Ocena brak

Znaczenie Teorii Czystej Formy

Autor /partyzant Dodano /15.04.2011

Teoria czystej formy jest wytworem rozwoju dramaturgii dwudziestolecia międzywojennego, z nurtu sztuki awangardowej teatru groteski i drwiny. Jej autorem jest Stanisław Ignacy Witkiewicz, pseud. Witkacy. Był to syn malarza, krytyka artystycznego, prozaika, sam stał się najpierw malarzem, lecz porzucił malarstwo na rzecz twórczości dramatycznej, prozatorsko-filozoficznej i teoretyczno-estetycznej. Najbogatsza była jego twórczość dramatyczna (ok. 30 utworów), m.in. Tumor Mózgowicz, Szewcy, Szalona Lokomotywa, W małym dworku. Swoje poglądy na temat estetyki i teatru wyłożył w tekstach teoretycznych: Szkice estetyczne, Teatr. Wstęp do teorii czystej formy w teatrze. Był też autorem dwóch powieści: Pożegnanie jesieni i Nienasycenie.

Teorię Czystej Formy Witkacy zbudował na gruncie malarskim, dopiero później przeniósł ją na poezję i teatr. Akcentuje ona kompozycję, grę barw i form przy obojętnym stosunku do tematu i poszczególnych elementów podmiotowych wprowadzonych do utworu. W praktyce teatralnej Czysta Forma prowadzi do charakterystycznych dla marzeń sennych asocjacji myśli, fantazji scenicznych, wieloznacznego sensu teatralnych postaci (mogą mówić i robić różne rzeczy na raz, przeistaczać się w inne, zmieniać role).

Wyznacza ona także nadrealistyczny charakter utworu: dialog pozbawiony zostaje sensownych połączeń pojęciowych, logiki, wzbogacony jest często czysto nonsensownym neologizmem, dowcipem, ciętością, choć postacie mogą wypowiadać myśli niezgodne z ich działaniem. Ogromne znaczenie mają wizje sceniczne Witkacego: barwa, kształt, ruch sceniczny, dekoracje i kostiumy, nawet chudość bądź otyłość postaci odgrywają istotną rolę.

Teoria Czystej Formy jest przeciwstawieniem się tradycji, zarówno dramatu naturalistycznemu, jak i symbolicznemu. Witkacemu nie podobał się teatr naśladujący rzeczywistość. Taki teatr okłamywał widza wmawiając mu, że to na co patrzy to prawda, a środki, jakimi się posługuje, są znane i opatrzone. Także teatr symboliczny operując spotęgowanym nastrojem, symbolem nie jest w stanie wstrząsnąć widzem ani pozwolić mu przeżyć Tajemnicy Istnienia. Gdyż i jego efekty są już znane, schematyczne.

Czysta Forma ma zaskakiwać widza, wprowadzać go w świat uczuć metafizycznych, dać mu nowy wymiar przeżywania. Widz miał śnić dziwny sen… Szczególnie reprezentatywny dla twórczości dramaturgicznej Witkacego jest utwór Szewcy. Przedstawia on surrealistyczny obraz przyszłego społeczeństwa zgodny z przekonaniami pisarza – końcowe sceny Szewców, dramatu o rewolucji, buncie i przewrocie, zapowiadają totalną niwelację i mechanizację społeczeństwa. 

Podobne prace

Do góry