Ocena brak

Znaczenie średniowiecza dla języka i kultury polskiej

Autor /vanessa Dodano /07.03.2011

Średniowiecze w historii i kulturze polskiej trwa od X do XV w. Jest to długi okres, wiele się w nim działo, najważniejsze to kształtowanie się państwowości polskiej w XV w. W tym też czasie zaczął kształtować się język polski, wydzielony z grupy języków słowiańskich. Między III i VIII w. n.e. nastąpił rozpad wspólnoty prasłowiańskiej na grupy Słowian południowych, wschodnich i zachodnich, a następnie w grupie Słowian zachodnich wydzieliły się plemiona, które potem utworzyły państwo polskie. Mówiły one językiem lechickim, który również miał swoje odmiany plemienne, z których później powstały gwary i dialekty. Wraz z powstaniem państwa polskiego zaczął tworzyć się język narodowy, język administracji, dworu, ludzi wykształconych, język literacki. Zapisów tego języka zachowało się niewiele, są nimi najstarsze zabytki języka polskiego, które ukazują jak mozolnie tworzył się język – od Bulli gnieźnieńskiej, przez pierwsze zdanie z 1270r., do Bogurodzicy i Lamentu świętokrzyskiego w poezji i przekładu Biblii królowej Zofii w prozie. Trwało to pięć wieków, a w tym czasie ukształtowało się słownictwo, słowotwórstwo, składnia zdolna wyrażać najgłębsze myśli i najsubtelniejsze uczucia. Jakim stał się nasz język, jakie zdobyły możliwości wyrażania myśli i uczuć widać w poezji Jana Kochanowskiego, ale mistrza z Czarnolasu musieli poprzedzić bezimienni mistrzowie średniowieczni.

Wraz z językiem kształtują się sposoby jego zapisu, czyli ortografia. Na początku jest ona niedoskonała, bo liter języka łacińskiego nie wystarczyło do oddania wszystkich dźwięków naszego języka. Wiele kłopotów sprawiło m.in. oznaczenie spółgłosek twardych i miękkich, szeregów s : sz : ś, samogłosek nosowych. Różne zabytki mają często różną pisownię. Pisarze próbują ją ujednolicić. Jedną z pierwszych prób opisu naszego języka jest traktat o ortografii Jakuba Parkoszowica, rektora Akademii Krakowskiej, z 1440 r. Propozycja Parkoszowica nie przyjęła się, nie stała się normą.

Wielkie zasługi dla ortografii polskiej wnieśli drukarze, którym szczególnie zależało na jej ujednoliceniu.

Tak więc w XVI w. mamy już ukształtowany język literacki, choć oczywiście zmienia się on, rozwija i żyje dalej przez następne wieki, i mamy ujednoliconą ortografię, choć normy jej oczywiście także do dzisiaj ulegają zmianom zgodnie z rozwojem języka.

Wielka to zasługa średniowiecza, to początek, dzieciństwo naszej mowy. Szacunek i podziw należą się za to anonimowym pisarzom, skrybom.

Jednocześnie z przyjęciem chrześcijaństwa weszła Polska w orbitę kultury zachodniej, kultury śródziemnomorskiej, łacińskiej. Ta ważna decyzja spowodowała, że język nasz kształtował się pod wpływem łaciny i innych języków europejskich. Pierwsze teksty na ziemiach polskich pisane były po łacinie (np. Kronika Galla Anonima), potem były przekłady, a wreszcie utwory oryginalne w języku polskim. Nieunikniony był więc wpływ słownictwa i składni łacińskiej. Alfabet polski jest alfabetem łacińskim z utworzonymi później brakującymi literami.

Kultura polska zaczyna się rozwijać pod wpływem katolicyzmu, Biblii, chrześcijańskiego systemu wartości, katolickiej obrzędowości. To ukierunkowało cały rozwój naszej kultury. W Polsce średniowiecznej zaczynają powstawać romańskie i gotyckie kościoły, zdobione rzeźbami i malowidłami w tych stylach. Później przenika do nas z Zachodu kultura dworska, rycerska, wreszcie mieszczańska, plebejska i odtąd wzory i style w sztuce będą do nas przychodzić z Zachodu przez całe wieki, do dziś.

W literaturze średniowiecznej, gdy już zaczęły powstawać utwory w języku polskim, ich tematyka jest zgodna z tendencjami europejskiej literatury tego czasu. Przeważają pieśni religijne, kazania, żywoty świętych, jak w literaturach zachodnich (Bogurodzica, Kazania świętokrzyskie, Legenda o św. Aleksym, Lament świętokrzyski).

Także utwory świeckie powstają pod wpływem zachodnich – wiersz Słoty.

O zachowaniu się przy stole próbuje przenieść na grunt polski kulturę dworską, a Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią nawiązuje do modnych wówczas tańców śmierci.

Tak więc wiele gatunków literackich ukształtowało się w tym czasie. Także system wersyfikacyjny tworzy się i doskonali. Wiersz asylabiczny zdaniowy, o rymach gramatycznych staje się coraz regularniejszy, rymy dokładniejsze, coraz ładniejsze środki artystyczne. Finał – znowu Jan Kochanowski i jego nieśmiertelna poezja.

Średniowiecze stanowiło więc fundament, podstawę pod kulturę polską następnych wieków. W XVI w., zwanym Złotym Wiekiem kultury polskiej, to co zasiano w średniowieczu, wydało owoce.

Zespolenie chrześcijańskiej kultury średniowiecznej z nowymi, odrodzeniowymi, antycznymi wpływami wydało obfity i bogaty plon, i nadało kierunek dalszemu rozwojowi polskiej kultury.

 

Podobne prace

Do góry