Ocena brak

ŹRÓDŁA POWSTANIA PSYCHOLOGII ZDROWIA I JEJ STATUS - Pojęcie psychologii zdrowia, jej zadania teoretyczne i praktyczne

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Psychologię zdrowia można w ślad za twórcami tej dziedziny Josephem Matarazzo i Shelley Taylor zdefiniować jako: „(...) edukacyjny, naukowy i profesjonalny wkład psychologii jako dyscypliny do promocji i ochrony zdrowia, zapobiegania i leczenia chorób, rozpoznawania etiologii i korelatów zdrowia, choroby i dysfunkcji, w poprawę opieki zdrowotnej i do polityki zdrowotnej".

Z definicji tej nie wynika, aby psychologia zdrowia miała być odrębną dziedziną. Taki pogląd wyraził w swoich wczesnych pracach J. Matarazzo (op. cit.), dla którego nie ma odrębnych dziedzin psychologii stosowanej, jest tylko rozmaitość zastosowania psychologii do różnych obszarów życia i praktyki. W cytowanej definicji został więc tylko określony obszar psycho­logii zdrowia i jej zadania, bez określenia, jaki jest jej przedmiot. Shelley Taylor choć przyjmuje tę definicję uważa, jak już wspominaliśmy, że psychologia zdrowia jest samodzielną dziedziną badań podstawowych, sto­sowanych i praktycznych działań. Jeden z głównych reprezentantów psycho­logii zdrowia, Raif Schwarzer, akcentuje w swojej definicji psycho­logii zdrowia wkład naukowy psychologii do promocji i ochrony zdrowia, zapobiegania i leczenia chorób, określania ryzykownych stylów życia, roz­poznawania etiologii zdrowia i choroby oraz doskonalenia opieki zdrowotnej.

Weinman kładzie natomiast nacisk na behawioralny aspekt, gdyż uważa, że psychologia zdrowia zajmuje się zachowaniem człowieka w kon­tekście zdrowia i choroby. Sądzę, że wszystkie te ujęcia są niepełne i dlatego uważam, iż można już w tej chwili określić psychologię zdrowia jako dziedzinę albo subdyscyplinę badań i praktyki, która ma wyodrębniony zarówno swój obszar, jak i przedmiot badań i praktyki. Jest dziedziną badań i praktyki zajmującą się psychologicznymi koncepcjami zdrowia i choroby, psychologicznymi aspektami etiologii, zdrowia i choroby, wyjaś­nianiem mechanizmów osiągania i załamania zdrowia; tworzy podstawy dla promocji zdrowia i jego ochrony, zapobiegania chorobom oraz optymalizacji opieki zdrowotnej.

Podstawowy obszar wiedzy dla tej dziedziny, to koncepcje i modele zdrowia i choroby oraz takie pojęcia pokrewne, jak: jakość życia, dobrostan, normalność i wszystkie pozytywne koncepcje zdrowia. Psycho­logia zdrowia dopracowała się także koncepcji genezy zdrowia i zasobów zdrowotnych (salutogeneza i uogólnione zasoby odpornościowe) rozumianych jako właściwości człowieka i jego środowiska, zwanego też polem życiowym. Koncepcje zdrowia, zachowań zdrowotnych i przekonań zdrowotnych, to następne ważne dziedziny teorii i badań w psychologii zdrowia. W tworzeniu psychologicznych koncepcji zdrowia i choroby używa się pojęć dymensjonalnych i systemowych, a preferowane modele to model holistyczno-funkcjonalny i socjoekologiczny zdrowia.Odrębnym obszarem wiedzy jest psychologia stresu życiowego i radzenia sobie. Na „paradygmacie stresu" zbudowany jest model salutogenetyczny, wiedza o czynnikach ryzyka i etiologii chorób psychosomatycznych oraz wiedza o funkcjonowaniu człowieka w sytuacji stresu choroby.

W psychologii zdrowia wiele studiów i badań prowadzi się nad zachowa­niami zdrowotnymi, ich pojęciem, rodzajami, kształtowaniem się zachowań zdrowotnych oraz czynnikami i mechanizmami wyjaśniającymi powstawanie zachowań zdrowotnych i prozdrowotnego lub antyzdrowotnego stylu życia. W tej tematyce szczególnie wiele miejsca zajmują koncepcje przekonań zdrowotnych i celowych, planowanych za­chowań oraz potocznej wiedzy o zdrowiu.

Tworzy się także bogata już wiedza o podstawach psychologicznych dla promocji zdrowia, edukacji zdrowotnej i zapobiegania patologii, ze szcze­gólnym uwzględnieniem psychologicznych koncepcji ryzyka i percepcji ryzyka. W ten sposób dawne dziedziny badań i praktyki, jakimi są zaburzenia psychosomatyczne i działania profilaktyczne uzyskują całkowicie nowe podstawy teoretyczne.

Praktyka psychologiczna w tym obszarze jest częściowo podobna do zadań praktycznych w psychologii klinicznej. Polega na:

• diagnozie zdrowia i jego zagrożenia w odniesieniu do jednostki, grupy i instytucji oraz środowiska (poziomu zdrowotności pola życiowego);

• promocji zdrowia, poradnictwie prozdrowotnym i edukacji zdrowotnej, poszerzeniu świadomości zdrowia (potencjałów zdrowia i czynników ryzyka);

• tworzeniu i realizowaniu programów prewencyjnych, nastawionych na obniżenie ryzyka chorób psychosomatycznych, cywilizacyjnych (układu krążenia, onkologicznych, wypadkowości i zaburzeń psychicznych);

psychologicznego oddziaływania na systemy opieki zdrowotnej w celu ich optymalizacji;

• terapii zaburzeń i modyfikacji antyzdrowotnych zachowań i ryzykownych, antyzdrowotnych stylów życia.

Jak więc z powyższego wynika zarówno zadania teoretyczne, jak i prak­tyczne są inne, zwłaszcza co do treści, od działań pomocnych, jakie przewi­duje się w psychologii klinicznej. Formalnie są one jednak także podobne

pomoc polega w obu dziedzinach na promocji zdrowia, prewencji, terapii i poradnictwie, a działanie to powinno być poprzedzone odpowiednią diag­nozą. Dotychczas w psychologii zdrowia wydaje się dominować społeczny model praktyki, stosunkowo niewiele jest poradni zdrowia, w których pracuje się z indywidualnym klientem i ośrodków świadczących usługi psycho-edukacyjne nastawione na problemy zdrowotne. Te funkcje pełnią najczęściej terapeuci i specjaliści pracujący w ośrodkach doradczych.

Podobne prace

Do góry