Ocena brak

ZNACZENIE TERMINU ADMINISTRACJA

Autor /majka Dodano /28.03.2011

 

Współcześnie wyraz „administracja” używany jest w blisko 20 różnych znaczeniach. Termin ten jednak w znaczeniu nas interesującym wywodzi się z dwóch różnych tradycji, mianowicie:

  1. krąg tradycji romańskiej, rzymskiej (Europa kontynentalna)

  2. krąg tradycji anglosaskiej, system anglosaski (nie doszło do recepcji prawa rzymskiego)

 

W przypadku systemu anglosaskiego pojęcie administracji jest niezwykle szerokie, mieści się w nim niejako wszystko to, co się tyczy zarządu, zarządzania wszelkiego rodzaju, sprawami zarówno osób prywatnych, jak i sprawami publicznymi (państwowymi).

Natomiast jeśli chodzi o drugi krąg tradycji – tradycję rzymską – pojęcie administracji jest w nim inaczej sformułowane. Możemy tutaj stworzyć dwa rodzaje definicji. Pierwsza będzie miała charakter definicji negatywnej, czyli określającej wszystko to, co nie jest administracją, druga – definicja pozytywna – o aspekcie funkcjonalnym stara się ująć to zagadnienie bardziej konkretnie.

 

DEFINICJA NEGATYWNA ADMINISTRACJI

Mówiąc o administracji ograniczamy to pojęcie do sfery spraw publicznych, administracja publiczna to więc zarówno administracja rządowa, jak i samorządowa. Nie obejmuje to pojęcie, w odróżnieniu od systemu anglosaskiego, sfery administracji prywatnej.

Zgodnie z definicją negatywną, za administrację publiczną uważa się to wszystko, co nie mieści się, nie łączy się z pojęciem ustawodawstwa oraz wymiarem sprawiedliwości (władzą ustawodawczą i sądowniczą).

Nasuwa się więc wniosek, że administracja w tym ujęciu dotyczy szeroko rozumianej egzekutywy. Przy budowie egzekutywy mamy do czynienia z organami centralnymi (ministerstwo, minister, rada ministrów) oraz ze strukturą organów terytorialnych. Na szczeblu centralnym, gdzie mamy podział na resorty i funkcje zarządzania tymi resortami są jednym z elementów składowych kompetencji egzekutywy.

 

DEFINICJA FUNKCJONALNA [POZYTYWNA] ADMINISTRACJI

O wiele bardziej oddaje istotę administracji. Pod tym pojęciem administracja to działania wykonawcze w stosunku do decyzji politycznych, czyli szerzej jako działalność organizatorską państwa, która charakteryzuje się 3 cechami:

1. inicjowanie w dużej mierze organizacyjnej działalności państwa

2. koncentrowanie się przede wszystkim na rozwiązywaniu konkretnych sytuacji

3. działanie w większym lub mniejszym stopniu przy pomocy środków niewładczych czyli łączących się bezpośrednio ze stosowaniem przymusu

Te wszystkie cechy mają być swoistą gwarancją twórczego oddziaływania państwa na stosunki gospodarcze i społeczne w państwie.

 

Należy pamiętać, że u podstaw definicji administracji leży przyjęcie ogólnego założenia: „Państwo jako określony system organów nie organizując społeczeństwa i gospodarki bezpośrednio, ponosi odpowiedzialność za należyte funkcjonowanie życia zarówno gospodarczego, jaki i społecznego.”

 

Termin administracja wywodzi się z języka łacińskiego – „ministrare” – co znaczy służyć, stąd wywodzi się termin minister – sługa. Początkowo ten termin występował w postaci „ministrare” z czasem wzbogacił się on o przedrostek „ad”, ostatecznie więc termin „administrare” oznaczał „obsługiwać”, „zarządzać”, „kierować”. Warto zapamiętać, że „administrare” nie oznacza „rządzić”, dlatego należy odróżniać od siebie te terminy. Rządzić – „gubernare”. Nigdy nie mamy do czynienia z utożsamianiem tych pojęć, jedynym właściwie wyjątkiem mógłby być ustrój amerykański, gdzie mówi się, że prezydent sprawuje rząd prezydencki i administracji, jest oryginalne tylko w przypadku USA.

 

DEFINICJA ADMINISTRACJI W KONTEKŚCIE HISTORYCZNYM wymaga dwóch istotnych uzupełnień:

Po pierwsze, należy podkreślić, że nie każda organizatorska działalność państwa w historii zasługuje na nazwę administracja. W każdym okresie dziejów mamy do czynienia z różnymi formami zarządu, np. zarząd w państwie feudalnym do czasów monarchii absolutnej trudno nazwać terminem administracja publiczna w takim rozumieniu, jakie wcześniej opisano. Dlatego, że aby mówić o administracji w pełnym znaczeniu muszą być spełnione pewne przesłanki:

  1. działalność organizatorska musi być działalnością wyodrębnioną, a zatem uporządkowaną organizacyjnie, kompetencyjnie i formalnie

  2. musi być realizowana zasada biurokratyzmu, jeżeli jej nie ma to nie może być mowy o administracji publicznej

  3. działalność organizatorska państwa musi być regulowana przez normy generalne – normy prawne, które w sposób jednolity regulują działalność administracji

  4. obszerny zakres spraw o znaczeniu społecznym

Wymienione cechy nie były realizowane w systemie państwa feudalnego.

Niewątpliwie możemy je dostrzec w państwie rzymskim w okresie dominatu )przede wszystkim za panowania cesarzy Dioklecjana i Konstantyna Wielkiego III-IV w), później wiele elementów państwa administracyjnego znajduje się również w ustroju kościoła katolickiego jeszcze w dobie średniowiecza (w prawie kanonicznym, które ten ustrój regulowało) – administracja kościelna. Pewne elementy admini9stracji publicznej dostrzec można także w ustroju wielu miast na prawie miejskim, które przybierały postać gmin miejskich, w których to ustroju występowały dojrzałe formy zarządzania spełniające kryteria administracji publicznej.

 

NACZELNE ZASADY ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

  1. ZASADA RESORTOWOŚCI

Pojawia się w europie u schyłku XVI w., we Francji, a później na szerszą skalę będzie przyjmowana w innych krajach europejskich, co będzie miało miejsce w XVIII stuleciu. Od schyłku XVI w. w zarządzie Francją trudno dostrzec reguły racjonalnego zarządzania. Państwo francuskie podzielone było na 4 części (wg geografii – Pn, Pd, Zach i Wsch), a do zarządu nimi powołani byli specjalni Sekretarze Stanu, którzy wykonywali właściwie wszystkie funkcje związane z zarządem.

Na przełomie XVIw zaczną pojawiać się resorty czyli takie wyodrębnione niezależne od siebie dziedziny zarządu (wg kryterium przedmiotowego, a nie geograficznego). Na czele resortów stały początkowo organy kolegialne (wieloosobowe), dopiero od czasów Napoleona (1800) w europie zastąpiono kolegialne organy zarządu jednoosobowymi organami, czyli ministrami kierującymi w danym czasie pewnym zakresem spraw publicznych.

Pierwsze resorty:

Spraw Wewnętrznych, Interesów Cudzoziemskich, Skarbu, Spraw Wojskowych, Sprawiedliwości

Z czasem wyodrębniała się coraz większa ilość tych resortów, co doprowadziło do przerostu zasady resortowości, prowadziło to do rodzenia się sporów kompetencyjnych i niewątpliwie trudno było o harmonijną współpracę pomiędzy poszczególnymi kolegialnymi resortami.

W związku z tym w XVIII w. zaczęto wprowadzać instytucje, które miały tą nadmierną resortowość ukrócić i miały wprowadzić pewne reguły porządkujące. Odróżnić należy dwa państwowe szczeble administracji, czyli administrację centralną od administracji terytorialnej (lokalnej)

 

ADMINISTRACJA CENTRALNA

W tej dziedzinie remedium na przerost zasady resortowości będzie powołanie organu kolegialnego, który przyjmie z czasem charakter „dzisiejszego rządu” – „rady ministrów” – „gabinetu” czyli organu składającego się z resortowych ministrów, z reguły pod przewodnictwem „prime ministra” – szefa rządu. Właśnie taka rada ministrów będzie organem, który ma zapewniać współdziałanie, uzgodnienie przy podejmowaniu rozstrzygnięć i decyzji wykraczających poza kompetencje jednego ministra. Instytucja ta będzie więc organizować współprace pomiędzy poszczególnymi resortami na szczeblu centralnym.

 

ADMINISTRACJA TERYTORIALNA

Mamy tutaj do czynienia z ukształtowaniem się jakby dwóch pionów tej administracji, mianowicie: administracją zespoloną (ogólną) oraz niezespoloną (specjalną)

1.administracja zespolona to taka administracja, w której różne kompetencje różnych ministrów na szczeblu centralnym koncentrują się w rękach określonego organu rządowego działającego w terenie (np. wojewoda) – ma on nie tylko uprawnienia w granicach jednostki terytorialnej (województwa), ma kompetencje ministra administracji oraz innych ministrów i sprawuje je na terenie województwa. Jego kompetencje są zespoleniem uprawnień różnych ministrów, różnych resortów, jednak ograniczają się do określonej jednostki terytorialnej

2.administracja niezespolona (specjalna) – dziedzinami spraw, które są wyłączone spod kompetencji administracji ogólnej, a podporządkowane administracji specjalnej są następujące, specjalne zarządy: sprawy wojskowe (podlegają nie wojewodzie lecz MON), wymiar sprawiedliwości (sądy w hierarchicznym podporządkowaniu podlegają bezpośrednio Ministerstwu Sprawiedliwości), sprawy skarbowe (Minister Skarbu), etc.

 

Administracja rządowa + samorząd terytorialny = administracja publiczna

Dodatkowo w XIX wieku pojawi się administracja samorządowa. Samorząd terytorialny będzie zbudowany na poszczególnych szczeblach ogólnego podziału. Samorząd terytorialny łącznie z administracją rządową określać będziemy wspólną nazwą administracja publiczna

 

  1. ZASADA CENTRALIZMU/DECENTRALIZMU

Te zasady odnoszą się do reguł funkcjonalnych określających stosunki pomiędzy organami centralnymi, a organami terytorialnymi.

Zasada centralizacji oznacza pełne podporządkowanie organom centralnym przy braku jakiejkolwiek samodzielności organów terytorialnych, a więc ograniczonych tylko i wyłącznie do wykonywania nakazów, decyzji podejmowanych na szczeblu centralnym. Ten system centralizacji charakteryzuje się także rozbudowanym katalogiem środków nadzoru, kontroli, które to środki przysługują centralnym organom w stosunku do organów terytorialnych.

Z zasadą centralizacji łączą się także pojęcia podległości osobowej i podległości służbowej.

Podległość osobowa – organ centralny decyduje o losach urzędników terytorialnych czyli że kompetencje organu centralnego leżą w powoływaniu, odwoływaniu, karaniu, nagradzaniu urzędników niższych szczebli.

Podległość służbowa – polega na bezwzględnym obowiązku wykonania decyzji, nakazów przełożonych czyli urzędników centralnych.

 

Podobne prace

Do góry