Ocena brak

AKT I MOŻNOŚĆ (akt i potencja)

Autor /Jan_W Dodano /23.10.2012

 

AKT I MOŻNOŚĆ (akt i potencja) (tłum. nłc. )

metaf. Para pojęć korelatytvnych, wpro­wadzonych, częściowo rozłącznie (doty­czy to aktu), przez Arystotelesa. Są one korelatywne w tym sensie, że do określenia „możności" niezbędny jest „akt", ale nie odwrotnie, gdyż „akt" jest pojęciem pierwotnym i prostym. Pierwsze z nich — energeia wraz z zachodzącym na nie, lecz niezupełnie synonimicznym terminem entelecheia oznacza to, co stanowi w danym porządku bytowym faktyczność, dokona­nie, wreszcie doskonałość, drugie zaś — dynamis — to, co jest w tym samym po­rządku dopiero do dokonania, co stanowi rację zmiermości danego bytu. W dalszych rozwinięciach, podejmowanych na grun­cie metafizyki arystotelesowskiej, zwykło się stwierdzać, że tak jak akt do możno­ści, mają się do siebie także: —> forma (1) do —> materii (1) pierwszej — w porządku esencjalnym, —> istnienie (1) do —> istoty (1) —w porządku egzystencjalnym.

W tomizmie akt i możność uważa się za realnie różne, choć niesamodzielne onty­cznie elementy bytu przygodnego, z tym, że ostateczną racją bytu jest akt istnienia, który jednak w konkretnym bycie jest pro­porcjonalny do zachodzącej w nim moż­ności. Akt nie musi występować w bycie wraz z możnością; byt będący wyłącznie aktem, bez domieszki możności, jest by­tem doskonałym — Bogiem, określanym jako akt czysty {actus purus). W bycie stworzonym, przygodnym akt i możność nigdy nie występują z osobna, gdyż byt jest zawsze aktem, kiedy zaś jest bytem przygodnym, zawiera także ograniczającą go możność, która wraz z owym aktem współstanowi ten właśnie byt.

Teoria aktu i możności, tłumacząca fa­ktyczną wielość bytów, stała się podstawą —> pluraliznau metafizycznego w jego kla­sycznym ujęciu.

Podobne prace

Do góry