Ocena brak

ZWIĄZEK LITERATÓW POLSKICH (ZLP)

Autor /larina Dodano /08.04.2012

ZWIĄZEK LITERATÓW POLSKICH (ZLP), zrzeszenie twórcze skupiające pisarzy PRL. Powstał jako Związek Zawodowy Literatów Polskich (ZZLP) na I wszechdzielnicowym Zjeździe Literatów Pol. 12-14 V 1920 w Warszawie. Nie objął wówczas wszystkich pisarzy ani nawet środowisk: niemal jednocześnie powstały niezależne związki we Lwowie (1920) i Krakowie (1920, zreorganizowany 1929). Jako autonomiczne oddziały warsz. ZZLP (pełniącego nieoficjalnie funkcje centrali) powołano związki w Poznaniu (1921, usamodzielniony 1923) i Wilnie (1925). Nieudane próby zjednoczenia organizacyjnego zastąpiono przyjęciem statutu federalistycznego, powołując Zrzeszenie Zw. Zawodowych Literatów Pol. (1925), a nast. - wobec nieoperatywności Zrzeszenia -funkcje prowizorycznego Zarządu Gł. powierzono zarządowi związku warszawskiego (1928). Ostateczne scalenie organizacyjne ZZLP nastąpiło 1935. Działalność ZZLP koncentrowała się gł. wokół spraw bytowych pisarzy (obrona przed wyzyskiem wydawców, udział w opracowaniu prawa autorskiego, prawne zabiegi o zabezpieczenie emerytalne, o stypendia i in.). ZZLP reprezentował środowisko lit. wobec władz i zagranicy. Uczestniczył też w powołaniu —> Polskiej Akademii Literatury.

Okres wojny 1939—45 przerwał oficjalną działalność ZZLP. Już jednak 1944 reaktywowano ZZLP powołaniem komitetu organizacyjnego w Lublinie (12 VIII) i wyborem tymczasowego zarządu (1 IX). Stopniowo wznawiały działalność oddziały dawne i powstawały nowe; 1945—49 działał autonomiczny Oddział Wiejski ZZLP. Cele ZZLP zostały rozszerzone w kierunku ideowo-politycznej współodpowiedzialności za kształt współcz. literatury pol. i demokratyzacji życia literackiego. Wraz ze zmianą charakteru stowarzyszenia zmieniono jego nazwę na ZLP (1949). W 1949-56 szczególny nacisk położono na rozszerzenie kontaktów ze środowiskami robotniczo-chłopskimi, szukając tu nowych talentów oraz inspiracji ideowych i tematycznych, a także na kształcenie ideol. i warsztatowe pisarzy (tzw. sekcje twórcze, działające 1950-56 przy oddziałach ZLP, prowadzące prace metodami dyskusyjno-seminaryjnymi w grupach rodzajowych i problemowych; Koła Młodych Pisarzy). Od 1952 przy Zarządzie Gł. ZLP istniała korespondencyjna Poradnia Lit., przekształcona później w korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy. Organami ZLP były przez pewien czas mies. „Twórczość" (1950-56) i tyg. „Nowa Kultura" (1952-56). W 1956-57 ZLP uczestniczył żywo w procesie odnowy życia lit. i kult., w latach hast. kontynuował wcześniejsze akcje zacieśniania kontaktów z ziemiami pn. i zach. (tzw. akcja opolsko-mazurska, Zjazdy Pisarzy Ziem Zach. i Pn.) i współpracy z masowymi organizacjami społ., współdziałał z władzami państw, w opracowaniu ustaw i rozporządzeń dot. prawa autorskiego i wynagrodzeń za twórczość literacką. Występował też w sprawach swobód twórczych, działał na rzecz polepszenia materialnych i moralnych warunków rozwoju kultury narodowej.

Władze ZLP stanowią: zjazd delegatów (co 3 lata) i wybierane przezeń organa: Prezes, Zarząd Gł., Gł. Komisja Rewizyjna i Gł. Sąd Koleżeński. Działalność ZLP obejmuje m. in.: współudział w kształtowaniu polityki kult. w zakresie literatury, reprezentację pisarzy wobec władz i literatury pol. za granicą, współpracę z partiami polit., organizacjami społ. i instytucjami w ich działalności kult., opiekę nad młodymi pisarzami, propagandę literatury pol. w kraju i za granicą (odczyty, spotkania autorskie itp.), pomoc materialną (subsydia, stypendia, prowadzenie domów pracy twórczej, opieka nad rodzinami zmarłych pisarzy) i prawną dla członków Związku. Wg stanu na 1980 ZLP zrzeszał 1.349 członków w 17 oddziałach terenowych (w nawiasie rok powstania): Warszawa, Kraków (1920); Poznań (1921), Lublin (1944), Łódź, Katowice (1945); Gdańsk (1946), Wrocław, Bydgoszcz (1947); Szczecin (1950), Olsztyn, Opole (1955); Zielona Góra (1961), Koszalin (1965), Rzeszów (1967), Toruń (1976), Słupsk (1980). Po wojnie prezesami ZLP byli: J. Przyboś (1944/45), J. Iwaszkiewicz (1945/46), K. Czachowski (1946/47), J. Iwaszkiewicz (1947-49), L. Kruczkowski (1949-56), A. Słonimski (1956-59), J. Iwaszkiewicz (1959-80), J.J. Szczepański (1980-83).

E. KOZIKOWSKI Pamiętnik Związku Zawodowego Literatów Polskich w Warszawie 1920-1930, W. 1931; Statut ZLP, W. 1969; J. JASTRZĘBSKI Oddział Wiejski ZZLP (1946-1948), „Lit. Lud." 1974 nr 1.

Podobne prace

Do góry