Ocena brak

Żółwie

Autor /Kery Dodano /31.01.2012

Wszystkie gatunki żółwi należą do rzędu żółwie Chelonia (Testudines, Testudinate) w gromadzie gadów Reptilia.

Jest ich obecnie około 240 gatunków należących do 13 rodzin obejmujących 75 rodzajów. Występują głównie w cieplejszych rejonach kuli ziemskiej.

Rząd żółwie jest podzielony na dwa podrzędy.

Podrząd Pleurodira (żółwie bokoszyjne) obejmuje dwie rodziny:
Chelidae - żółwie wężoszyjne
Pelomedusidae - pelomeduzy

Podrząd Cryptodira (żółwie skrytoszyjne) obejmuje 11 rodzin:
Carettochelyidae - żółwie dwupazurzaste
Cheloniidae - żółwie morskie
Chelydridae - skorpuchowate
Dermatemydidae - żółwie rzeczne
Dermochelidae - żółwie skórzaste
Emydidae - żółwie słodkowodne
Kinosternidae - mułowe żółwie piżmowe
Staurotypidae - żółwie piżmowe
Platysternidae - żółwie wielkogłowe
Trionychidae - żółwie trójpazurzaste (żółwiaki)

Pokrój (wygląd zewnętrzny) ciała żółwi jest po­dobny u wszystkich gatunków, ale różnice ich wielkości są ogromne. Jeden z najmniejszych ga­tunków, północnoamerykański żółw błotny, ma pancerz o długości 12 cm, a żółw skórzasty ma skorupę dochodzącą do 180 cm i masę ciała do 680 kilogramów. Obszar występowania żółwia skórzastego jest ograniczony do ciepłych rejonów naszego globu. Czasami niektóre osobniki tego gatunku są wyrzucane przez morze u wybrzeży Wielkiej Brytanii. Jest to największy przedstawi­ciel współcześnie występujących żółwi. Jak wska­zują dane paleontologiczne, wiele milionów lat temu występowały jeszcze inne, dużo większe od niego, gatunki żółwi.
Najbardziej ciekawy i zadziwiający wygląd ma­ją żółwiaki, nazywane też żółwiami trójpazurzastymi. Zamieszkują one południowo-wschodnie obszary Ameryki Północnej, Afrykę i ciepłe rejo­ny Azji. Mają one okrągłe pancerze, płetwy na odnóżach i potężne pazury. Prowadzą prawie wyłącznie wodny tryb życia, a ich środowiskiem są słodkowodne zbiorniki, takie jak stawy, jeziora, rzeki i oczka wody na bagnach. Z wody wychodzą tylko po to, aby złożyć jaja. Żółwiaki posiadają wydłużony na kształt ryjka pysk, na końcu które­go znajdują się otwory nosowe. Dzięki temu mogą oddychać, gdy są zanurzone w wodzie. Żółwiaki należą do żółwi miękkoskórnych, gdyż nie posia­dają warstwy rogowej na pancerzu, a ich kostna skorupa, bardzo zredukowana zresztą, jest pokry­ta twardą skórą. Taka budowa pancerza zapewnia im wystarczającą ochronę przed większością wod­nych drapieżników.
Dorosłe żółwie morskie są głównie roślinożer­ne i zjadają morskie glony. Niektóre ich gatunki prowadzą drapieżny tryb życia, na przykład ulu­bionym pokarmem żółwia skórzastego są meduzy.
Osobniki młodociane są bardziej drapieżne i ich pokarmem są różnego rodzaju skorupiaki, mię­czaki a nawet ryby.
Pokarm i jego zdobywanie.
Żółwie, które zamieszkują wody słodkie, są mię­sożerne (albo czasami wszystkożeme) w ciągu ca­łego życia. Zjadają nieomal wszystko, co zdołają upolować - owady wodne, skorupiaki, mięczaki, robaki, ryby, żaby, ropuchy a także węże i pisklę­ta ptaków wodnych. Żywią się też chętnie padli­ną. Ofiary chwytają ostrymi szczękami, a następ­nie rozrywają je na kawałki przy użyciu pazurów kończyn przednich. Niektóre gatunki polują ak­tywnie patrolując wody, inne zaś polują z zasadz­ki. Na skorupach wielu żółwi porastają glony, dzięki temu nabierają one wyglądu otoczenia, sta­jąc się podobnymi do kamieni lub kłód drzew. Gdy jakieś zwierzę zbliży się do takiego „kamie­nia" zostaje natychmiast pochwycone i pożarte.
Żółwie lądowe zjadają pokarm roślinny. Są nim twarde łodygi kaktusów, soczyste liście, kwiaty i owoce. Wiele gatunków żółwi pustynnych może przetrwać w warunkach głodowych długie okresy między opadami deszczu, aby po nich zregenero­wać siły, zjadając delikatne, świeże tkanki roślin. Żółwie zamieszkujące lasy zjadają dużo grzybów, a niektóre gatunki żółwi lądowych żywią się padli­ną lub odchodami innych zwierząt.
Zachowania godowe żółwi są bardzo ubogie w swojej formie. Samiec zwykle ma dłuższy ogon niż samica i w czasie kopulacji musi go podwijać pod skorupę samicy, aby mocją zapłodnić. Samce żółwi morskich mają na swych odnóżach przed­nich pojedyncze duże pazury, których używają do uchwycenia skorupy swojej partnerki. Samiec żół­wia lądowego uparcie chodzi za samicą, uderzając ją w skorupę przodem swojego ciała, a uderzenia te można usłyszeć z pewnej odległości. Plastron samca (część dolna pancerza) może być nawet wklęśnięty,co zapobiega ześlizgiwaniu się ze sko­rupy samicy. Samce niektórych gatunków żółwi wodnobłotnych mają bardzo długie pazury na kończynach przednich, którymi łechtają głowę i przednie nogi swoich wybranek w czasie gry wstępnej przed kopulacją.
Składanie jaj.
Wszystkie żółwie są jajorodne. W zależności od gatunku i wielkości samicy w jednym zniesieniu może być od 2 do 100 jaj. Jaja gadów są ogólnie podobne do jaj ptasich. Mogą być one pokryte sko­rupką wapienną, ale w odróżnieniu od jaj ptasich, jaja żółwie po złożeniu nie mogą być obracane i poruszane, gdyż to mogłoby zniszczyć delikatne struktury błon w ich środku.
Zwyczajowo jaja są składane do dołu wykopa­nego przez samicę, a później przez nią ostrożnie zasypanego i zamaskowanego przed intruzami. Po tych czynnościach samica odchodzi i nie interesu­je się ich losem. W ciepłym piasku następuje inku­bacja jaj. Żółwie żyjące w wodach słodkich zwykle składają jaja na brzegach zbiorników po to, aby ich potomstwo nie musiało wędrować daleko do wody po wykluciu. Zniesienia znajdują się w miej­scach, które nie są zalewane wodami powodzio­wymi. Żółwie lądowe wybierają nasłonecznione stoki pagórków. Wykluwanie się małych żółwi u niektórych gatunków zbiega się z nastaniem po­ry deszczowej, dzięki temu mogą one łatwiej roz­kopać ziemię i wydostać się na powierzchnię.

Żółwie morskie wychodzą na brzegi mórz, aby na piaszczystych plażach składać jaja. Często czynią to gromadnie. Samica w celu złożenia jaj zazwy­czaj, chociaż nie zawsze, rok po roku powraca na tę samą plażę. Zdarza się, że składa ona jaja w tym samym miejscu, gdzie sama wykluła się 20 - 30 lat wcześniej. Aby dotrzeć do plaży i złożyć jaja, nie­które żółwie morskie podejmują bardzo długie wędrówki na dystansie 1000 kilometrów lub nawet więcej. W czasie tych podróży orientują się za pomocą układu gwiazd na niebie i węchu, dzięki któremu potrafią wyczuć znajomą plażę z odle­głości nawet kilkuset kilometrów. Po dotarciu na miejsce samice wykopują w piasku dół wielkości wiadra, używając do tego swoich tylnych kończyn, i składają do jego wnętrza nawet do 100 jaj. Jaja mają wielkość piłeczki pingpongowej.
Rozwój zarodka w żółwim jaju trwa dwa, trzy miesiące, co w dużym stopniu zależy od tempera­tury. Ciekawe jest to, że płeć żółwiego potomstwa jest zależna od temperatury, w jakiej następuje in­kubacja jaj. Jaja sztucznie inkubowane w wyso­kich temperaturach dawały samice, a w niskich temperaturach samce. W wolnej przyrodzie tem­peratura otoczenia jest zmienna, więc szanse na to, że młode będą miały określoną płeć też się zmie­niają, ale w określonych sytuacjach (na przykład wyjątkowo ciepły lub zimny sezon, określona głę­bokość dołu lub usytuowanie gniazda) z jaj mogą się wykluć osobniki tylko jednej płci.
Krótko po wykluciu się z jaja młody żółwik wygląda jak doskonała miniaturowa kopia swoje­go rodzica, czasami tylko jest bardziej kolorowy. Na końcu pyska ma mały wyrostek, tzw. ząb jajo­wy, którego używał do rozerwania powłoki jaja. Po kilku tygodniach wyrostek ten odpada.
Gniazdowanie.
Pewne doniesienia wskazują, że u olbrzymiego żółwia z Birmy ma miejsce ochrona miejsca, w którym samica złożyła jaja. Mówi się, że może ona odganiać drapieżniki chcące zrabować jaja. W Afryce, samica nilowego żółwia miękkoskórego zapewnia bezpieczeństwo swojemu zniesieniu, składając jaja na piaszczystych brzegach w miejscach, gdzie zakładają swoje gniazda krokodyle nilowe. Krokodyle znane są z tego, że chronią swoje gniazda, odpędzając inne zwierzęta, które znalazły się w ich pobliżu. W ten sposób są równo­cześnie parasolem ochronnym dla młodych żółwi, które bez przeszkód mogą po wykluciu przedostać się do wody.
Wzrost.
Żółwie zwykle rosną gwałtownie, gdy są młode, później ich tempo wzrostu staje się wolniejsze. W warunkach naturalnych żółwie lądowe po­większają swoje rozmiary ciała z 3 do 12 cm w ciągu pierwszego roku życia, podobnie jak żół­wie związane z wodami słodkimi. Żółwie morskie, które są z reguły większe zaraz po wykluciu i mają 10-12 cm, po roku dochodzą do 20-30 cm. W nie­woli tempo wzrostu jest jeszcze większe, gdyż zwierzęta mają zapewnioną obfitość pokarmu.
Gdy młode żółwie osiągną wymiary dorosłych osobników, wygładzają się krawędzie ich karapaksów. Najstarsze osobniki mają najbardziej gładkie pancerze.
Hibernacja i estywacja.
Żółwie morskie nigdy nie zapadają w sen zimowy, zwany hibernacją, gdyż obszar ich występowania jest ograniczony do mórz ciepłych, gdzie woda nigdy nie staje się zbyt chłodna. Wyjątkowo, gdy żółw morski zostanie wyrzucony przez fale na brzeg w północnej Europie i gdy nie zostanie w porę uratowany, może zginąć z zimna.
Żółwie lądowe i gatunki zamieszkujące zbior­niki słodkowodne, a które to żyją w chłodniej­szych rejonach stref umiarkowanych, zwykle w chłodniejszej porze roku zapadają corocznie na kilka miesięcy w sen zimowy. Żółwie lądowe zwykle wykopują sobie norę o głębokości 30 - 60 cm, a gdy zima nie jest zbyt ostra, mogą ją prze­trwać po prostu pod warstwą opadłych liści, a w cieplejsze dni wychodzić ze swego legowiska.
Żółwie wodnobłotne mogą zarówno zakopy­wać się w brzegach stawów lub rzek, albo też spę­dzać zimę zagrzebane w mule na dnie zbiornika wodnego. Potrafią tam przetrwać, gdyż niska tem­peratura obniża ich aktywność życiową, akcja ser­ca staje się wolniejsza, a przez to zapotrzebowa­nie na tlen jest bardzo małe. W tym czasie cały tlen do oddychania pobierają poprzez skórę i dobrze unaczynione uchyłki kloaki.
Wiele gatunków żółwi pustynnych estywuje, czyli zapada w sen letni. Dzieje się tak w czasie największych upałów, kiedy słońce wypala reszt­ki roślin, które mogą być pokarmem i kiedy daje się odczuć brak wody. Sen letni jest więc przysto­sowaniem tych zwierząt do trudnych warunków panujących w ich środowisku życia. Północno­amerykańskie żółwie pustynne, takie jak np. żółw norowy lub azjatycki żółw stepowy, mogą miesią­cami nie wychodzić ze swoich kryjówek w okre­sach największych upałów.
Drapieżniki i obrona przed nimi.
Większość żółwi w czasie spotkania z drapieżni­kami polega na swoim pancerzu. Wydaje się, że dorosłe żółwie, poza człowiekiem, który zabija je dla mięsa, mają mało wrogów, którzy na nie polu­ją. Żółwie jaja są zjadane przez wiele zwierząt. Są nimi jaszczurki, wiele gatunków ptaków, łasicowate i inne ssaki. Gdy gniazdo żółwia zostanie rozkopane, to jaja, które nie zostały zjedzone przez drapieżnika, bardzo szybko ulegają zepsuciu.
Świeżo wyklute małe żółwie morskie są szcze­gólnie narażone na pożarcie przez drapieżniki w trakcie swojej krótkiej wędrówki do morza. Morskie ptaki, krukowate, koty, psy i inne ssaki, duże jaszczurki i kraby masowo je wtedy pożerają.
W morzu też nie są całkowicie bezpieczne i wiele z nich stanie się pokarmem ryb. Malutkie żółwie lądowe i słodkowodne też są pokarmem wielu zwierząt - w pustynnych rejonach Ameryki Pół­nocnej ważnym składnikiem diety kruków są młode żółwie.
Dorosły żółw morski może być zaatakowany przez rekina i w trakcie tego stracić kończynę, a dorosły żółw słodkowodny może być w całości połknięty przez krokodyla lub aligatora. Czasami dorosłe żółwie słodkowodne padają ofiarą ptaków drapieżnych, szopów i wydr.

■ Największym żyjącym żółwiem jest żółw skórzasty. Jeden osobnik ważył 865 kg i miał długość ponad 2,5 metra.
■ Wiele gatunków żółwi ma maskujący wygląd. Żółw matamata jest podobny do suchych liści roślin, jakie występują w jego środowisku.
Najstarszy znany żółw. przeżył 152 lata i należał do gatunku Geochelone sumeiri. Był on przewieziony z Seszeli na Mauritius, gdzie zginął w 1918 roku przypadkowo spadając ze schodów. Są również donie­sienia o dwustuletnich żółwiach lądowych, lecz nie są one udokumentowane.
■ W Ameryce Północnej występują tak zwane żółwie piżmowe. Są one niewielki­mi gadami, dochodzącymi do 10 cm dłu­gości, i wydzielają bardzo odrażający zapach, który odstrasza drapieżniki.
■ W czasie godów niektóre gatunki żółwi ryczą głośniej niż słonie.

Do góry