Ocena brak

Znaczenie i definiowanie jakości

Autor /Dadzbog4 Dodano /24.05.2013

Podobnie jak w gospodarce towarowej towar stanowi podstawę dla problematyki dotyczącej tej gospodarki, tak w odniesieniu do samego towaru sprawą zasadnicząjest jego jakość.

Jakość jest podstawowym pojęciem, którym posługujemy się przy rozważaniu wszystkich niemal aspektów dotyczących charakteryzowania wyrobu i realizowania zadań w całej gospodarce towarowej. Czym w istocie jest jakość? Wyraz jakość używany jest często w nauce, życiu gospodarczym, sztuce i w mowie potocznej. Mimo że jego brzmienie jest zawsze identyczne i etymologia zawsze ta sama, różnice interpretacyjne od strony semantycznej są możliwe, i to nawet daleko idące.

Etymologicznie wyraz jakość jest - jak już podano — tłumaczeniem utworzonego przez Cycerona łacińskiego wyrazu ąualitas, określającego właściwość, przymiot.

Pojęcie jakość zarówno w języku łacińskim, jak i polskim kojarzy się ściśle z przymiotnikiem ,jaki?” (np. jaki jest dany przedmiot, czyn, pomysł?). Jest to bardzo szerokie pojęcie, stosowane do określania zarówno przedmiotów materialnych (ludzie, zwierzęta, rośliny, rzeczy), jak i niematerialnych (idee, pomysły, czyny, programy). Pojęcie jakość kojarzy się zazwyczaj z tym, czy coś jesl więcej lub mniej dobre albo złe i dlatego problemy związane z oceną jakościowi| zamiarów, czynów czy konkretnych przedmiotów były zawsze i są bardzo bli skie człowiekowi.

W wielu językach wyraz jakość zachował brzmienie zbliżone do łacińskiego ąualitas (np. ang. ąuality, niem. Qualitat, franc. ąualite, wł. ąualita, holend. kwaliteit, szw. i norw. kwalitat, rum. calitatea, hiszp. calidad itp.), a i w języku polskim mamy słowo kwalifikować, czyli zaliczać na podstawie poznanych cech do pewnej kategorii, a w pewnym znaczeniu także wyraz kwalifikacja jako zaliczanie do pewnej kategorii.

W mowie potocznej pojęcie jakość nie jest jednoznaczne. Kojarzy się często z takimi określeniami, jak: klasa, próba, gatunek, rodzaj, odmiana, rasa, typ, kategoria czy grupa, zwłaszcza gdy chodzi o odróżnianie od siebie porównywalnych w pewnym zakresie egzemplarzy lub określenie ich przymiotów.

W życiu gospodarczym pojęcia jakość używa się najczęściej, lecz również niejednoznacznie. Zwracali na to uwagę m.in. J. van Ettinger i J. Sittig [21] oraz J.M. Juran. Ten ostatni w swojej książce Quality Control Handbook przytacza wiele znaczeń wyrazu jakość w życiu gospodarczym, objaśniając przy tym m.in. znaczenie pojęć: jakość rynkowa, gatunkowanie jakościowe, jakość zgodności, jakość preferencji, charakterystyka jakości, popularne znaczenie dobrej jakości jako wyrazu doskonałości i wiele innych.

Jeszcze bardziej niejednoznacznie pojęcie jakość używane jest w różnych dziedzinach nauki, a szczególnie w filozofii, naukach technicznych i ekonomicznych. W filozofii jakość jako właściwość jednego z najbardziej zasadniczych pojęć poznania zaliczona została do podstawowych kategorii (Arystoteles, Kant), oznacza bowiem łącznie z ilością najbardziej bezpośredni sposób pojmowania rzeczy. W filozofii jakość to istotna określoność przedmiotu, dzięki której jest on tym, a nie innym przedmiotem. Pozwala ona przede wszystkim odróżniać przedmioty od siebie. Jakość w filozofii nie podlega wartościowaniu. Nauki techniczne wiążą jakość głównie z cechami technicznymi wyrobów i ze związanymi z nimi cechami użytkowymi. Niektóre ujęcia techniczne określają jakość z punktu widzenia zgodności z wymaganiami normy, wzorca lub innego punktu odniesienia. Nauki ekonomiczne starają się wiązać jakość i użyteczność towarów przede wszystkim z kosztami jakości i z ceną oraz z korzyściami materialnymi związanymi z posiadaniem i użytkowaniem rzeczy. Zarówno nauki techniczne, jak i ekonomiczne stosują wartościowanie jakości.

W technice, a także w towaroznawstwie znaczenie pojęcia jakość zmieniało się następująco:

Zgodność z warunkami technicznymi

Przydatność do użytku - wartość użytkowa

Przydatność dla użytkownika

Zdolność do zaspokajania potrzeb i oczekiwań użytkownika-konsumenta

Jak wyżej wspomniano, pojęcia jakość najczęściej używa się w życiu gospodarczym, jednakże również niejednoznacznie. Wskazuje na to wielość sformułowań wiążących to pojęcie z różnymi przymiotnikami i innymi wyrażeniami. I tak mówi się o: jakości projektowej, jakości wykonania, jakości standardowej, jakości zgodności, jakości udatnej, jakości optymalnej itp.

Do lat sześćdziesiątych definicje jakości należały do rzadkości. Od tego okresu w Europie i na innych kontynentach nastąpiło wzmożone zainteresowanie poziomem jakości wyrobów. Powstały krajowe i międzynarodowe organizacje i komitety zajmujące się w sposób naukowy i profesjonalny, coraz bardziej dogłębny, problematyką jakości. Zarówno w literaturze, jak i w różnych aktach prawnych pojawiło się też wiele definicji tego pojęcia, zwłaszcza w odniesieniu do wyrobów.

Z początkiem lat sześćdziesiątych utworzona została Europejska Organizacja Sterowania Jakością (EOQC) z siedzibą w Rotterdamie. Nazwa tej organizacji z czasem uległa zmianie na Europejska Organizacja Jakości (EOQ), a jej siedziba przeniesiona została do Berna w Szwajcarii. Organizacja ta w kolejnych edycjach Słownika jakości usiłuje w sposób adekwatny wyrazić znaczenie słowa jakość. Na przykład w edycji z 1965 r. [101] zdefiniowano je następująco: „Jakość wyrobu jest stopniem spełnienia przezeń wymagań nabywcy. W wyrobach przemysłowych na jakość składa się jakość projektu i jakość wykonania”. W edycji z 1978 r. zamieszczono następującą definicję: „Jakość wyrobu to wszystkie jego cechy i właściwości, które wpływają na zdolność zaspokojenia danej potrzeby”.

W pierwszym polskim urzędzie państwowym utworzonym do rozwiązywania problemów jakości, b. Centralnym Urzędzie Jakości i Miar, jakość definiowano jako „zespół cech decydujących o przydatności użytkowej i społecznej wyrobu w konkretnych warunkach jego eksploatacji, zgodnie z przeznaczeniem” [86]. Definicja ta jest w Polsce stosunkowo popularna.

Szeroko stosowana obecnie norma terminologiczna ISO 8402 w wersji z 1986 r. definiuje jakość Jako ogół cech i właściwości wyrobu lub usługi decydujących o zdolności wyrobu lub usługi do zaspokojenia stwierdzonych lub przewidywanych potrzeb” [76].

W marketingu przez jakość rozumie się „stopień usatysfakcjonowania nabywcy/ użytkownika’ ’.

Szczególnie ważne jest to, co kojarzy się z jakością przeciętnemu nabywcy towaru. Nie zna on najczęściej szczegółowych wymagań norm ani innych przepisów w tym zakresie, nie dokonuje ani chemicznych, ani fizycznych, ani innych analiz nabywanego wyrobu i nie zastanawia się nad przyrównywaniem właściwości nabywanego towaru do którejkolwiek definicji. Dla niego ważne są dwie grupy cech: te, które wpływają na wartość użytkową towaru, i te, które decydują o jego atrakcyjności, pojmowanej często w sposób subiektywny. O tej atrakcyjności przesądzają nie tylko cechy wizualne i inne cechy organoleptyczne, ale także takie cechy, jak: wybitna zgodność z tendencjami mody, znana i powszechnie uznawana marka producenta, firma sprzedawcy towaru, cechy ekologiczne itp. Tę grupę cech określa się mianem cech emocjonalnych.

W odczuciu konsumenta jakość jest zatem sumą cech użytkowych i cech emocjonalnych w relacji do ceny towaru. W segmentach rynku, które tworzą nabywcy gorzej sytuowani materialnie, większą wagę przykłada się do wartości użytkowych, a mniejszą do emocjonalnych, w segmentach natomiast, w których przeważają nabywcy bardzo dobrze sytuowani - jest odwrotnie.

Jak z powyższego fragmentarycznego tylko przeglądu wynika, pojęcie jakość nie ma ogólnie przyjętej definicji, niemniej wszystkie tu przytoczone są w dużym stopniu zgodne z odczuciami społecznymi.

E. Skrzypek podkreśla, że jakość należy rozpatrywać w kontekście ekonomii, techniki, organizacji, psychologii, a także uwzględniać postrzeganie jej przez konsumenta, producenta oraz w skali globalnej. W warunkach nasilającej się konkurencji jakość staje się celem strategicznym przedsiębiorstw, a poziom jakości, obsługa klienta, poziom kosztów oraz terminy realizacji przesądzają bardzo często o losie producenta. Jakość w ujęciu strategicznym to przewaga konkurencyjna, to efekt właściwego zarządzania i organizacji przedsiębiorstwa. Z doświadczeń wielu firm na świecie wynika, że jakość to główny wyznacznik konkurencji, to najważniejszy czynnik w konkurencji rynkowej [95],

Warto również dodać, że oprócz definicji jakości tworzona jest sukcesywnie terminologia w zakresie jakości. Znajduje ona odbicie w dotyczących jakości opracowaniach naukowych, literaturze fachowej, normach, słownikach towaroznawczych i innych. Wspomniane już wyżej słowniki jakości (Glossary ofTerms) wydawane przez Europejską Organizację Jakości są tego dobrym przykładem. Ujmują one po kilkaset pojęć stosowanych powszechnie w związku z kształtowaniem, zarządzaniem, badaniem i oceną jakości czy rozstrzyganiem problemów związanych zjakościąoraz podająich poprawną, ujednoliconą interpretację.

Przykładowo przytaczamy poniżej wybrane terminy wraz z objaśnieniem ich znaczenia.

Jakość projektu - zwana również jakością typu lub jakością wzoru, to stopień trafności, w jakim przewidywania zawarte w dokumentacji technicznej odpowiadają wymaganiom odbiorców. Jest to zatem pewien model wyrobu o określonym zbiorze cech, który ma być produkowany, spełniający wymagania stawiane przez odbiorców.

Jakość wykonania - wyraża stopień zgodności pomiędzy wytwarzanym obiektem a przyjętym za podstawę wzorcem (prototypem lub dokumentacją projektową). Jakość wykonania wyraża stopień zrealizowania zadania technologicznego.

Jakość eksploatacji — wyraża stopień zgodności uzyskiwany między rzeczywistym przebiegiem procesu użytkowania oraz rzeczywistym przebiegiem procesu obsługowo-naprawczego a zasadami zawartymi w dokumentacji techniczno-ruchowej oraz obsługowo-naprawczej obiektu. Z definicji tej wynika, że jakość eksploatacji obiektu jest wypadkową jakości użytkowania oraz jakości obsługi technicznej.

Nadzorowanie jakości - ciągłe monitorowanie i weryfikacja stanu procedur, metod, warunków, procesów, stanu wyrobów i usług oraz analiza polegająca na porównaniu zapisów z ustalonymi wskazaniami w celu zapewnienia, że określone wymagania zostały spełnione.

Niezawodność - zespół właściwości, które opisują gotowość obiektu do wypełniania wymaganych funkcji w danych warunkach i w danym przedziale czasu oraz wpływające na nią: nieuszkadzalność, obsługiwalność i zapewnienie środków obsługi. Definicję taką podaje PN-93/N-50191, będąca tłumaczeniem wersji angielskiej normy międzynarodowej IEC 50-191:1990. Definicja ta jest najbliższa dotychczas stosowanemu polskiemu terminowi niezawodność, który zgodnie z PN-80/N-04000 oznacza: „właściwość obiektu charakteryzującą jego zdolność do wykonywania określonych funkcji w określonych warunkach i w określonym przedziale czasu”. Termin ten oznacza właściwość kompleksową, obejmującą w zależności od przeznaczenia obiektu i warunków jego eksploatacji takie właściwości, jak: nieuszkadzalność, trwałość, przechowywalność, naprawialność.

Nowoczesność - to stopień zgodności parametrów i wskaźników wyrobu z parametrami technicznymi i wskaźnikami techniczno-ekonomicznymi osiąganymi obecnie przez przodujące firmy światowe produkujące wyroby tego samego rodzaju. Nowoczesnym można nazwać wyrób, który zawiera syntezę nowych osiągnięć w dziedzinie nauki i techniki oraz aktualnej i perspektywicznej mody, a który równocześnie godzi na zasadzie kompromisu teoretyczne możliwości techniczne produkcji i realne możliwości ekonomiczne konsumpcji. Nowoczesność określa się porównawczo.

Uszkodzenie - utrata zdolności obiektu do wypełniania wymaganych funkcji. Uszkodzenie jest zdarzeniem - przejściem ze stanu „zdatności” do stanu „niezdatności” (nie dotyczy to oprogramowania).

Wada-niespełnienie wymagań związanych z zamierzonym użytkowaniem.

Funkcjonalność - charakterystyka jakościowa wyrobu określająca rodzaje funkcji i stopień ich spełnienia przez wyrób.

Trwałość - zdolność obiektu do wypełniania wymaganych funkcji w danych warunkach użytkowania i obsługiwania, aż do osiągnięcia stanu granicznego. Przez stan graniczny obiektu należy rozumieć taki jego stan, po osiągnięciu którego obiekt z przyczyn technicznych, ekonomicznych, środowiskowych lub z powodu innych istotnych czynników jest nieprzydatny do dalszego użytkowania.

Podobnie można by przytoczyć wiele innych terminów związanych z jakością, których interpretację znaleźć można w słownikach jakości i w innych podobnych opracowaniach, w normach terminologicznych i w innych źródłach.

Podobne prace

Do góry