Ocena brak

ŻYWOT

Autor /Ciechoslaw Dodano /25.04.2012

Dawn., dziś gw. brzuch, łono; przest. życiorys, biografia, opis życia, życie (dziś tylko „żywoty świętych"); życie, sposób życia. Żywot człowieka poczciwego najważniejsza i najobszerniejsza część Zwierciadła (zob. Zwierciadło: albo Kstałt...) Mikołaja Reja, złożona z 3 ksiąg przedstawiających młodość, wiek średni i starość polskiego szlachcica-ziemianina epoki Odrodzenia, dzieło bystrego i zaangażowanego uczuciowo obserwatora, mimo że w znacznej części oparte na jego Postylli i Wizerunku, na pracach Seneki, Cicerona i Reinharda Lorichiusa. Żywot Ezopa Fryga zob. Ezop. Żywot Józefa zob. Józef (patriarcha). Żywot Karola Wielkiego zob. Życie (Karola Wielkiego).

Żywot rozpustnika, ang. The Rake's Progress, opera (Wenecja 1951, wyst pol. Gdańsk 1965) Igora Strawińskiego, libretto: Wystan H. Auden i Chester Kallmann, pomysł wg serii słynnych rycin Williama Hogartha (Kariera marnotrawcy, Przypadki Toma Rakewella, 8 scen, ok. 1735), Londyn, Muzeum Sir Johna Soane'a; opera „o fabule obyczajowej i w typie opery mozartowsko-włoskiej" (Strawiński).

Żywot św. Aleksego zob. (św.) Aleksy. Żywot św. Błażeja najdawniejsza legenda napisana w jęz. polskim, anonim z końca XIV w., parafraza biografii ze Złotej (zob.) legendy. Żywot św. Kingi zob. (bł.) Kinga. Żywot św. Tomasza Becketa poemat napisany w 1174 monorymowymi strofami z pięciu aleksandrynów przez Garniera (a Guernesa) de Pont-Sainte-Maxence, wędrownego uczonego.

Żywoty cezarów, łac. Vitae caesarum, biografie 12 cesarzy rz. od Cezara do Domicjana (zaginął początek I księgi) Swetoniusza (Casius Suetonius Tranquillus, ok. 70-140), oparte na stałym schemacie (imię, czyny, tryb życia, śmierć), który stał się wzorcem następnych biografów aż do Einharda (zob. Życie: Karola Wielkiego), pisane językiem jasnym i ścisłym, ubogie w charakterystyce psychologicznej opisywanych postaci.

Żywoty najwybitniejszych architektów, malarzy i rzeźbiarzy włoskich od Cimabuego aż do naszych dni, wł. Le vite de' piu eccellenti architetti,pittori et scuitoń italiani da Cimabue insino a' tempi nostri, najsłynniejsze dzieło włoskiej historiografii artystycznej, pierwsza historia sztuki włoskiej, napisana przez malarza i architekta Giorgia Vasariego (I wyd. 1550, II - rozszerzone i zmienione - w 1568, tł. pol. 1980, wybór). Arcydzieło Vasariego wywarło wielki wpływ na całą krytykę art. i na monografie art. następnych stuleci.

Żywoty równoległe, gr. Bi o i pardlteloi, a. Żywoty sławnych mężów - 46 biografii wybitnych Greków i Rzymian, zestawionych parami na podstawie podobieństwa a. różnic charakterów lub losów postaci, dzieło Plutarcha (Ploutarchos) z Cheronei w Beocji (ok. 47-ok. 123). Z 23 par żywotów jedna zaginęła (Epaminondas-Scypion Afr. Mł.), pierwotny układ pozostałych był prawdop. następujący:

1. Pelopidas-Marcellus,

2. Solon-Publicola,

3. Kimon-Lukullus,

4. Demostenes-Cicero,

5. Filopoimen-Flaminius,

6. Tezeusz-Romulus,

7. Likurg-Numa Pompiliusz,

8. Temistokles-Kamillus,

9. Perykles-Fabiusz Kunktator,

10. Lizander-Sulla,

11. DionBrutus,

12. Timoleon-Emilius Paulus,

13. Aleksander Wielki-Juliusz Cezar,

14. Agesilaos-Pompejusz,

15. Arystydes-Katon Cenzor,

16. Fokion-Katon Utyceński,

17. Agis i Kleomenes-Grakchowie,

18. Demetrios Poliorketes-Antoniusz,

19. Alkibiades-Koriolan,

20. Nikiasz-Krassus,

21. Eumenes-Sertoriusz,

22. Pyrrus-Mariusz.

Z biografii nierównoległych zachowały się tylko żywoty Aratosa, Galby i Witeliusza.

Wielka wartość moralna i psychologiczna Żywotów, głęboki humanizm autora, piękny język i żywa narracja sprawiły, że biografie te czytano z zapałem przez liczne wieki; inspirowały zarówno wielkich pisarzy, jak i wielkich wodzów i mężów stanu. Wybór życiorysów w jęz. polskim ukazał się w 1803 w tJL księdza Filipa Neriusza Golańskiego, a w 1804 wszystkie Żywoty wydano pośmiertnie w tł. Ignacego Krasickiego.

Żywoty świętych zbiory legend o świętych pisane zazw. na użytek kaznodziejów, służące celom moralistycznym. Najdawniejsze z nich to greckie Czy koptyjskie Żywoty ojców tł. na jęz. łac. przez św. Hieronima, a stąd na wiele języków europ., na francuski w XII w. (we Francji już od X do XIII w. żywoty świętych były ulubionym tematem poetów), na polski dopiero w 1688 przez S. Piskorskiego pt. Żywoty ojców abo Dzieje i duchowne powieści starców, zakonników, pustelników wschodnich, zob. też Złoty (Złota legenda). Ogromną popularnością cieszyły się w Polsce Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu (1579) Piotra Skargi, księga zawierającą blisko 400 żywotów.

Żywoty wybitnych mężów, łac. De viris illustribus, główne dzieło Corneliusa Neposa, ok. 100-ok. 25 pne., złożone z 16 ksiąg obejmujących 8 działów, poświęconych obcym (gł. greckim) i rzymskim wodzom, dziejopisom, mówcom, władcom, poetom, gramatykom i in. Z dzieła tego zachowała się tylko księga O wybitnych wodzach obcych narodów, De excellentibus ducibus exterarum gentium, zawierająca biografie 19 osobistości gr., jednego Persa i dwu Kartagińczyków; z księgi O historykach łacińskich, De historieis Latinis, zachowały się tylko: życiorys Katona St. i Attyka.

Jest to dzieło mierne, również z punktu widzenia erudycji, oparte na niepewnych źródłach, pisane stylem oschłym i językiem nie najwyższej próby. Nepos był jednak pierwszym biografem rzymskim.

Podobne prace

Do góry