WAZOWIE NA TRONIE POLSKIM - Ostatnie lata panowania Władysława IV

 

Były to „najszczęśliwsze lata” Rzeczypospolitej Wazów, nazywane czasem „srebrnym wiekiem” lub „władysławowskimi złotymi czasami”. Rzeczpospolita osiągnęła największe w swoich dziejach terytorium — ok. 990 tys. km2. Kraj cieszył się pokojem.

Począł się odradzać handel zbożowy z Europą...

WAZOWIE NA TRONIE POLSKIM - Początek wojen kozackich. Śmierć Władysława IV

 

Na południowo-wschodnim pograniczu Rzeczypospolitej od dawna narastały konflikty. Chłopi odczuwali ciężary gospodarki pańszczyźnianej, choć były one tu mniejsze niż w innych częściach kraju, a prawosławni sprzeciwiali się szerzeniu nie uznawanej na Ukrainie unii brzeskiej. Kozacy, których próbowano...

ADAMANCJUSZ (III / IV w.)

Bliżej nieznany teolog. Autor dialogu o prawdziwej wierze w Boga (PG 11, 1793-1884, z przekładem Rufina) prowadzonego z gnostykami, mylnie utożsamiony przez Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nazjanzu z Orygenesem (Filokatia 24, 8);

dzieło A. podzielone na 5 ksiąg, powstało w Syrii ok. 300; oparte jest na...

ALEKSANDER IV, Rinaldo z Segni

zm. 25 V 1261, Pap. od 12 XII 1254. Był bratankiem pap. Grzegorza IX; kard. został 1227; przeciwnik Hohenstaufów w Rzeszy i we Włoszech; pomimo przymierza z cesarzem bizant. Teodorem II Laskary-sem nie zdołał przeszkodzić koronacji uzurpatora Manfreda w Palermo 1258 na króla sycylijskiego i nast. zajęciu...

ANASTAZY IV, Conradus de Suburra

Rzymianin, zm. 3 XII 1154 w Rzymie, papież od 12 VII 1153. Zwolennik pap. Innocentego II, byl od 1130 jako kard.-bp Sabiny jego namiestnikiem rzym., gdy Innocenty musiał opuścić Rzym, zajęty przez antypap. Anakleta II;

krótki pontyfikat A. zaznaczył się jedynie zacieśnieniem związków Stolicy Apost. ze...

ARETAS IV (Haritah)

Król nabatejski (9 prz. Chr. -40), przedtem zw. Eneaszem. Jego córka była żoną Heroda Antypasa, który porzucił ją nast. dla Herodiady; A., mszcząc się, zadał mu 36 klęskę pod Gemala;

wprawdzie ces. Tyberiusz na prośbę Antypasa polecił Witeliuszowi, rządcy Syrii, przywieźć A. do Rzymu żywego bądź...

BENEDYKT IV

zm. 903 w Rzymie, Papież od 900, rzymianin.Syn mieszczanina wyświęcony na kapłana przez pap.Formozusa.

Odbył 30 VIII 900 synod w Rzymie; wysyłał listy do książąti bpów Francji; do duchowieństwa i ludu w Langres pisałw sprawie przywrócenia stolicy biskupiej wygnanemu bpowiAngrinowi; ukoronował 22 II...

BONIFACY IV Św.

zm. 8 V 615 w Rzymie, Papież od15 IX 608. Wg biografii w Liber pontificalis kształcił się u benedyktynóww Rzymie; za pap. Grzegorza I był administratoremfinansów kościelnych.

Jako papież przyczynił się do ustalenia organizacji młodegoKościoła w Anglii; w tym celu zwołał 610 do Rzymu synod,w którym...

CELESTYN IV, Goffredo Castiglione

zm. 10 XI 1241w Rzymie, Papież od 25 X 1241.

Dzięki protekcji abpa Mediolanu Uberta Crivellego (swegowuja) został prałatem, a potem jego kanclerzem; po wyborze1185 Crivellego na papieża (Urban III), zarządzał w jego imieniuabpstwem mediolańskim; po śmierci pap. Urbana III (1187)wstąpił do cysterskiego...

DAWID IV, Dawid Odnowiciel, Dawid Budowniczy Św.

Król Gruzji (1089-1125) z dynastii Bagratydów.

Uwolnił Gruzję i Armenię spod panowania Turków Seldżu-ków, 1122 wyzwolił Tbilisi, do której z Kutaisi przeniósł stolicę państwa; przywrócił świetność królestwa dzięki wzmocnieniu organizacji wewn., rozwojowi gosp. i kulturalnemu; zajmował się...

ERYK IV, Eryk Plovpenning Św.

ur. 1216, zm. 10 VITI 1250, król duński.

Koronowany 1232, rządy sprawował od 1241, dążąc do utrzymania silnej władzy król. oraz polit, jedności królestwa, podzielonego przez ojca na dzielnice; opozycją przeciwko E. kierował jego brat Abel, książę pd. Jutlandii i Szlezwiku;

1246 doszło do wojny...

EUGENIUSZ IV, Gabriele Condulmer

ur. 1383 w Wenecji, zm. 23 II 1447 w Rzymie, papież od 3 III 1431.

W zak. augustianów-eremitów rozwijał działalność dobroczynną i nauk.; pap. Grzegorz XII (którego był siostrzeńcem) mianował go 1408 bpem Sieny i kard.; 1420 z polecenia -*• Konstancjańskiego Soboru i pap. Marcina V był legatem w Marchii...

FELIKS IV (III) Św.

Od 12 VII 526 papież, zm. 22 IX530 w Rzymie; pochodził z Samnium (Sannio) w pd. Włoszech;jako diakon brał 519 udział w poselstwie pap. doKonstantynopola, które położyło kres schizmie akacjańskiej(-* Akacjusz).

Papieżem został wybrany z nakazu Teodoryka Wielkiego,króla Gotów, po śmierci pap. J a n a I...

FILIP IV PIĘKNY

ur. 1268, zm. 29 XI 1314 w Fontainebleau,król Francji.

Był synem Filipa III Śmiałego; 1284 w wyniku małżeństwaz Joanną z Nawarry został królem Nawarry, 1285 królemFrancji.

Na wychowanie F. i jego rządy wywarli wpływ legisti( G . de PÍaisians, E. de Marigny, P. Flote i G. de Nogaret,którzy opierając...

FRYDERYK III (IV), Fryderyk Piękny

ur. 21 IX 1415w Innsbrucku, zm. 19 VIII 1493 w Linzu, syn księcia austr.E r n e s t a I Żelaznego i Cymbarki, córki księcia mazowieckiegoZiemowita IV, król niem. i ces. rzymski.

Wybrany 1440 następcą króla niem. Albrechta II, zostałkoronowany 1442; w konflikcie między Soborem —» Bazylejskima pap. —»...

GRZEGORZ IV

zm. I 844 w Rzymie, papież od 827,rzymianin. Za pap. Paschalisa I był prezbiterem kościoła św.Marka w Rzymie, jesienią 827 został wybrany na papieża idopiero 29 III 828 konsekrowany (zgodnie z Constitutio romanaz 824, wymagającą od elekta złożenia przysięgi wiernościcesarzowi przed przyjęciem...

GRZEGORZ IV DEGHA

ur. 1133 w prow. Wajoc-dzor,zm. 1193, orm. katolikos.

Był mnichem w klasztorze Haghbat (wsch. Armenia); pośmierci swego wuja, katolikosa Nersesa IV Sznorhali, został1173 wybrany jego następcą; kontynuował rokowania w sprawieunii Kościoła orm. z Kościołem gr., w którego imieniuwystępował ces. Emanuel I...

HADRIAN IV, Mikołaj Breakspear

ur. ok. 1100 w opactwieLangley (wsch. Anglia), zm. 1IX 1159 w Anagni, papieżod 4 XII 1154.

Pochodził z ubogiej rodziny ang.; w wieku młodzieńczymopuścił Anglię i udał się na studia do Francji, nast. wstąpiłdo zak. kanoników regularnych św. Rufusa w Awinionie,gdzie został przeorem, a 1137 opatem;...

HENRYK IV PROBUS (Prawy)

ur. 1257-58, zm. 23 VI1290, książę wrocł. i krakowski.

Był synem — Henryka III Białego i Judyty, córki KonradaI Mazowieckiego; po śmierci ojca 1266 opiekę nad H. przejąłstryj Władysław, abp Salzburga oraz król czes. Przemysł OttokarII, z którym sojusz stanowił trwały element w polityceksięcia;...

HENRYK IV (1)

ur. 11 XI 1050 w Goslar(?), zm. 7 VIII1106 w Leodium, król niem. i ces. rzymski z dynastii salickiej.

Wybrany 1053 w Triburze na króla niem., 1054 koronowanyw Akwizgranie, po śmierci ojca —» Henryka III (1056) byłpod opieką matki, ces. Agnieszki Akwitańskiej, od której1062 wykradł go wraz z insygniami król...