mr 1968-70, zawierający teksty oraz krytyczne opracowania.

 

A-M. Ceriani, Ńotitia liturgiae ambrosiana?. Mi 1875; P. Lejay, DACL
1 1373-1442; A. Paredi, / pre/azi ambrosiani, Mi 1937; tenże. San'Ambrogio nel XVI centenario della nascita. Mi 1940, 69-158; E. Cattaneo, // Breviario ambrosiano, Mi 1943; F. Longoni, ECat I 1008-1014; Righetti I 123-127, II-IV (passim); O. Heiming, Altliturgische Fastenferien in Mailand, ALW 2 (1952) 44-60; A.A. King, Liturgies of the Primatial Sees, Lo 1957, 186-456; K. Gamber, Sakramentartypen, Beuron 1958, 120-134; Rado I 102-105; O. Heiming, Kleinere Beiträge zur Geschichte der ambrosianischen Liturgie ALW 12 (1970) 130-147.

Podobne prace

Do góry