Ocena brak

Zobowiązania

Autor /barbara Dodano /26.03.2011

 

 

Art. 353.1 KC – Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić.

Źródła zobowiązań:

  1. Czynność prawna (umowy, czynności prawne jednostronne, wielostronne)

  2. Czyn niedozwolony

  3. Akt administracyjny

  4. Inne zdarzenia (art. 405 i dalej KC)

 

Świadczenie, które jest przedmiotem zobowiązania może polegać na działaniu (aktywne zachowania dłużnika) lub zaniechaniu (dłużnik jest obowiązany do zaniechania pewnych czynności).

Zasad swobody umów (kontraktowania) art. 353.1 KC mówi, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania ale dotyczy to treści i istoty stosunku prawnego. Każdy podmiot może określić czy:

  1. Zawrze umowę i z kim ją zawrze

  2. Może decydować o treści umowy

  3. O formie umowy (zasada swobody umów w szerszym ujęciu)

Jednakże treść i cel umowy nie mogą być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. umowa między małżonkami gdzie jedna ze stron będzie wnosić do małżeństwa więcej majątku czy umowa miedzy rodzicami a dzieckiem, kiedy będą płacić na studia a ono musi później oddać) i z ustawą, np. przepisy bezwzględnie obowiązują oznaczające nieważność umowy cywilnoprawnej. Poza umowami nazywanymi można zawierać umowy nienazwane np. umowę factoringu, franchaisingu.

Umowa nazwana – to taka, którą ustawodawca nazwał wprost

Umowa nienazwana – to taka, która nie jest uregulowana prawnie ale funkcjonuje.

Są wyjątki od swobody kontraktowania umów, czyli istnieje obowiązek kontraktowania umów, np. obowiązkowe ubezpieczenie samochodu.

Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie z należytą starannością, wymaganą w danej sytuacji. Miernik należytej staranności jest określony dla różnych dłużników – inny jest dla wykształconych, inny dla mało wykształconych, bierze się też pod uwagę np. stopień świadomości.

Osoba, która prowadzi działalność gospodarczą (jest przedsiębiorcą) musi wykazać się podwyższoną należytą staranności (istnieje wówczas podwyższony miernik należytej staranności, no. Zawodowe przygotowanie przy wykorzystaniu (świadczeniu) pewnej czynności dłużnik będzie musiał w sposób podwyższony to wykonać). Art. 355.1 KCi art. 355.2 KC.

Wierzyciel nie może domagać się osobistego świadczenia od dłużnika, jeżeli nie wynika to z treści czynności prawnej, ustawy albo właściwości świadczenia (art. 356 KCi art. 647.1 KC).

Osobiste spełnienie świadczenia nie rozgranicza czy ma być ono spełnione przez dłużnika czy przez pracowników. Przykład: Gdy mamy świadczenie pieniężne i osoba trzecia chce je uregulować za dłużnika to wierzyciel mysi je przyjąć, nawet wówczas, gdy osoba trzecia działa bez wiedzy dłużnika.

Świadczenie osobiste może spełniać osoba fizyczna jak i osoba prawna.

Jeżeli jakość rzeczy nie jest określona w umowie ani w przepisach to według art. 357 KC średnia jakość rzeczy powinna dłużnika zadowolić (dotyczy rzeczy oznaczonych co do gatunku). Gdyby okazało się, że przy nadzwyczajnej zmianie stosunku, której strony nie przewidziały, a przy której dłużnik nie jest w stanie spełnić, to w oparciu o art. 357.1 KC można wystąpić do sądu z powództwem o rozwiązanie zobowiązania. Jednakże strony w umowie mogą same wprowadzić odpowiednie klauzule zabezpieczające. Sąd może oznaczyć sposób wykonywania zobowiązania lub zerwać umowę gdy po zawarciu umowy wystąpiły okoliczności, których nie można było przewidzieć przy zawarciu umowy.

Zasada walutowości (art. 358.1 KC) każdy ustawodawca określa własną walutę, istnieje obowiązek zastrzegania zobowiązań pieniężnych w polskim pieniądzu, zobowiązanie spełnione na obszarze Polski – tylko w polskich złotych. Wyjątek stanowi ustawaPrawo dewizowe”, na giełdzie można dokonywać operacji w innych walutach. Osoby fizyczna mogą w obcych walutach zastrzec zobowiązanie np. zobowiązanie osób mieszkający przy granicy kraju.

Zasada nominalizmu (art. 358.1 KC) gdy świadczenie od początku jest nominalne to dłużnik płaci jego wartość nominalną, bez względu na panujące na rynku warunki np. inflacji. Strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego miernika niż pieniądz złoty polski. Mówią o tym tzw. klauzule waloryzacyjne (art. 358.1.2 KC), np. pieniądz przelicza się na inną walutę, na złoto, itp.

Waloryzacja sądowa – w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza można starać się o waloryzację świadczenia, uwzględniającą zmianę siły nabywczej pieniądza. Z waloryzacji rej nie mogą korzystać przedsiębiorcy (art. 358.1.3 KC).

Zobowiązania solidarne – kilku dłużników jest zobowiązanych tak, że wierzyciel może żądać uregulowania świadczenia:

  • Od wszystkich łącznie

  • Od kilku

  • Od jednego,

Zaspokojenie wierzyciela przez jednego zwalnia innych od spełnienia świadczenia (tzw. solidarność bierna).

Zobowiązanie solidarne może wynikać z przepisów ustawy, z umowy, z czynności prawnych (art. 366 KC)

Solidarność wierzycieli – występuje rzadko a oznacza, że dłużnik, mając kilku wierzycieli spełnia świadczenia do rąk jednego i to zaspokaja wszystkich wierzycieli (art. 367 KC).

Art. 864 KSH – tam, gdzie wspólnicy są to solidarnie odpowiadają.

Art. 370 KC - Jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej.

Art. 376 KC - Jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych.

Art. 379 KC - Jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego.

Art. 380 KC - Dłużnicy zobowiązani do świadczenia niepodzielnego są odpowiedzialni za spełnienie świadczenia jak dłużnicy solidarni.

Art. 384 KC - W wypadkach gdy wymaga tego ochrona interesów konsumentów, Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, określić szczegółowe warunki zawierania i wykonywania umów między osobami prowadzącymi działalność gospodarczą a konsumentami

Zobowiązanie niesolidarne – kilku dłużników i kilku wierzycieli jest to dług dzieli się na tyle części ilu jest dłużników. Świadczenie jest podzielne gdy może być spełnione częściowe bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Jeśli jest niepodzielne to dłużnicy działają jak dłużnicy solidarni.

Czasem postanowienia umowy nie mogą być negocjowane np. umowa ubezpieczania (są stosowane regulaminy dotyczące stosunków umownych). Wówczas strony ustalają pewien wzorzec umów (obowiązuje on wówczas także gdy umowy nie są indywidualnie zawierane.

Przepisy mówią, że taki wzorzec będzie obowiązywał gdy zostanie doręczony z umową (inaczej mówiąc gdy przy zawarciu umowy zostaną wręczone warunki) lub gdy druga strona z łatwością będzie mogła się dowiedzieć o warunkach stawianych przez drugą stronę.

Art. 358 KC mówi, że wzorzec jest integralną częścią umowy i nie może być z nią sprzeczny. Wzorzec można negocjować, umowy nie. Gdy wzorzec jest niezgodny z umową to nie obowiązuje, wówczas liczy się tylko umowa. W umowie nie mogą funkcjonować niejasne klauzule. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta.

Art. 389 KC i art. 390 KC mówią o umowie przedwstępnej. Gdy strony na chwilę obecną nie mogą lub nie chcą zawrzeć umowy (np. z powodów prawnych) mogą zawrzeć umowę przedwstępną, jako gwarancję zawarcia w przyszłości umowy właściwej. Można w umowie przedwstępnej ustalić termin zawarcia umowy właściwej (jeżeli nie to strona uprawniona określa termin, gdy obie są uprawnione to obowiązuje termin tej strony, która wcześnie złożyła oświadczenie) można także określić formę umowy właściwej, zakres odszkodowania (jeżeli jedna strona uchyli się od umowy właściwej to druga strona może żądać odszkodowania lub orzeczenia sądu). Jeżeli w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej nie został określony termin umowy przyrzeczonej nie można żądać jej zawarcia.

Instytucje wyzysku art. 388 KC – wykorzystanie niedołęstwa lub niedoświadczenia, przymusowego położenia do zawarcia umowy drugiej strony. Gdy zaistnieje wyzysk to albo nastąpi unieważnienie umowy lub zmniejszenie (zwiększenie) świadczenia. Uprawnienia powyższe wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy.

Wykonanie zobowiązań pieniężnych i niepieniężnych (art. 451 KC) gdy miejsce świadczenia nie jest określone wówczas:

  • Zobowiązanie niepieniężne (jeśli nie jest oznaczone lub nie wynika z własności zobowiązanie świadczenia powinno być spełnione gdzie w chwili powstanie zobowiązania dłużnik miał siedzibę zamieszkania.

  • Zobowiązanie pieniężne (ma charakter oddawczy) - dłużnik udaje się do siedziby wierzyciela i płaci mu. Jeżeli wierzyciel zmieni miejsce zamieszkania to ponosi koszty przesłania. Gdy zobowiązanie dotyczy działalności gospodarczej to zapłata ma miejsce w siedzibie prowadzenia działalności gospodarczej.

Gdy wynika to z właściwości zobowiązania to zasady są inne, np. gdy zobowiązanie jest o roboty budowlane to spełnienie świadczenie ma miejsce tam, gdzie ma stanąć obiekt. Miejscem spełnienia świadczenia może być rachunek bankowy.

Termin spełnienia świadczenia:

  • Może być określony w umowie, tzw. zobowiązanie terminowe

  • Zobowiązanie bezterminowe (art. 455 KC) – takie świadczenie powinno być wykonane niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia.

Czy faktura VAT jest wezwaniem do zapłaty? Tak, ale gdy będzie określony w niej termin spełnienia świadczenia.

Gdy termin jest oznaczony z czynności prawnych to jest on zastrzeżony na korzyść dłużnika. Oznacza to, że dłużnik może świadczenie spełnić wcześniej ale wierzyciel nie może tego żądać, ani mu odmówić wcześniejszego spełniania świadczenia. Może być także na korzyść wierzyciela – jest to sytuacja odwrotna, wierzyciel nie musi przyjmować wcześniej spełnionego świadczenia. Może to być korzyść dla obu stron te dwa ostatnie zastrzeżenia terminu są raczej niespotykane. Po upływie terminu jest nieterminowe spełnienie świadczenia – niekorzystne dla dłużnika.

Umowa wzajemna (art. 487.2 KC) – strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej jest odpowiednikiem drugiej (zasada ekwiwalentności świadczeń). Świadczenia ta powinny być wykonane jednocześnie, chyba, że z umowy (ustawy, z orzeczenia sądy lub decyzji innego właściwego organu) wynika inaczej (np. ze jedna ze stron obowiązana jest do wcześniejszego świadczenia) świadczenie z ręki do ręki.

Dowody spełnienia świadczenia:

  • Jeżeli zobowiązanie polegało na zachowaniu czynnym to musi być udowodnienie faktu spełnienia świadczenia, należy wówczas zabezpieczyć dowody, dłużnik może domagać się pokwitowania od wierzyciela (art. 462 KC). Koszty pokwitowanie ponosi dłużnik.

  • Gdy zaniechanie – tego nie trzeba udowadniać

Dodatkowe zastrzeżenia umowy (art. 464 KC):

Zadatek – to zryczałtowane odszkodowania za niewykonanie umowy. W razie niewykonania umowy, jedna ze stron bez dodatkowego terminu może odstąpić od umowy i zatrzymać zadatek, a jeżeli sama go dał, może żądać sumy dwukrotnie wyższej). Zaliczka – to coś innego – zalicza się część świadczenia na poczet przyszłego świadczenia (inaczej mówiąc częściowo spełnione świadczenie). Zaliczka nie jest zadatkiem.

Odstępne – przy odstąpieniu od umowy płacimy tzw. odstępne, to umowne prawo odstąpienie od umowy trzeba złożyć w postaci oświadczenia woli i zastrzec w odpowiednim terminie. Umowa jest nietrwałą do momentu trwania umowy przedwstępnej. Kara umowna (art. 483 KC i art. 484 KC) można zastrzec, że naprawienie szkody za niewykonanie lub błędne wykonania świadczenia nastąpi w postaci kwoty określonej (za naruszenie lub nienależycie wykonane zobowiązania niepieniężne), jest to zryczałtowane odszkodowanie.

Rodzaje kary umownej:

  • Wyłączona – oznacza, że wierzyciel wymaga tylko kary umownej

  • Zaliczana – jeżeli wierzyciel poniesie szkodę wyższą niż karę umowna to może domagać się różnicy między stratą a karą w postaci odszkodowania.

Jeżeli została zastrzeżona kara umowna to wierzyciel musi udowodnić, że dłużnik nie wykonał bądź nienależycie wykonał świadczenia i ta kara umowna została zastrzeżona. Jeżeli kara umowna jest zbyt wygórowana to sąd może ją zmniejszyć.

Wygaśnięcie zobowiązania następuje z chwilą wykonania zobowiązania oraz:

  1. Świadczenie w miejscu wypełnienia

  2. Odnowienie (nowacja)

  3. Potrącenie

  4. Złożenie świadczenia do depozytu sądowego

Świadczenie w miejscu wypełniania – (art. 453 KC) mówi o rzeczywistym spełnieniu świadczenia. Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. Jednakże gdy przedmiot świadczenia ma wady, dłużnik obowiązany jest do rękojmi według przepisów o rękojmi przy sprzedaży. Niezbędne są dwa warunki:

  • Umowa zmieniająca przedmiot świadczenia

  • Faktyczne spełnienie świadczenia np. rzeczowa lub pociągająca wadliwość świadczenia – stosuje się przepisy o rękojmi sprzedaży

Odnowienie (nowacja) – to umowa zawarta miedzy wierzycielem a dłużnikiem, jej przedmiotem jest spełnienie przez dłużnika innego świadczenia lub tego samego lecz na innej podstawie Prawien. Jeżeli jest to zobowiązanie dotyczące ceny sprzedaży a dłużnik w zamian spełnia zobowiązanie rzeczone to tamto wygasa, a powstaje nowe zobowiązanie. Z art. 506 KC nie wynika rzeczywiste spełnienie świadczenia lecz mówi tylko o zobowiązaniu. Art. 506.1 KC mówi o tym, że strony czasem zmieniają umowę i nie będzie to odnowienie. Zmiana treści zobowiązanie nie stanowi jego odnowienia. Wręczenie czeku bądź weksla nie stanowi odnowienia, chyba że strony zadeklarują inaczej. Tak długo, jak czek jest ważny wierzyciel nie może dochodzić roszczenia, może jedynie wówczas gdy czek jest np. bez pokrycia.

Poręczenie

Istnieją dwa rodzaje potrąceń:

  • Ustawowe – art. 498 KC i dalej

  • Umowne – nie jest uregulowane w KC ale w wyniku swobody kontraktowania

Art. 498 KC mówi o potrąceniu ustawowym, które ma zasadnicze znaczenie gdy dwie osoby są jednocześnie wierzycielami i dłużnikami. Przedmiotem są pieniądze ale także rzeczy oznaczone co do gatunku lub jednego rodzaju. Potrącenie wykonuje się poprzez jednostronne oświadczenie woli (art. 499 KC) oświadczenie woli ma moc wsteczną od chwili kiedy potrącenie stało się możliwe. Odroczenie następuje tylko do wysokości niższych zobowiązań pieniężnych. Art. 505 KC Nie mogą być umorzone przez potrącenie:

  1. Wierzytelności nie ulęgające zajęciu

  2. Wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania

  3. Wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych

  4. Wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne

Umowne potrącenie – nie ma przeszkód by strony umówiły się na potrącenie. W myśl tego musi być zawarta umowa między stronami (art. 353.1 KC). W tym przypadku dochodzi do zaspokojenia wierzyciela czyli do spełniania świadczenia przez dłużnika.

Złożenie do depozytu sądowego – w myśl art. 470 KC i art. 692 KPC następuje w trybie przepisów postępowania cywilnego, trzeba mieć postanowienie sądu co powoduje wygaśnięcie zobowiązania. Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia zobowiązuje wierzyciela zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia. Jeżeli dłużnik nie wie gdzie wierzyciel ma swą siedzibę lub jest nieosiągalny dla dłużnika ten może wystąpić do sądu o wydanie postanowienia by złożyć świadczenie do depozytu sądowego.

 

Wygaśnięcia zobowiązanie może nastąpić także bez zaspokojenia wierzyciela:

  • Może to wynikać z treści czynności prawnych

  • Upływ czasu jeśli ustawa łączy z nim wygaśnięcie zobowiązania

  • Śmierci dłużnika lub wierzyciela gdy zobowiązanie ma charakter osobisty

  • Konfuzja, czyli połączenie w jednej osobie wierzyciela i dłużnika, np. dłużnik dziedziczy spadek.

  • Niemożność spełnienia świadczenia (art. 475 KC) rozwiązanie umowy następuje w wyniku orzeczenia sądu ale tylko w pewnych okolicznościach

Umowy prowadzące do wygaśnięcia zobowiązania bez zaspokojenia:

  1. Umowa o zwolnienie z długu (art. 508 KC)

    • Aby doszło do Zwolenia z długu musi być do umowa (wierzyciel zwalnia, dłużnik zwolnienie z długu przyjmuje)

    • Zwolnienie z długu nie może być odpłatne

    • Skutki występują w przyszłości

    • Gdy wierzyciel niszczy dokument dotyczący zobowiązanie to też ono wygasa

  2. Umowa rozwiązująca (dot. Umowy zobowiązania)

Aby umowa była rozwiązującą muszą być spełnione określone warunki np., gdy w całości umowa nie została wykonana to zobowiązanie może być rozwiązane. Strony muszą określić warunki rozwiązania zobowiązania, umowa rozwiązująca przewiduje określone skutki rozwiązania zobowiązania.

 

Bezpodstawne wzbogacenie (art. 405-414 KC) – jest to instytucja skomplikowana, jest to źródło zobowiązania czyli sytuacja w której następuje przejście majątku jednej osoby na drugą bez podstawy prawnej (art. 405 KC). Przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia się:

  • Musi po jednej stronie być wzbogacenie w dowolnej postaci, np. w sytuacji w której ktoś zaspokoi zobowiązanie danej osoby czyli inaczej zwiększenie aktywów lub też zmniejszenie przychodów

  • Po drugiej stronie dochodzi do zubożenia, zmniejszają się aktywa (zwiększają pasywa)

  • Musi być wzbogacenie kosztem drugiej osoby (musi zachodzić związek realny), może być niezależnie od woli osób, np. działanie samego zubożałego (np. budowa na czyimś terenie) lub spełnienie cudzego zobowiązania lub działanie wzbogacającego (np. budowa na własnym terenie ale z cudzych środków).

Osoba wzbogacona zobowiązana jest do zwrotu korzyści w naturze, gdyby to nie było możliwe to do zwrotu jej wartości.

Nienależne świadczenia (art. 410 KC wymienia kolka sytuacji):

  • Ten kto spełnia świadczenie nie był zobowiązany do spełnia świadczenia lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył

  • Odpadniecie podstawy prawnej w oparciu o którą spełnione jest określone świadczenie poprzez błąd, odwołanie darowizny, rozwiązanie umowy przez sąd

  • Nie osiągnięcie zamierzonego celu – spełnienie świadczenia na rzecz zobowiązania, które nie powstało

  • Jeżeli czynność prawna zobowiązana do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Art. 408 KC mówi, że obowiązek wydania korzyści wygasa, gdy wzbogacony utracił ją lub zużył w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba, że używając lub wyzbywając się korzyści powinien liczyć się ze zwrotem korzyści.

 

 

 

Art. 411 KC mówi jakiego świadczenia nie należy domagać się zwrotu:

  • Jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej

  • Jeżeli godzi to w zasady dobrego wychowania

  • Jeżeli świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu

  • Jeżeli świadczenie zostało spełnione zanim wierzytelność stała się wymagalna

Art. 413 KC mówi kiedy nie należy dochodzić zwrotu rzeczy

Art. 412 KC Sąd może orzec przepadek świadczenia na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli świadczenie to zostało świadomie spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę lub w celu niegodziwym. Jeżeli przedmiot świadczenia został zużyty lub utracony, przepadkowi może ulec jego wartość.

Podobne prace

Do góry