Ocena brak

Źródła dochodu samorządu terytorialnego - Zwrotne przychody samorządów terytorialnych

Autor /Stachu Dodano /12.08.2011

Niektóre zadania samorządów terytorialnych mogły być realizowane poprzez zaciąganie kredytów bankowych lub wypuszczanie obligacji. Pożyczki i kredyty różniły się jednak od pozostałych dochodów budżetowych. Wiązała się bowiem z nimi konieczność zwrotu pożyczki (spłaty kredytu), a także bieżąca obsługa długu. Dlatego też istotne znaczenie miał cel zaciągania pożyczek, a także granice zadłużania się samorządów terytorialnych.

Praktycznie we wszystkich krajach samorządy mają prawo do korzystania z tej formy zasilania finansowego. W przypadku pożyczek i kredytów bankowych zaciąganych na działalność inwestycyjną władze samorządowe, zwłaszcza szczebla podstawowego, musza przestrzegać obowiązujących zasad. W Polsce np. wydatki na sfinansowanie przypadających do spłaty rat  kredytów wraz z odsetkami nie mogły przekroczyć w danym roku 15% planowanych dochodów budżetu gminy.

Po wprowadzeniu zmian od 1 stycznia 1999r, w systemie finansów publicznych dokonano zmiany dotychczasowych udziałów gmin w dochodach z podatku dochodowego od osób prawnych na fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych na dodatki do wymienionych podatków.

Wedle nowej ustawy dochodami budżetu gminy są:

1. wpływy z podatków od nieruchomości, rolnego, leśnego, od środków transportu, od działalności gospodarczej osób fizycznych opłacanej w formie karty podatkowej, od spadków i darowizn, od posiadania psów

2. wpływy z opłat: skarbowej, eksploatacyjnej (częściowo), lokalnych i z innych tytułów pobieranych na podstawie odrębnych ustaw, o ile ustawy te stanowią że jest to dochód gminy

3. udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa w wysokości:

a) 27,6% wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy

b) 5% wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych, jednostek nie posiadających osobowości prawnej mających siedzibę na terenie gminy (osoby prawne mające wyodrębnione organizacyjne oddziały płacą podatek według szczegółowych zasad określonych przez ministra właściwego do finansów publicznych)

4. subwencja ogólna

5. dochody jednostek budżetowych oraz wpłaty zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetu gminy

6. dotacje celowe z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji rządowej zlecane gminom oraz inne zadania zlecane ustawami

7. odsetki od środków finansowych gromadzonych na rachunkach bankowych

8. dochody z majątku gminy.

Dochodami budżetu gminy mogą być:

a) dotacje celowe na finansowanie zadań własnych gmin z zakresu pomocy społecznej, wypłat dodatków mieszkaniowych i innych zadań

b) dotacje celowe na zadania realizowane przez gminę na podstawie porozumień z organami administracji rządowej lub innymi JST

c) dotacje celowe z budżetu państwa na usuwanie bezpośrednich zagrożeń bezpieczeństwa i porządku publicznego

d) dotacje z funduszy celowych

e) spadki, zapisy i darowizny

f) odsetki od pożyczek udzielonych przez gminę                                                                                                                    

g) opłata prolongacyjna  oraz odsetki od nieterminowo przekazanych należności, stanowiących dochody gminy

h) odsetki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek

i) dochody z kar pieniężnych i grzywien, określonych odrębnymi przepisami

j) inne dochody należne gminom na podstawie odrębnych przepisów.

Istotne są również zasady budowania budżetu gminy w oparciu o transfery o charakterze wyrównawczym.

Nowy system zasilania finansowego przewiduje subwencję ogólną, składającą się z części:

1. podstawowej

2. oświatowej

3. rekompensującej

O przeznaczeniu środków otrzymanych w formie subwencji ogólnej decyduje rada gminy.

Kwotę przeznaczoną na część podstawową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin ustala się jako sumę kwoty stanowiącej nie mniej niż 1% planowanych w ustawie budżetowej dochodów budżetu państwa, oraz kwoty wpłat gmin bogatszych.Podział kwoty przeznaczonej na część podstawową subwencji ogólnej dokonuje się w następujący sposób:

1. odlicza się 4% kwoty subwencji ogólnej na rezerwą części podstawowej tej subwencji

2. ustala się dla poszczególnych gmin kwotę wyrównawczą według poniżej opisanych zasad

3. pozostałą kwotę części podstawowej subwencji ogólnej rozdziela się między wszystkie gminy, proporcjonalnie do przeliczeniowej liczby mieszkańców w poszczególnych  gminach.

Rezerwę części podstawowej subwencji ogólnej przeznacza się na zwiększenie części podstawowej subwencji ogólnej dla gmin nie otrzymujących kwot wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej, w których w pierwszym półroczu wystąpił ubytek dochodów, wynikający ze zmiany ustalania udziału gmin we wpłatach PIT, wykazany w sprawozdaniu za pierwsze półrocze danego roku . Rezerwą dysponuje minister odpowiedzialny za finanse publiczne, po zasięgnięciu opinii reprezentacji JST.

Kwota wyrównawcza stanowiąca element składowy części podstawowej subwencji ogólnej przysługuje gminom, w których wskaźnik podstawowy dochodów na jednego mieszkańca - G – jest mniejszy od 80% analogicznego wskaźnika obliczonego łącznie dla wszystkich gmin – P . Wskaźnik G oblicza się dzieląc kwotę należnych podstawowych dochodów podatkowych gminy w pierwszym półroczu roku bazowego, przez liczbę mieszkańców gminy. Wysokość należnej gminie subwencji wyrównawczej oblicza się mnożąc liczbę stanowiącą 90% różnicy między 85% wskaźnika P i wskaźnika G, przez liczbę mieszkańców gminy i przez wskaźnik określający dla roku bazowego relacje planowanych dochodów budżetu państwa do tych dochodów zrealizowanych w pierwszym półroczu.

W 1999r. dla celów ustalenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej dla gmin stosuje się zasadę liczenia udziału gmin w PIT przy uwzględnieniu wskaźnika  liczby mieszkańców gminy w liczbie mieszkańców województwa. Dla roku 2000 podstawowe wyliczenie kwoty wyrównawczej będzie tylko relacją należnego w tym samym roku. W celu ustalenia kwoty wyrównawczej przyjmuje się dochody, które gmina może uzyskać z podatku rolnego przy zastosowaniu średniej  ceny skupu żyta, a w przypadku innych produktów, maksymalne stawki podatkowe, z wyjątkiem podatku od środków transportu, bez zwolnień, odroczeń, umorzeń i zaniechań poboru dochodów gminy.

Do obliczenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej dla gmin o liczbie mieszkańców do 15000 jako dochody należne z tytułu podatku od nieruchomości przyjmuje się dochody wynikające ze stawek tego podatku uchwalonych dla tej gminy przez radę.

Zasady obliczania przeliczeniowej liczby mieszkańców nie zmieniły się w stosunku do tych które  były.

Gminy, dla których wskaźnik G jest większy niż 150% wskaźnika P, dokonują wpłaty z przeznaczeniem na zwiększenie części podstawowej subwencji ogólnej. Do określenia wysokości wpłat stosuje się wskaźniki G i P. Łączna kwota wpłat jest określona w ustawie budżetowej.

Kwotę rocznej wpłaty oblicza się mnożąc liczbę mieszkańców gminy przez wskaźnik określający dla roku bazowego relację planowanych dochodów budżetu państwa do dochodów zrealizowanych w pierwszym półroczu i przez kwotę wynoszącą:

1. dla gmin, dla których wskaźnik G jest większy niż 200% wskaźnika P, 205 nadwyżki wskaźnika G ponad 150% wskaźnika P.

2. dla gmin, dla których wskaźnik G jest większy niż 200%, ale nie większy niż 300% wskaźnika P, 10% wskaźnika P plus 25% nadwyżki wskaźnika G ponad 200% wskaźnika P.

3. dla gmin, dla których wskaźnik G jest większy niż 300% wskaźnika P, 35% wskaźnika P plus 30% nadwyżki wskaźnika G ponad 300% wskaźnika P.

Gminy dokonują wpłat na rachunek dochodów budżetu państwa w dwunastu równych ratach w terminie do 15-tego każdego miesiąca, od kwot nie wpłaconych w terminie nalicza się   dochody wynikające ze stawek tego podatku, uchwalonych dla tej gminy przez radę. Zasady ustalania przeliczeniowej liczby mieszkańców nie zmieniają się w stosunku do tych które obowiązywały uprzednio.

Gminy, dla których wskaźnik G jest większy niż 150 % wskaźnika P, dokonują wpłaty z przeznaczeniem na zwiększenie części podstawowej subwencji ogólnej. Do określenia wysokości wpłat przyjmuje się wskaźniki P i G. Łączna kwota wpłat jest określana w ustawie budżetowej.

Kwotę rocznej wpłaty oblicza się mnożąc liczbę mieszkańców gminy przez wskaźnik określający dla roku bazowego relację planowanych dochodów budżetu państwa do dochodów zrealizowanych w pierwszym półroczu przez kwotę wynoszącą :

1. dla gmin dla których wskaźnik G jest większy niż 200 % wskaźnika P 20 % nadwyżki wskaźnika G ponad 150 % wskaźnika P.

2. dla gmin, dla których wskaźnik G jest  większy niż 200%, ale nie większy niż 300 % wskaźnika P, 10 % wskaźnika P plus 25 % nadwyżki wskaźnika G ponad 200 % wskaźnika P.

3. dla gmin dla których wskaźnik G jest większy niż 300 % wskaźnika P, 35 % wskaźnika P  plus 30 % nadwyżki wskaźnika G ponad 300 % wskaźnika P.

Gminy dokonują wpłat na rachunek dochodów budżetu państwa w dwunastu równych ratach, w terminie do 15 – tego każdego miesiąca, od kwot nie wpłaconych w terminie nalicza się odsetki w wysokości ustalonej dla zaległości podatkowych.

Ustawodawca przyjął jednakowe zasady kształtowania części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, co podyktowane jest tym, że zadania oświatowe będą realizowane przez wszystkie szczeble samorządu terytorialnego. Ponieważ jednak znaczna część zadań oświatowych będzie realizowana przez gminy ustawodawca przedstawia zasady ustalania tej części subwencji. Wielkość kwoty przeznaczonej na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się jako łączną kwotę nie mniejszą niż 12.8 % planowanych dochodów budżetu państwa. Od części oświatowej subwencji ogólnej odlicza się  1 % na rezerwę, którą dysponuje minister właściwy do spraw finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego.

Podstawową część kwoty przeznaczonej na oświatę po odliczeniu rezerwy rozdziela się pomiędzy gminy, powiaty i województwa według zasad ustalonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, po zasięgnięciu opinii reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego z uwzględnieniem typów i rodzajów szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz liczby uczniów w tych szkołach.

Część rekompensująca subwencji ogólnej dla gminy może składać się z kwot utraconych w związku z częściową likwidacją podatku od środków transportu, kwot utraconych z tytułu ulg i zwolnień od podatku rolnego i leśnego, również w związku z działalnością jednostek badawczo – rozwojowych , realizacją ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Rekompensata może należeć się również gminie z tytułu obniżenia opłaty eksploatacyjnej.

Przyjęto zasadę, że wielkość kwoty rekompensującej dochody utracone w związku z częściową likwidacją podatku od środków transportu, przeznaczonej dla wszystkich gmin, nie może być mniejsza niż 10,5 % planowanych w ustawie budżetowej wpływów z podatku akcyzowego od paliw silnikowych. W przypadku rekompensat z pozostałych tytułów, przeznaczonych dla wszystkich gmin, ich wielkość ustala się dla każdego roku budżetowego w ustawie budżetowej. 

Minister właściwy do spraw finansów publicznych określa zasady obliczania i tryb przekazywania gminom subwencji rekompensującej po zasięgnięciu opinii reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego z uwzględnieniem wniosków gmin, zawierających dane o rocznych skutkach ulg i zwolnień. Wśród dochodów potencjalnych jednostek samorządu terytorialnego specjalne znaczenie mają dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie działań inwestycyjnych jednostek samorządu terytorialnego realizowanych w ramach zadań własnych. W procesie tym istotną rolę będzie odgrywał wojewoda, który będzie ustalał zasady i kryteria podziału środków na dotacje celowe, po zasięgnięciu opinii samorządu wojewódzkiego.

Przyjęto, że łączna kwota dotacji przeznaczonych w kolejnych latach nie może przekroczyć 50 % wartości kosztorysowej inwestycji. Od zasady tej można wyjątkowo odstąpić, jeżeli inwestycja jest realizowana przez gminę, dla której wskaźnik G jest mniejszy niż 60 % wskaźnika P i jeżeli gmina ta zagrożona jest wyjątkowo wysokim bezrobociem strukturalnym. W tych przypadkach kwota łączna dofinansowania inwestycji nie może przekroczyć 75 % wartości kosztorysowej inwestycji. Kolejny wyjątek dotyczy realizacji przez gminę inwestycji mającej na celu zagospodarowanie nieruchomości skarbu państwa pozostałych po wojskach radzieckich, łączna kwota dotacji nie może być jednak wyższa niż 75 % wartości kosztorysowej inwestycji.

Wojewoda spełnia też ważną rolę kontrolną w zakresie wykorzystywania środków pochodzących z budżetu państwa. Realizacji tej roli sprzyjają dodatkowe ograniczenia w przekazywaniu środków na inwestycje. Z wyjątkiem inwestycji dotyczących szkół i placówek oświatowych, dotacja w pierwszym roku realizacji  nie może przekroczyć 80 % kwoty planowanych w budżecie jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszonych o kwotę dotacji z budżetu państwa. Preferowane jest efektywne wykorzystanie środków inwestycyjnych przez ustalenie zasady, że w przypadku inwestycji realizowanej w ciągu roku kwota przyznanych środków z budżetu państwa wynosi 100 % kwoty środków planowanych w budżecie jednostki samorządu terytorialnego na finansowanie tej inwestycji, pomniejszonych o kwotę dotacji z budżetu państwa. W odniesieniu do przedstawionych powyżej wyjątków, aż 300% kwoty tych środków.

Kolejna funkcja wojewody jest realizowana przez przyjmowanie od jednostek samorządu terytorialnego informacji zawierających wykaz inwestycji realizowanych z udziałem dotacji, wartości kosztorysowe tych inwestycji, kwoty dotacji i kwoty z budżetu jednostek samorządu terytorialnego wydatkowanych na te inwestycje. Naruszenie warunków przyznania dotacji powoduje konieczność zwrócenia jej w całości lub w części. W przypadku subwencji dla nowych gmin, gmin podlegających podziałowi przewidziany jest szczególny tryb postępowania.

Podobne prace

Do góry