Ocena brak

ALEGORIA

Autor /Depsey Dodano /08.02.2012




ALEGORIA, pojedynczy motyw lub rozbudowany zespół motywów
(postać, wydarzenie, fabuła), który poza znaczeniem
dosłownym i wprost wypowiedzianym posiada znaczenie dodatkowe,
pozostawione domyślności czytelnika lub rozszyfrowane
przez autora. Znaczenie to, zw. alegorycznym, jest połączone
ze znaczeniem dosłownym więzią w dużym stopniu
umowną, ustaloną przez tradycję lit., kult., rel., ikonograficzną
itp., w nikłym tylko stopniu respektującą zasady podobieństwa,
związków przedmiotowych czy zależności językowych.
Np. jednym z utrwalonych przedstawień alegorycznych jest
motyw żeglugi jako odpowiednika ludzkiego żywota. Oto dwa
warianty barokowych opracowań tego motywu:


Świat - morze, człowiek - okręt od burzy niesiony,
Przygody - skryte skały, szczęście - wiatr szalony.
Gdzie styr umysł stateczny, gdzie sam rozum rządzi,
Gdzie cnota Cynozura, takowy nie błądzi
(D. Naborowski Impreza: calando poggiando,
to na dół, to do góry)


Jam żeglarz, Zosiu, miłość - morze moje,
Sternik - Kupido, towar - łaski twoje.
(...)
Żądza - mój okręt, serce me w nim płynie
Port mój - chęć twoja, która gdy mię minie,
Przyjdzie mi tonąć w głębokich łzach, a ty
Co masz za korzyść z zdrowia mego straty?
(H. Morsztyn Do Zosie)


Wyjaśnienie a. - jeśli nie jest dokonane przez autora - wymaga
pewnej erudycji, np. znajomości mitologii, Biblii, > topiki lit.,
rozpowszechnionych ujęć plastycznych. W przeciwieństwie
do symbolu znaczenie a. jest stałe i skonwencjonalizowane.
Zakres ujęć alegorycznych nie jest ściśle ustalony, choć obejmie przede wszystkim pojęcia abstrakcyjne, kategorie estet.,
filoz. i moralne, cnoty i grzechy, zmysły i uczucia, sztuki
umiejętności, wyobrażenia czasowe, zjawiska kosmiczne itd.
Przedstawienie alegoryczne polega często na ich —> personifikacji.
Mogą one występować w roli działających i przemawiających
postaci, co zdarza się w gatunkach dydakt. i moralizatorskich,
w średniow. > moralitecie i > dialogu oraz w dramacie
konwiktowym. Szczególna forma a. występuje w > bajce
zwierzęcej, której bohaterowie i fabuła są alegorycznymi
wyobrażeniami ludzkich charakterów i zachowań. A. funkcjonuje
również w utworach o charakterze polit. i historioz.,
w barokowym > poemacie epickim, w przypowieściach i >
przysłowiach. Estetyka średniowiecza uczyniła a. główną zasadą
wszelkiej sztuki (> średniowieczny alegoryzm), zgodnie
z przekonaniem, że wszystko, co zmysłowe, jawne i ludzkie,
posiada o tyle sens i wartość, o ile wskazuje na to, co
ponadzmysłowe, ukryte i boskie. Wysoka lit. ranga a. utrzymywała
się aż do romantyzrrlu, później miejsce jej zajął > symbol.


J. KLEINER Reprezentatywność, symboliczność, aiegoryczność, w:
Studia z zakresu teorii literatury, Lubi. 1956; J. KRZYŻANOWSKI A.
w prądach romantycznych, „Przegl. Hum." 1962 nr 5; E. SARNOWSKA-
TEMERIUSZ Alegoryczna wiedza o poezji w XVI i XVII wieku,
„Pani.Lit. 1969 z. 3; J. ABRAMOWSKA Alegoreza i a. w dawnej
kulturze literackiej, w: Problemy odbioru i odbiorcy (zbiór.), Wr. 1977.
Aleksandra Okopien-Sławinska

Podobne prace

Do góry