Ocena brak

Żmija zygzakowata

Autor /Mustafa000000 Dodano /12.01.2012

Rodzina żmijowate (Viperidae)

Wygląd: krępa żmija o masywnym lutowiu, gtowie słabo odgraniczonej szyją od tułowia, wyrazistych oczach z pionowo ustawioną źrenicą, kilowatych łuskach i bardzo krótkim ogonie. Ubarwienie strony grzbietowej może być białawo-, srebrzyście- lub jasnoszare, również żółtawe, czerwonawe, miedziane lub czarne. Na głowie znajduje się rysunek w kształcie litery X lub podobnego kształtu, a na jej bokach od tylnego brzegu oczu do szyi ciągną się pasy. Wzdłuż całego grzbietu biegnie szeroka, zygzakowata wstęga, która u samców jest barwy ciemnobrunatnego aksamitu lub głęboko czarna i zdecydowanie odcina się od tła.

Pas grzbietowy jest u samicy brązowy lub czekoladowo-brązowy i znacznie mniej wyraźny. Na bokach ciała występuje rząd dużych, ciemnych plam. Zazwyczaj wyraźnie, choć niekiedy bardzo słabo plamisty brzuch jest czarniawy, a spodnia strona ogona od żółtawobiałej do pomarańczowej. Całkowita długość ciała 55-60 cm, rzadko 70 cm, a wyjątkowo do 80 cm.  

Występowanie: północna i środkowa Europa (poza Irlandią), następnie przez środkową Azję po Amur i wyspę Sachalin. W Polsce występuje na całym obszarze, miejscami dosyć pospolicie, szczególnie liczna jest w Karpatach, a zwłaszcza w Bieszczadach, natomiast w Tatrach stała się już rzadka; podlega całkowitej ochronie gatunkowej.

Środowisko: słoneczne, porośnięte krzewami i bylinami pobocza dróg, zarośnięte czarną jagodą i brusznicą zręby leśne z pozostawionymi pniakami, torfowiska, lasy łęgowe i silnie nasłonecznione, pokryte bujną roślinnością, kamieniste stoki. Żyje zarówno na nizinach, jak i w górach. W polskich górach sięga do 1700 m n.p.m., bardziej na południu Europy do wysokości 3000 m n.p.m. Zasiedla przede wszystkim te tereny, na których występują skrajne różnice temperatury między dniem a nocą, oraz wysoka wilgotność gleby i powietrza.

Tryb życia: żmija opuszcza swoją kryjówkę przeważnie już wczesnym rankiem, gdy jest jeszcze chłodno i otoczenie nie zostało rozświetlone słońcem. Wolno pełznie w kierunku miejsca, na które wkrótce padną promienie słońca i ciasno zwija się płasko lub pozostaje w luźnych zwojach. Gdy dosięgnie ją słońce, rozpłaszcza początkowo ciało, by wchłonąć maksymalną ilość ciepła. Kąpieli słonecznej, zażywa do chwili, kiedy ciepłota jej ciała podniesie się do 33ŁC, dzięki czemu z odpowiednią szybkością zaczynają przebiegać wszystkie jej procesy życiowe. Przeważnie chowa się wtedy do zacienionej kryjówki lub rusza na poszukiwanie pożywienia.

Późnym popołudniem ponownie szuka słonecznego stanowiska lub nagrzanej słońcem gleby, by się ogrzać. Żmija zygzakowata jest aktywna w ciągu dnia i o zmroku. Szczególnie żwawa jest w ciepłe, parne dni i po dłuższych okresach brzydkiej pogody. W czasie wietrznej pogody rzadko opuszcza kryjówkę. Na zimowanie żmija zygzakowata udaje się w październiku znajdując kryjówkę pod pniami drzew, w zagłębieniach w ziemi lub pod skalnymi blokami. W szczególnie sprzyjających miejscach na zimowanie gromadzi się większa liczba żmij, nierzadko wspólnie z jaszczurką żyworodną, padalcem zwyczajnym i płazami. Sen zimowy kończy się na przełomie marca i kwietnia, często jeszcze wtedy, gdy okolicę pokrywają większe płaty śniegu.

Rozród: kopulacja żmij zygzakowatych odbywa się od kwietnia do maja. Przeważnie wokół samicy gromadzi się większa liczba samców, które toczą między sobą przypominające tańce walki polegające na demonstracji siły. Gdy 2 samce natkną się na siebie, stopniowo posuwają się w tę samą stronę, unoszą ku sobie przednią część tułowia i często przy tym owijają się częściami tylnymi. Próbują wówczas mocno napierać na siebie przednią częścią tułowia, by pozbawić przeciwnika równowagi. Dodatkowo mogą uderzać głowami. Takie zapasy trwają tak długo, aż jeden z rywali nie uzna się za pokonanego i nie umknie. Do kopulacji dochodzi o wszystkich porach dnia, przeważnie odbywa się ona jednak o zmroku i w nocy.

Samiec musi zazwyczaj przez dłuższy czas zalecać się do samicy, by ją odpowiednio podniecić. W tym celu wspina się na jej grzbiet i stymuluje ją drganiami ciała oraz żywiołowym dotykaniem językiem. Podobnie jak wstępne zaloty, tak i sam akt płciowy może trwać godzinami. Nie może być nagle przerwany, gdyż oboje partnerzy są w razie niebezpieczeństwa zupełnie bezbronni. Długość rozwoju zarodków zależy w znacznym stopniu od geograficznego położenia stanowiska występowania i od pogody, w skrajnych przypadkach może przeciągnąć się do 5 miesięcy. W miocie rodzi się 10-14, rzadziej do 20 młodych. Świeżo urodzone żmijki mierzą 14-23 cm. Przychodzą na świat otoczone przezroczystą otoczką śluzową (jajożyworo-dność), z której się szybko uwalniają. Po porodzie boki samicy są wyraźnie pofałdowane.

Pokarm: ż. zygzakowata żywi się głównie drobnymi gryzoniami, w niektórych okolicach zjada żaby trawne, a w innych jaszczurki żywo-rodne lub ryjówki. W zasadzie oczekuje na nadejście zdobyczy, ale odnajduje ją również podczas penetrowania naziemnej i podziemnej strefy swojego środowiska. Gdy zauważy mysz, stara się do niej pomału zbliżyć.

Po ukąszeniu pozostawia ją w spokoju, póki nie zadziała toksyna jadowa. Zwykle mysz jest jeszcze w stanie przebiec kilka metrów, zanim zdechnie. Żmija pozostaje przez pewien czas na swoim dawnym miejscu, szeroko rozdziawia pysk, by ruchomo ze sobą połączone kości szczęk ułożyły się we właściwej pozycji, żywo wysuwa język i rozpoczyna poszukiwanie zdobyczy. Korzysta wtedy wyłącznie z doskonale rozwiniętego zmysłu węchu. Gdy odnajdzie trop, posuwa się nim. Z reguły zaczyna połykać ofiarę od strony głowy. Połykanie może trwać do 15 minut, lub dłużej. Dorosła żmija może zjeść kolejno 2-3 gryzonie. Ogranicza później swoją aktywność i przebywa w ciepłym miejscu, by jej ciało osiągnęło ciepłotę właściwą dla procesu trawienia.

Wrogowie: głównym wrogiem naturalnym żmii zygzakowatej jest jeż. Nie jest wprawdzie odporny na jej jad, jednak chroni go przed ukąszeniem kolczasta okrywa. Ponadto zagraża jej tchórz, dzik oraz wiele ptaków, np. kruki, sowy, ptaki drapieżne, czaple i bociany.

Uwagi: największe straty w liczebności żmii zygzakowatej powoduje człowiek, który prześladuje ją w wielu okolicach. Ogranicza ponadto odpowiednie dla niej środowiska przez osuszanie torfowisk i przejmowanie pod uprawę wielu obszarów. Ukąszenia żmii zygzakowatej rzadko są śmiertelne; mają jednak poważny przebieg, pociągają za sobą ogromne bóle i ciągnącą się latami chorobę. Do ukąszenia przez żmiję dochodzi głównie z powodu nieuwagi i lekkomyślności.

W okolicach, w których żmije występują, nie należy nigdy biegać boso, a w czasie zbierania jagód lub grzybów należy uważać, za co się chwyta. Z reguły ż. zygzakowata ucieka na długo przedtem, nim człowiek jest w stanie ją spostrzec. Niepokojona zwija się i zaraz kąsa. W wielu rejonach wyznaczano premie pieniężne za głowę lub złowienie żmii. Na przykład w jednym tylko rejonie Niemiec w latach 1889-1904 zabito 37 565 żmij. W innym miejscu zoolog wśród zabitych i dostarczonych dla uzyskania premii pieniężnych 202 „jadowitych węży" stwierdził obecność 160 padalców zwyczajnych i 22 gniewoszy plamistych.

Żmija hiszpańska była uważana przez długi czas za rasę geograficzą ż. zygzakowatej. Stwierdzono jednak, że ta bardzo zmienna pod względem wyglądu żmija, której obszar rozsiedlenia jest oddalony o ponad 300 km od granicy zwartego zasięgu ż. zygzakowatej, jest odrębnym gatunkiem. Żyje w pn.-zach. Hiszpanii, najbardziej skrajnej pn. części Portugalii oraz na niewielkim obszarze w pd.- zach. Francji. Występuje tam w ciepłych, nawiedzanych obfitymi opadami terenach o dostatecznie wysokiej wilgotności powietrza i gleby. Przebywa na nasłonecznionych brzegach rzek i na kamienistych zboczach.

Podobne prace

Do góry