Ocena brak

Aktywność mięśniowa

Autor /kulka Dodano /19.12.2013

Aktywność mięśniowa podczas chodu prowadzi do indukcji lub hamowania ruchu oraz stabilizowania poszczególnych odcinków ciała. Odbywa się to poprzez koncentryczne bądź ekscentryczne skurcze mięśni, wskazujące na ich aktywność podczas skracania lub rozciągania. Wysoce skoordynowana aktywność poszczególnych grup czynnościowych mięśni zapewnia możliwość spełnienia podstawowych warunków chodu, jakimi są według Perry:

1.    Stabilność obciążonej stopy w fazie obciążania.

2.    Swoboda ruchu stopy nieobciążonej podczas fazy przenoszenia.

3.    Właściwe „przygotowanie” stopy do przyjęcia obciążenia w końcowej fazie przenoszenia.

4.    Właściwa długość kroku.

J.R. Gage do w w. determinantów prawidłowego chodu dodaje niezwykle ważny element, jakim jest zachowanie minimalnych kosztów energetycznych chodu, które są ogólnoustrojową konsekwencją spełnienia pierwszych czterech warunków.

Kontynuując rozważania J. Perry - chód polega na powtarzaniu podstawowych zjawisk funkcjonalnych, mających na celu:

1.    Przemieszczanie ciała do przodu.

2.    Naprzemienne utrzymywanie równowagi ciała ponad obciążaną kończyną.

3.    Stałe utrzymywanie funkcjonalnej równości kończyn na długość.

Przemieszczenie ciała do przodu jest więc wynikiem osiągania celów funkcjonalnych poszczególnych faz chodu.

Podczas pierwszej fazy podwójnego podporu następuje przyjęcie ciężaru, stabilizacja kończyny na podłożu oraz przemieszczanie ciała do przodu. Pozycja kończyny - zgięcie stawu biodrowego, prawie pełen wyprost kolana oraz podudzia, ustawienie stopy w pozycji prostopadłej do goleni - pozwala, przez siły przenoszone wzdłuż podudzia, na bierne zgięcie podeszwowe stopy aż do jej całkowitego podparcia. Zbyt gwałtownemu opadnięciu stopy przeciwstawiają się zginacze grzbietowe, które po uzyskaniu przez stopę stabilnego podparcia powodują przemieszczanie się goleni do przodu, obracając ją w stawie skokowym górnym (ryc. 5.2).

Ruch ten, początkowo niehamowany, wywołuje reakcję ze strony zginaczy podeszwowych, które dla hamowania nadmiernego zgięcia grzbietowego stopy wymagają ustabilizowania zginającego się podczas tej fazy kolana. Pozycja kończyny, określana początkowo jako niestabilna, staje się gotowa do przejęcia całości ciężaru ciała dzięki ustabilizowaniu kolana skurczem mięśnia czworogłowego. Miednica i udo stanowią stabilną dźwignię działania aparatu wyprostnego kolana przez działające w tej fazie mięśnie: półścięgnisty, półbłoniasty, głowę długą mięśnia dwugłowego oraz nieznacznie aktywny mięsień pośladkowy wielki. W końcowym okresie tej fazy chodu dochodzi do rozpoczęcia utrzymywania równowagi ciała ponad obciążaną kończyną, co jest związane z nasiloną tendencją do przemieszczeń w płaszczyźnie czołowej. Opadnięciu miednicy przeciwdziałają mięśnie: pośladkowy średni i mały oraz mięsień napinacz powięzi szerokiej uda; siłom pogłębiającym koślawość kolana przeciwdziała mięsień obszerny przyśrodkowy, a koślawości stępu -mięśnie: piszczelowy tylny i głowa przyśrodkowa mięśnia brzuchatego łydki. Omówiona powyżej faza chodu wymaga aktywności największej liczby mięśni spośród wszystkich pozostałych. W znacznym stopniu decyduje ona o kosztach energetycznych chodu. Skomplikowana „gra” mięśni kończyny dolnej, szczególnie mięśni dwustawowych, odgrywa kluczową rolę w przebiegu pierwszej fazy podwójnego podporu.

Rozpoczęcie utrzymywania równowagi ponad obciążaną kończyną stanowi okres wczesny fazy jednostronnego podporu, której głównym zadaniem jest kontynuowanie przemieszczania się tułowia do przodu wobec obciążanej kończyny oraz podłoża. W okresie tym ruch jest wolniejszy niż wcześniej, szczególnie w momencie, gdy tułów znajduje się bezpośrednio ponad obciążaną kończyną. Faza ta jest przykładem wykorzystania bezwładności przemieszczającego się ciała ponad obciążaną, ustabilizowaną na podłożu kończyną. Początkowo trwająca jeszcze aktywność mięśnia czworogłowego ulega wygaśnięciu po uzyskaniu wyprostu kolana. Przemieszczanie się goleni do przodu przez ruch obrotowy w stawie skokowym górnym jest kon-trolowanc przez skurcz mięśnia trójgłowego łydki i piszczelowego tylnego. Mięśnie: zginacze palców i palucha, przez przyparcie palców do podłoża, zwiększają płaszczyznę podparcia, przygotowując stopę do fazy oderwania palucha. Ciągłą aktywność wykazują mięśnie stabilizujące miednicę, zapobiegając nadmiernemu wychyleniu tułowia w stronę nie-obciążanej kończyny.

Kolejną fazę chodu, z punktu widzenia funkcjonalnego, rozpoczyna moment odbicia stopy, będący końcowym elementem fazy pojedynczego podporu. Jego celem jest nadanie nowej siły przemieszczającej ciało. Znajduje się ono do przodu od obciążanej kończyny, powodując w ten sposób bierne utrzymywanie biodra oraz kolana w wyproście. Działające siły prowadzą do pogłębienia się zgięcia grzbietowego stopy. Zabezpieczenie stawu biodrowego przed przeprostem odbywa się na drodze biernej wytrzymałości aparatu torebkowo-więzadłowe-go stawu biodrowego lub też jest wynikiem rozpoczynającej się aktywności mięśnia biodrowo-lę-dźwiowego. Kolano utrzymywane jest w wyproście przez elementy torebkowo-więzadłowe stawu oraz przez aktywny mięsień dwugłowy łydki. Stabilne kolano stanowi dla niego zarazem przedłużenie ramienia dźwigni działania na stopę. Wraz z pozostałymi sześcioma zginaczami stopy zgina ją podeszwo-wo, co stanowi podstawowy mechanizm propulsji (ryc. 5.4). Wzrasta szybkość przemieszczania się ciała.

KSKP i przejmowanie przez nią ciężaru ciała zapoczątkowuje drugą fazę podwójnego podporu, która funkcjonalnie może być określona jako faza asekuracji przenoszenia ciała ponad drugą kończynę. Celem tej fazy jest przygotowanie drugiej kończy-ny do przejęcia ciężaru. Rozpoczyna ją aktywność mięśni przywodzicieli, których fizjologiczna rola ogranicza się tylko do tego okresu i kończy w momencie oderwania palucha (OP). Przeciwdziałają one inercyjnemu przemieszczeniu się kończyny w stronę boczną (odwodzenie) na skutek działania mięśni przywodzących kończynę, aktualnie przejmującą obciążenie. Ich rola nie jest zapewne ograniczona tylko do przywodzenia kończyny, lecz równocześnie do zapoczątkowania zginania w stawie biodrowym. Funkcję tę przejmuje następnie mięsień biodrowo--lędźwiowy. Zgięcie kolana, które pod koniec tej fazy osiąga wartość około 50°, zapoczątkowane jest aktywnością mięśnia brzuchatego łydki oraz mięśnia podkolanowego, a dalej przebiega siłą inercji, zaczynając mechanizm wahadłowego ruchu goleni. Niezwykle ciekawa jest funkcja mięśnia prostego. Według CM. Tylkowskiego jego proksymalna część, na podstawie skurczu koncentrycznego, wspomaga zginanie stawu biodrowego, podczas gdy jego część dystalna, skurczem ekscentrycznym, kontroluje zginanie w stawie kolanowym. Po odbiciu stopy kontakt z podłożem jest utrzymywany jedynie przez obciążany paluch.

Rozpoczynająca się aktywność mięśni prostowników stopy, palców i palucha prowadzi do rozpoczęcia funkcjonalnej fazy oderwania palucha od podłoża. Osiągnięcie tego celu jest konieczne do dalszego przeniesienia nieobciążonej kończyny. Niewielkie zgięcie biodra przy równoczesnym znacznym zgięciu kolana jest przyczyną funkcjonalnego, końskiego ustawienia stopy, pomimo że w tym okresie stopa może być ustawiona w pozycji pośredniej do goleni. Uniesienie i przenoszenie stopy wymaga więc kombinacji ruchów zginania biodra, kolana oraz uniesienia grzbietowego stopy. Zapoczątkowana wcześniej aktywność mięśnia biodro-wo-lędźwiowego i napinacza powięzi szerokiej prowadzi do zwiększenia stopnia zgięcia biodra, a mięśnie przywodziciele po ustaleniu kończyny w kilkustopniowym przywiedzeniu kończą swoją aktywność. Zginanie kolana odbywa się na drodze inercji lub też jest stymulowane przez skurcz głowy krótkiej mięśnia dwugłowego i krawieckiego.

Zadaniami kolejnej fazy funkcjonalnej chodu -przenoszenia są: przeniesienie uniesionej stopy oraz jej przygotowanie do przejęcia obciążenia podczas następnego kroku. Kończyna ulega dalszemu zgięciu w stawie biodrowym pomimo kończącej się aktywności mięśnia biodrowo-lędźwiowego. Ruch odbywa się dzięki wcześniej działającym siłom oraz ponownie pojawiającej się aktywności mięśnia prostego. Kolano, które biernie, mechanizmem wahadłowym, osiągnęło swoje maksymalne zgięcie, ulega czynnemu wyprostowi. Antagonistą tego ruchu jest grupa tylna mięśni uda, która aktywizuje się pod koniec tej fazy chodu. Prowadzi to do zahamowania zginania biodra, ustabilizowania go w płaszczyźnie strzałkowej oraz również, na innej drodze, w płaszczyźnie czołowej. Kolano osiąga maksymalny możliwy wyprost, a stopa kilkustopniowe ustawienie końskie kontrolowane aktywnością mięśni zginaczy grzbietowych. Kończyna staje się gotowa do obciążania.

Chód jest procesem ciągłym. Toteż błędne wrażenie, jakie czyni podział kinematyczny, stworzony na potrzeby analizy jego filmowych zapisów, zostaje częściowo zatarte po przedstawieniu jego faz funkcjonalnych. Wzajemnie, płynnie przechodzą z jednej w drugą, dzięki utrzymującej się aktywności grup mięśniowych, kontynuowaniu rozpoczętego ruchu, zjawisku inercji oraz centralnej kontroli równowagi mięśniowej. Zjawisko antagonizmu działania mięśni jawi się w niezwykle skomplikowany sposób. Antagonistyczne mięśnie przez stabilizację ruchu w stawach, stają się synergistami ruchu w innym stawie. Jak wynika z przedstawionej powyżej analizy, główną rolę podczas chodu odgrywają mięśnie kontrolujące pozycję goleni wobec stopy oraz uda wobec goleni i miednicy

 

Podobne prace

Do góry