Ocena brak

Alegoria

Autor /Rozalia Dodano /24.10.2012

Obrazowe przedstawienie abstrakcyjnego
pojęcia, ukazanego pod postacią ludzką (—> personifikacja),
zwierzęcą bądź w formie grupy figur.,
której postacie poprzez swe cechy, atrybuty, stroje,
pozy, gesty i zachowania oznaczają określoną sytuację,
będącą tematem uogólnienia (np. wielofiguralny
pochód alegor. postaci w tzw. triumfach władców, mających
gloryfikować rządy monarchy, księcia czy wodza).

W odróżnieniu od —> symbolu a. z założenia ma
zawsze ściśle ustalone, konwencjonalne i przy odpowiedniej
wiedzy o atrybutach i personifikacjach, jednolicie
czytelne znaczenie; a. jest zawsze jednoznaczna.

A. służyła najczęściej do wyrażania pojęć i koncepcji:

1) moralnych (np. Roztropność, Miłość, Sprawiedliwość);

2) rei. (np. alegorie Kościoła Katolickiego
i jego instytucji, sakramentów, pojęć teol.);

3)
kosmologiczno-przyrodniczych (a. astrologiczne, żywiołów,
pór dnia i roku);

4) cech ludzkich (np. temperamentów);

5) społ. (np. a. Bogactwa, Sztuk i Nauk,
pomyślnego Handlu, owocnego Rolnictwa) 

6) moralno-
polit. (np. a. triumfalnych rządów określonych
władców, a. Pokoju).

A. o wymowie polit.-propagandowej
(np. a. Pokoju Westfalskiego, Triumfu Papiestwa
nad Herezją) wiązały się z konkretnymi sytuacjami
i wydarzeniami polit.

Nierzadko a. przybierała kostium historii mitol. (np. a. Miłości jako przedstawienie
Wenus i Amora) lub bibl. (np. Sąd Salomona
jako a. sprawiedliwych rządów określonego władcy).
Przedstawienia alegor. wystąpiły już w sztuce ant.
(np. temat Kalumnia Apellesa; personifikacje pojęć,
utożsamiane z bóstwami, np. Pax - Pokój).

W średniowieczu
wytworzono system sieciowo powiązanych
ze sobą pojęć alegor., w którym nakładały się
na siebie różne zestawy personifikacji (np. temperament
Melancholii - planeta Saturn - pora roku Zima
- okres życia ludzkiego Starość - typ ludzki Chciwość,
Żebrak, Samobójca itp.); figury alegor., także o
rei.-moralnym znaczeniu (cnoty i występki, Ecclesia
i Synagoga i in.), występowały licznie w rzeźb, i mai.
dekoracji kościołów, w malarstwie książkowym,
wczesnej grafice. W renesansie pojawiły się obok
nich także a. przekazujące treści humanistyczne i polit.-
propagandowe.

Protoreformacja (Erazm z Roterdamu
i in.) i reformacja stały się na pn. Europy źródłem
alegoryki moralistycznej, opartej na ideach neostoickich
i postulującej moralną powściągliwość i rozsądek
w cnotliwym życiu (m.in. tematy Miles Christi
- Żołnierza Chrystusa opierającego się wszelkim doczesnym
pokusom; Świata na opak, w którym odwrócony
zostaje normalny porządek rzeczy; Chrystusowej
przypowieści o wąskiej drodze cnoty i szerokiej
drodze występku; moralistyczne ilustracje przysłów
i bajek); alegoryka niderl. XVI w. często posługiwała
się kostiumem rodź. (np. na wpół rodź., na wpół alegor.
przedstawienia zawodów finansowych - bankierów
i poborców podatków - jako a. Chciwości).

Ogromny
rozwój alegoryki nastąpił w Europie od 2 poł. XVI
do XVIII w.; niezwykle rozbudowany był alegor.
język sztuki propagującej idee kontrreformacji: położono
nacisk na utrwalenie kwestionowanych przez
protestantów pojęć teol. i etyczno-rel. (m.in. temat Triumfu Kościoła Katolickiego i Papiestwa jako a.
prymatu wyznania rzymskokatol.; ikonografia sakramentów i dobrych uczynków; gloryfikacja instytucji
kość). Równocześnie rozbudowany został zasób
a. polit, służący gloryfikacji władzy i powiązany
często z ceremoniałem dworskim (władca jako zwycięski
wódz, opiekun religii, twórca dobrobytu kraju,
protektor nauk i sztuk); alegoryka zyskała wówczas
formę dziedziny nauk.; powstawały teoret. i praktyczne
podręczniki alegor. - np. Iconologia O Ripy (Rzym
1593); obszerne programy alegor. obejmowały elementy
treściowe architektury i dekoracji mai. i rzeźb, budowli
kość. i świeckich, a także bogatej ikonograf.
sztuki okolicznościowej (oprawa entrad, uroczystości
koronacyjnych, pogrzebów i in.).

Tradycyjne wątki i motywy
alegoryki renes. i barok, trwały w nowych, neoklas.
już formach, w sztuce okresu rewolucji francuskiej
i oświecenia, a także w ikonografii XIX w.
(np. sięganie do imperialnej alegoryki w gloryfikacji
rządów Napoleona Bonaparte bądź cesarzy niem. i ros.).
Wiek XIX wprowadził jednak także i nowe tematy alegor.
- np.: a. Pracy, alegorykę industrialną.

Alegoryka
w sztuce XX w. ma sens gł. agitacyjny (sztuka o podłożu
ideologii socjalistycznych i marksistowskich) lub
wykorzystujący odnowione znaczenia tradycyjne (np.
alegoryzm nowej figuracji, J. Beuysa, A. Kiefera i in.).
(gr. allegoria)

Podobne prace

Do góry