Ocena brak

ŹRÓDŁA POWSTANIA PSYCHOLOGII ZDROWIA I JEJ STATUS

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Psychologia zdrowia powstała w wyniku współdziałania różnych czyn­ników: cywilizacyjnych przemian w zakresie zjawisk zdrowia i choroby oraz opieki zdrowotnej, intensywnych badań w ramach dziedzin interdys­cyplinarnych dotyczących zdrowia, zwłaszcza badań na pograniczu nauk medycznych i społecznych. Ważną rolę odegrał też poziom zaawansowania badań naukowych w niektórych dziedzinach samej psychologii - psychologii stresu, psychosomatyki i psychologii społecznego uczenia się.

Formalne powstanie psychologii zdrowia wiąże się z ustanowieniem w 1979 roku w ramach Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego Sekcji 38, nazwanej Sekcją Psychologii Zdrowia.

Przyjęło się, iż w psychologii zdrowia podlegają integracji osiągnięcia psychologów w ramach medycyny psychosomatycznej, medycyny behawioralnej i psychologii medycznej.

Twórcami medycyny psychosomatycznej byli psychiatrzy, którzy anali­zowali udział czynników psychicznych w powstawaniu chorób psychosoma­tycznych. W ramach tego nurtu powstały kluczowe pojęcia, takie jak: kon­wersja, mechanizmy ucieczki w chorobę, psychosomatyczne wzorce dyna­miczne, mechanizmy somatycznej reakcji swoistej. Uznano wówczas, że istnieją choroby psychosomatyczne, w których powstawaniu kluczową rolę odgrywa czynnik psychologiczny i że każdą chorobę można w pewnym sensie uznać za psychosomatyczną, gdyż w każdym z nich występują czynniki psychiczne. Medycyna psychosomatyczna wniosła ważny wkład w rozumie­nie zależności między psychika a ciałem. Współczesna psychosomatyka, choć odrzuca klasyczne podejście psychoanalityczne i pojęcie nerwic narzą­dowych, wiele czerpie z osiągnięć tego kierunku w zakresie roli osobowości w etiologii chorób somatycznych, roli doświadczeń życiowych i wzorów socjalizacyjnych, a więc w pewnym sensie kontynuuje badania w tym za­kresie.

Medycyna behawioralna jest natomiast dziedziną interdyscyplinarną, w ramach której współpracują przedstawiciele różnych dziedzin medycyny fizjologii, epidemiologii, i nauk społecznych (psychologia, socjologia), ant­ropologii, prawa i ekonomii; celem ich jest badanie znaczenia czynników behawioralnych i nauk behawioralnych w wyjaśnianiu przyczyn chorób, ich ryzyka, przebiegu i sposobów leczenia. Generalnie medycynie behawioralnej zawdzięczamy wkład nauki o zachowaniu do wiedzy o zdrowiu i chorobie. Ta dziedzina interdyscyplinarna nie koncentrowała się na przyczynach, ale na działaniu, na modyfikacji zachowania i zapobieganiu chorobom cywiliza­cyjnym przez zmianę stylu życia. Osiągnięcia psychologów działających w tym nurcie znalazły swoją kontynuację w psychologii zdrowia, w nurcie zwanym zdrowie behawioralne.

Właściwą prekursorką psychologii zdrowia była jednak - zwłaszcza w Pol­sce - psychologia lekarska i medyczna, która nawiązywała do osiągnięć obu dziedzin, ale miała wyraźnie jednolity naukowo charakter, tj. była dziedziną psychologii. Obejmowała ona badania i praktykę dotyczącą psychologicznych problemów człowieka chorego. W ra­mach tej dziedziny powstawały koncepcje wyjaśniające zależności psycho­somatyczne i somatopsychologiczne. Omawiano i wyjaśniano reakcje emoc­jonalne człowieka na chorobę, wpływ choroby na funkcjonowanie poznawcze człowieka. W tym nurcie powstały też pierwsze teorie obrazu choroby, koncepcji choroby i zachowań zdrowotnych, które można znakomicie wykorzystać do tworzenia wiedzy o przekonaniach zdro­wotnych. Przedmiotem badań w tej dziedzinie była także sytuacja psycho­logiczna człowieka chorego, jako szczególny rodzaj sytuacji trudnej - stresowej. Opisano w tym nurcie także problemy reakcji pacjenta na leczenie, informowanie i kontakt z lekarzem. Ta kompleksowa wiedza była podstawą dobrego programowania praktyki psychologicznej, diagnostycznej, terapeu­tycznej, rehabilitacyjnej i profilaktycznej.

Cała ta wiedza i znakomite osiągnięcia wchodzą naturalnie w skład psycho­logii zdrowia.

Podsumowując można stwierdzić, że w powstaniu psychologii zdrowia miały swój udział następujące czynniki:

• poziom zaawansowania badań psychologicznych w obszarach dotyczących problematyki zdrowia i choroby;

potrzeby nauk medycznych w sferze rehumanizacji, uspołecznienia i wzmo­cnienia orientacji prozdrowotnej;

kryzys w ramach opieki zdrowotnej - wskazanie, że medycyna naprawcza nie jest w stanie zmniejszyć narastającej przepaści między zagrożeniem dla zdrowia, potrzebami zdrowotnymi i działaniem różnych służb opieki zdrowotnej;

• narastanie nowego typu chorób przewlekłych (cywilizacyjnych), w których styl życia ludzi odgrywa kluczową rolę.

Do góry