Ocena brak

Ajatollah Chomejni

Autor /larina Dodano /15.05.2012

Ajatollah Chomejni przez wiele lat był przywódcą duchowym Iranu, zanim w 1979 stanął na czele rewolucji islamskiej. Był kluczową postacią historii irańskiej dwudziestego wieku, a po rewolucji odgrywał ważną rolę na arenie międzynarodowej. Jako przywódca państwa w ostatniej dekadzie życia przyczynił się do wprowadzenia surowego prawa muzułmańskiego, a jego polityka zagraniczna charakteryzowała się zdecydowanie wrogą postawą wobec Zachodu, a szczególnie USA.

Historycy nie są pewni dokładnej daty urodzenia Chomejniego. Przyjmuje się trzy możliwości: 1900, 1901 lub 1902. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Ruhollah Musawi. Przydomek Chomejni (od 1930 roku) pochodzi od nazwy irańskiej miejscowości Chomejn, gdzie urodził się przyszły przywódca. Ruhollah Musawi Chomejni przyszedł na świat w rodzinie islamskich teologów. Jego dziadek i ojciec byli mułłami - szyickimi przywódcami religijnymi. Doktryna szyitów różni się od teologii sunnickiej tym, że szyici wierzą, iż źródłem mądrości i najwyższym autorytetem są potomkowie kalifa Alego Ibn Abi Taliba.

Wczesna śmierć ojca

Chomejni miał tylko pięć miesięcy, kiedy zabito jego ojca, rzekomo na rozkaz miejscowego właściciela ziemskiego. Wówczas Iran (a właściwie Persja, bo tak kraj był nazywany do 1935 roku) był biednym państwem z przytłaczającą większością ludności wiejskiej. Bpgaci właściciele ziemscy żyli w dostatku, podczas gdy zubożałym dzierżawcom ledwo wystarczało na przeżycie. Ojciec Chomejniego był średnio zamożnym rolnikiem i obrońcą praw chłopów, czym być może naraził się właścicielowi ziemskiemu.

Chomejni wychowywany był przez matkę i ciotkę. Kiedy obie umarły w 1918 roku, odpowiedzialność za wychowanie Ruhollaha spadła na starszego brata, późniejszego ajatollaha, Pasandida. Zadbał on o wykształcenie i rozwój religijny młodszego brata. Chomejni studiował najpierw w Araku, który był ważnym ośrodkiem religijnym, a około roku 1922 przeniósł się do Kom, które jako główne centrum kształcenia religijnego i pielgrzymek, uważane jest za duchową stolicę Iranu.

Teolog

Chomejni pozostał w Kom aż do swojego wygnania w 1964 r. W wieku 30 lat poślubił córkę islamskiego teologa. Doczekali się dwóch synów i trzech córek. W czasie studiów Chomejni interesował się przede wszystkim filozofią i gnozą (wiara w pozazmysłowy, irracjonalny kontakt z bóstwem i możliwość poznania), co znalazło swoje odzwierciedlenie w jego późniejszej działalności politycznej . Prowadzone przez niego wykłady były bardzo popularne nie tylko wśród studentów, ale także wśród okolicznych mieszkańców. Ludzie przyjeżdżali nawet z oddalonego o około 150 km Teheranu, aby go wysłuchać. Popularność jego wykładów wzbudziła niechęć reżimu panującej dynastii Pahlawich, która chciała ograniczyć władzę przywódców religijnych. Umiejętność przemawiania do szerokich rzesz pomogła Chomejhiemu w jego późniejszej walce politycznej. Wierzył on, że właśnie teologowie powinni wieść prym w polityce.

W maju 1944 roku Chomejni publicznie wezwał muzułmanów Iranu i całego islamskiego świata do działań na rzecz ograniczenia tyranii obcych państw i ich irańskich popleczników. Jego otwarta opozycja w stosunku do irańskiego władcy Mohammada Rezy Pahlawiego oraz potępienie wpływów Zachodu przysporzyły Chomejniemu oddanych zwolenników. W swoich wystąpieniach bronił wiary szyickiej oraz bezustannie krytykował szacha, nazywając go marionetką Zachodu. Przyczyniło się to niebagatelnie do wzrostu jego popularności. W 1950 roku uzyskał tytuł ajatollaha - przywódcy religijnego, a na początku lat sześćdziesiątych przyznano mu tytuł wielkiego ajatollaha, dzięki czemu znalazł się wśród głównych hierarchów irańskiej wspólnoty szyickiej.

W opozycji

Chomejni sprzeciwiał się szachowi w związku z jego prozachodnią polityką, jak również coraz bardziej autorytarnym stylem rządzenia. Dzięki wzrostowi popytu na ropę naftową Iran, jako jeden z większych producentów tego paliwa, zaczął się wzbogacać. Jednak zamiast przeznaczyć uzyskane dochody na walkę z ubóstwem, szach wykorzystywał pieniądze na zwiększenie irańskiego potencjału militarnego i zdławienie ruchów opozycyjnych. Tajna policja szacha, służby wywiadowcze i służby bezpieczeństwa (SAWAK) zbierały informacje na temat jego politycznych przeciwników, którzy często byli więzieni, torturowani, a nawet zabijani. Strategiczne położenie Iranu i jego status producenta ropy naftowej sprawiały, że Zachód nie interweniował w politykę wewnętrzną tego państwa. Stany Zjednoczone tolerowały coraz bardziej dyktatorski styl rządów szacha, ponieważ nie widziały alternatywy dla reżimu Pahlawich. Przywódcy państw zachodnich sądzili, że ze względu na panującą w Iranie nędzę radykalne zmiany w ekipie rządzącej doprowadziłyby do wprowadzenia reżimu komunistycznego. Żaden z zachodnich polityków nie przewidywał dojścia do władzy przywódców religijnych.

Wpływy Chomejniego wzrastały w miarę, jak wysuwał on pod adresem szacha coraz to nowe oskarżenia o postawę anty muzułmańską. Wielu Irańczyków od dawna uważało, że ich prawdziwymi przywódcami duchowymi są mułłowie. Bogaty i rozrzutny styl życia szacha kontrastował silnie z biedą szerokich mas, a przepaść pomiędzy masami i elitami irańskimi powiększała się. Taka sytuacja skłaniała wielu do zwrócenia się o przewodnictwo do teologów. Szyiccy duchowni przywrócili ludziom poczucie godności. Kiedy Chomejni wystąpił przeciwko szachowi w latach 1962 i 1963, wskutek czego został aresztowany, nastroje antyrządowe doprowadziły do zamieszek. Do Kom wysłano liczne oddziały i w potyczkach zginęło wielu studentów.

Chomejni jako jedyna licząca się na arenie politycznej postać ważył się otwarcie występować przeciwko szachowi. Rada mułłów - ulama - z początku bardzo niechętnie wypowiadała się przeciwko rządowi, jednak w miarę jak reżim stawał się bardziej represyjny, coraz więcej mułłów przyłączało się do Chomejniego. 7 kwietnia 1964 roku masowe demonstracje doprowadziły wreszcie do jego uwolnienia. Natychmiast wznowił on aktywną działalność przeciwko szachowi, a propagowana przez niego ostra krytyka władz ponownie doprowadziła do jego aresztowania i deportacji do Turcji 4 listopada 1964 roku. Chomejni liczył wtedy 64 lata i miał zakaz powrotu do Iranu aż do 1979 roku.

Na wygnaniu

Chomejni udał się więc do Turcji, następnie do Iraku i na krótko do Francji (1978). Większość czasu na wygnaniu spędził w Najafie w Iraku. Najaf był ośrodkiem religijnym, więc Chomejniemu pozwolono nauczać i publikować. Jego wpływy w Iranie w tym okresie bynajmniej nie zmalały. Zwolennicy Chomejniego podróżowali do Najafy, aby wysłuchać jego wykładów, które nagrywane były również na kasety i przemycane do Iranu, gdzie je błyskawicznie rozpowszechniano po całym kraju. Irańczycy byli coraz bardziej rozczarowani despotycznymi rządami szacha, a wpływy Chomejniego rosły. Masowe demonstracje i strajki stały się coraz częstszym zjawiskiem i większość obywateli domagała się zmian.

Zamieszki

Łańcuch wydarzeń, które doprowadziły do rewolucji irańskiej w 1979 r., zainicjowany został przez tajemniczą śmierć syna Chomejniego w Najafie w grudniu 1977 r. Za tragedię obwiniano SAWAK, a po całym kraju przetoczyła się fala protestów. Domagano się zniesienia monarchii i ustanowienia islamskiego rządu, na którego czele miał stanąć Chomejni. Coraz więcej ludzi padało ofiarą sił bezpieczeństwa, niepokój w państwie wzrastał, a pozycja szacha stawała się coraz bardziej zagrożona.

Nowe nagrania przemówień Chomejniego potępiających Stany Zjednoczone i sławiących poświęcenie narodu irańskiego przyczyniły się do wybuchu rewolucji. Szach desperacko pragnął zdławić rewoltę i w grudniu 1978 roku namówił Saddama Husajna do deportacji Chomejniego. Wydalenie do Francji przyniosło odwrotny skutek, ponieważ komunikacja pomiędzy Francją a Iranem była jeszcze lepsza niż między Irakiem a Iranem; szach dbał bowiem o dobry kontakt z Zachodem. Instrukcje i orędzia Chomejniego docierały do jego zwolenników w Iranie bez większych przeszkód. Również dziennikarzom łatwiej było zdobywać informacje i wkrótce doniesienia o misji Chomejniego znajdowały się w nagłówkach wszystkich gazet. Ajatol-lach założył Irańską Radę Rewolucyjną, która miała koordynować działania rebeliantów.

Szach zdał sobie sprawę, że jego reżim kruszy się i przeformował rząd, mianując nowego premiera, który bliski był konserwatywnej ułamie. Było już jednak za późno i 16 stycznia 1979 roku musiał opuścić kraj. Zachód nie zdawał sobie sprawy .z siły mułłów, a szach z kolei konsekwentnie ignorował wpływy, które przywódcy religijni posiadali wśród zubożałej części społeczeństwa. Biedacy zdawali sobie sprawę jak wielka różnica dzieli ich poziom życia od bogatej elity rządzącej.

Na czele rewolucji

Kiedy Chomejni powrócił do Iranu z wygnania 1 lutego 1979 r., świat zobaczył, jak wysiadającego z samolotu starca, witały tysiące zwolenników uznających go za swojego bohatera rewolucyjnego. Niektórzy szacują liczbę osób, które przyjechały do Teheranu, aby go powitać, na 10 milionów.

Chomejni został uznany za niekwestionowanego przywódcę rewolucji irańskiej, szybko przejął ster władzy, tworząc Tymczasowy Rząd Rewolucyjny, który ogłosił nacjonalizację mienia rodziny panującej oraz zerwał stosunki dyplomatyczne z Izraelem i Republiką Południowej Afryki.

4 listopada 1979 roku czterystu irańskich studentów przypuściło szturm na ambasadę amerykańską w Teheranie, po tym jak prezydent J. Carter zezwolił na leczenie śmiertelnie chorego szacha w Nowym Jorku. Sądzono, że oblężenie ambasady potrwa najwyżej kilka dni. Jednakże społeczna aprobata i żywiołowe poparcie Chomejniego dla uwięzienia pracowników ambasady sprawiły, że kryzys trwał ponad rok. Błogosławieństwo duchownych dla przejęcia ambasady umocniło pozycje mułłów. Członkowie tymczasowego rządu świeckiego podali się do dymisji, a duchowni przejęli całkowitą władzę, ustanawiając rządy teokratyczne. Chomejni ogłoszony został politycznym i religijnym przywódcą dożywotnio.

Fundamentalizm islamski

Rząd rewolucyjny w akcie politycznej zemsty przeprowadził egzekucje setek osób, które pracowały dla szacha, co przyczyniło się do zdławienia resztek opozycji. 1 kwietnia 1979 roku proklamowano powstanie Islamskiej Republiki Iranu, w której prawo oparte miało być na zasadach islamu. Fundamentalizm islamski zaczął kształtować życie codzienne. Ponownie wprowadzono kary przewidziane w prawie islamskim, na przykład amputację dłoni za kradzież i chłostę za zachowanie niezgodne z regułami Koranu. Kobietom nakazano nosić kwefy, a zachodnia muzyka i alkohol zostały objęte prohibicją. Polityka zagraniczna Iranu była silnie antyzachodnia, a przede wszystkim antyamerykańska. Chomejni potępiał USA za to, że udzielały wsparcia szachowi i jego reżimowi, obwiniając je za problemy wewnętrzne Iranu.

Na początku oblężenia ambasady Chomejni stwierdził, że Ameryka nie będzie w stanie nic zrobić, aby uwolnić zakładników. Jego przewidywania okazały się nadzwyczaj trafne, jako że - przeprowadzona 22 kwietnia 1981 roku tajna misja wojskowa mająca na celu uwolnienie zakładników nie powiodła się. Śmigłowce amerykańskie wiozące komandosów na miejsce akcji rozbiły się w czasie burzy piaskowej na pustyni. Zakładników uwolniono dopiero 21 lutego 1981 roku, w dniu inauguracji prezydentury Ronalda Reagana. Reagan z łatwością sięgnął po fotel prezydencki, po tym jak autorytet Cartera upadł w związku z fiaskiem operacji. Chomejni i Iran pokazali światu, że są w stanie oprzeć się Stanom Zjednoczonym.

Jednocześnie zaczęto tworzyć instytucje republikańskie, odbyły się wybory prezydenckie, rozwiązano Radę Rewolucyjną. Od tej pory nad zgodnością ustaw z prawem islamskim czuwać miała Rada Strażników Rewolucji; Między władzami świeckimi a duchownymi zaczęły pojawiać się konflikty.

Święta wojna

22 września 1980 roku, jeszcze podczas trwania kryzysu z zakładnikami amerykańskimi, sąsiedni Irak pod przywództwem świnickiego lidera Saddama Husajna zaatakował Iran. Ta krwawa wojna pochłonęła około miliona ofiar. Irak chciał odzyskać kanał Shatt al-Arab, który irański szach zagarnął w 1969 roku demonstrując swą potęgę. Husajn sądził, że Iran, targany wewnętrznymi sporami pomiędzy duchownymi i politykami, nie będzie długo stawiał oporu. Ponadto był wzburzony z powodu potępienia jego sunnickiego reżimu przez irańskich przywódców jako wrogiego islamowi i nakłaniania szyickiej większości irackiej do wystąpienia przeciwko Husajnowi. Zaciekłe walki doprowadziły do ogromnych strat po obydwu stronach, jednak w 1982 roku szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Irańczyków, którzy posiadali duże rezerwy ludzkie. Wojna została uznana przez Chomejniego za świętą i nawet kobiety przechodziły szkolenie wojskowe. W konsekwencji atak iracki został odparty i Husajn zaproponował zawieszenie broni. Chomejni odmówił, ponieważ wojna zamieniła się teraz w misję mającą na celu ukaranie Husajna za odstępstwo od wiary.

W Iranie walka i śmierć za ojczyznę i wiarę przedstawiane były jako zaszczyt i gwarantować miały zbawienie. Irańczycy ponosili duże straty na froncie. Embargo USA na handel bronią z Iranem oraz izolacja na arenie międzynarodowej sprawiły, że coraz większym problemem stawał się brak nowoczesnego sprzętu. W roku 1987 stało się jasne, że Iran nie może już dalej prowadzić wojny i że państwo znajduje się w głębokim kryzysie. Haszemi Rafsandżani, bliski współpracownik Chomejniego, stwierdził, że konflikt należy przerwać.

Potrzebował jednak aprobaty ajatollaha. Ten doszedł w końcu do wniosku, że tej wojny nie można już wygrać i zgodził się na podpisanie porozumienia o zawieszeniu broni. 18 czerwca 1988 roku Chomejni ogłosił koniec wojny, choć nie przyniosła ona zwycięstwa. Irańczycy byli zaskoczeni.

Fatwa

W ostatnim roku swojego życia Chomejni kontynuował krucjatę przeciwko antyislamistom. Rzucił klątwę (fatwa) na pisarza Salmana Rushdiego publikującego w języku angielskim i jego wydawców za powieść Szatańskie wersety, którą Chomejni uznał za bluźnierczą i antyislamską. Sprawa klątwy spowodowała wycofanie dyplomatów brytyjskich z Iranu. Rushdie zmuszony był do ukrywania się. 3 czerwca 1989 roku, wkrótce po ogłoszeniu fatwy, Chomejni zmarł. Smutek okazywany podczas jego pogrzebu przez Irańczyków był dowodem na to, jak wielką czcią i miłością był otaczany.

Pomimo niepowodzenia w wojnie, trudnej sytuacji gospodarczej, w której znalazł się kraj i rządów żelaznej ręki, szacunek i poświęcenie Irańczyków dla Chomejniego nigdy nie osłabły. Był autorytetem moralnym i charyzmatycznym przywódcą rewolucji irańskiej. Wy korzy sty wed meczety jako podstawowe centra ruchu rewolucyjnego. Najważniejszą bronią rewolucjonistów była religia: masowe modlitwy, demonstracje i męczeństwo. Chomejni rządził jak władca absolutny - samodzielnie podejmował wszystkie decyzje w ciągu pierwszych dziesięciu lat istnienia Islamskiej Republiki Iranu.

Podobne prace

Do góry