Ocena brak

ZNACZENIE MODELI W PSYCHOLOGII KLINICZNEJ

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Termin i pojęciemodel" coraz częściej pojawia się w psychologii. Pojęcie to jest najczęściej używane w znaczeniu, jakim w metodologii nauk przypi­suje się modelom nominalnym lub niektórym modelom realnym dla danej teorii. W znaczeniu tym podkreśla się, że chodzi o układ założeń, jakie przyjmuje się w nauce przy rozpatrywaniu problemów. Założenia te uprasz­czają i ułatwiają rozwiązanie tych problemów. Bardzo trafnymi przykładami tak rozumianych modeli są omawiane w rozdziałach 3 i 4 modele zdrowia: biomedyczny, holistyczny i społeczno-ekologiczny.

Model salutogenezy można uznać za model realny w naukach o zdrowiu.

Ten właśnie model wyrażający założenia teorii salutogenezy został wielo­krotnie zweryfikowany, czy to we fragmentach czy też w całości. W rozdziale 3 piszę także o węższych modelach w odniesieniu do różnych kategorii normy i normalności. Tak rozumiane modele mogą wyznaczać sposób podejścia do tworzenia kryteriów oceny faktów tej rzeczywistości, którymi zainteresowany jest psycholog kliniczny, np. model normalności społecznej i różne formy dewiacji.

W konstruowaniu modeli, które mają często duże znaczenie heury styczne nierzadko stosuje się także metafory. Taką metaforą jest, np. „mandala" - jako symbol powiązania pomiędzy systemami we wszechświecie. Tą metaforą posłużyli się animatorzy ruchu promocji zdrowia i wykorzystali ją w konstruowaniu modelu socjoekologicznego zdrowia; można też przypusz­czać, że metaforę mandali zastosowano, by wyrazić te elementy filozofii zdrowia, które powstały w kulturach Wschodu.

Bardzo ważne znaczenie dla praktyki psychologa klinicznego miało wpro­wadzenie pojęć model kliniczno-opiekuńczy pracy i model środowiskowo-profilaktyczny. W tej chwili każdy psycholog wie, że wedle założeń modelu kliniczno-opiekuńczego profesjonalista opiekuje się lub pomaga człowiekowi, bo jest on słaby, niepełnosprawny, nieodpowiedzialny i bezradny.

W modelu środowiskowo-profilaktycznym natomiast psycholog nie kon­centruje się tylko na opiekowaniu się pojedynczym człowiekiem, ale działa w środowisku i współpracuje z ludźmi, którzy są, jego zdaniem, zdolni do zachowania zdrowia lub jego odzyskania, zdolni do rozwoju i którzy mogą w odpowiednio ukształtowanym środowisku i warunkach wziąć odpowie­dzialność za swoje funkcjonowanie i dzielić tę odpowiedzialność z innymi ludźmi. Przy tym podejściu wykorzystuje się takie określenia, jak „pozostać przy zdrowych zmysłach", „każdy jest kowalem swojego losu", „zasoby można zdobyć" itp.

Przykładem jeszcze inaczej funkcjonujących modeli może być propozycja, przedstawiona przez Kowalika i Brzezińskiego w odniesieniu do diagnozy psychologicznej - wyodrębnili oni model nozologiczny, funk­cjonalny i psychospołeczny. Od czasu posługiwania się np. pojęciem modelu psychospołecznego zostało do psychologii klinicznej wprowadzone pojęcie protodiagnozy i pojęcie diagnozy negocjowanej.

Przykładów stosowania w psychologii klinicznej różnych modeli w wyżej przyjętych znaczeniach jest wiele. Używane są także w tym podręczniku, gdyż pełnią one ważne funkcje w psychologii klinicznej. Przy ich pomocy można wprowadzić nowe pojęcia, podejścia i koncepcje, zarówno natury teoretycznej, jak i praktycznej. Dzięki nim w psychologii klinicznej dokonuje się postęp w teorii i sposobach badania oraz uprawiania praktyki. Dlatego też zachęcam Czytelnika, aby uświadomił sobie ich znaczenie. Przyczyni się to także do podniesienia świadomości i tożsamości zawodowej, a to wydaje się szczególnie ważne wobec faktu uchwalenia ustawy o zawodzie psycho­loga. Możliwość odwołania się psychologa klinicznego zarówno jako badacza, jak i praktyka, do modeli otwiera nowe podejścia, przyczynia się do bardziej specjalistycznego rozumienia zjawisk oraz oddziaływania na nie zgodnie z wymaganiami tej dziedziny.

Podobne prace

Do góry