Ocena brak

Zmiana relacji osoba – otoczenie w cyklu życia

Autor /Pietrek555 Dodano /03.07.2011

W okresie dzieciństwa, gdy kształtuje się dopiero struktura naszej tożsamości jesteśmy bardzo zależni od jakości otoczenia, w jakim zaspokajamy istotne dla nas potrzeby. Szczególnie w okresie wczesnego dzieciństwa czyli w wieku od narodzin do ok. 2/3 roku życia od wrażliwości i aktywności dorosłych zależy rodzaj i intensywność działań dziecka i zdobytych w ich efekcie doświadczeń (por. Bornstein, 1995a, 1995b; Schaffer, 1994a, 1994b). Stopniowo i powoli kształtujący się styl zaspokajania podstawowych potrzeb oraz spełniania oczekiwań otoczenia, a więc zalążek późniejszego stylu życia pełni przede wszystkim funkcję adaptacyjną, wzmacnianą dodatkowo – poza silnymi naciskami w postaci oczekiwań i wymagań społecznych - przez dominującą w procesie wczesnej socjalizacji oraz naturalnej i instytucjonalnej edukacji funkcję socjalizacyjną (za: Rorty, 1993). Dziecko jest więc w dużym stopniu „produktem” swego najbliższego otoczenia.

W okresie dorastania, a szczególnie w drugiej jego fazie (tzw. późnej adolescencji) nasza osobista i społeczna tożsamość nabiera określonego kształtu (osiąga odpowiedni status) i to on – a już nie bezpośrednie naciski ze strony otoczenia - coraz bardziej zaczyna decydować o jakości naszej relacji z otoczeniem: od zależności (dependence), submisywności i bierności w przypadku statusu tożsamości rozproszonej (dyfuzyjnej) do niezależności (independence), dominacji i jednostronnej, ukierunkowanej na otoczenie aktywności w relacjach społecznych w przypadku tożsamości totalnie zorganizowanej. Tożsamość typu wholeness jest najbardziej gotowa do wchodzenia z otoczeniem w związki o charakterze współzależności (interdependence), tj. oparte na wzajemności i obopólności oraz naprzemienności osobistego wkładu do interakcji i tylko w tym przypadku możemy mówić o „zdrowej” relacji, co oznacza, iż jednostka zaspokaja zarówno swe indywidualne potrzeby w formie przynajmniej nie naruszającej porządku społecznego, jak i spełnia oczekiwania otoczenia w formie pozwalającej jej zachować indywidualność i poczucie autonomii1. Można powiedzieć, iż w tym przypadku coraz wyrazistszy styl życia pełniąc ciągle funkcję adaptacyjną zaczyna coraz efektywniej pełnić swą funkcję ekspresyjną i impresywną.

W okresie dorosłości każda jednostka zaczyna zachowywać się coraz mniej impulsywnie i jednocześnie coraz mniej reaktywnie w odpowiedzi na naciski otoczenia, staje się natomiast coraz bardziej zależna od posiadanego statusu tożsamości. Można zatem mówić o kształtowaniu się i krystalizowaniu określonego stylu życia, co przez wielu badaczy jest ujmowane jako jedno z ważniejszych zadań rozwojowych okresu dorosłości (por. Havighurst, 1981; Newman, Newman, op. cit.). Oznacza to, iż osoby dorosłe o różnych statusach tożsamości, „wyniesionych” z okresu dorastania, będą zachowywały się odmiennie w takich samych sytuacjach, inaczej bowiem będą je spostrzegały i inaczej interpretowały ich znaczenie tak dla siebie – w kategoriach prywatnego świata sensów, jak i w kategoriach utrwalonych konwencją systemu znaczeń społecznych (Wygotski, 1971; por. Brzezińska, 2000b, s. 234, rys. 48.2). Styl życia w miarę upływu lat i przechodzenia przez kolejne cykle dorosłości – wczesną, środkową i późną - pełni coraz wyraźniej funkcję ekspresyjną, umożliwiając jednostce „realizowanie siebie” (wyrażanie siebie) w formach coraz bardziej własnych, indywidualnych oraz funkcję impresywną, dostosowującą otoczenie do potrzeb jednostki. Oczywiście, formy owego wyrażania będą różne, zależne jednak przede wszystkim od jakości struktury tożsamości indywidualnej.

I tak, w przypadku osób z tożsamością typu totality możemy spodziewać się dużej jednolitości i sztywności form wyrażania siebie, swej indywidualności (funkcja ekspresyjna) oraz dużego podobieństwa sposobów wywierania wpływu na otoczenie (funkcja impresywna). Formy te mogą nie przystawać do zmieniających się zwłaszcza w czasach transformacji oczekiwań społecznych, aktualnych trendów czy mód i czasami narażać jednostkę na wykluczanie poza grupę. Osoby z tożsamością typu confusion-diffusion – jako najbardziej zależne od pola (wg określenia Witkina) – będą cechowały się dużą różnorodnością i zmiennością (labilnością), czasami trudno przewidywalną dla otoczenia, form ujawniania swej indywidualności. Wreszcie, osoby z tożsamością typu wholeness będą ujawniały swą indywidualność, jak i wywierały wpływ na otoczenie w sposób bardzo zróżnicowany, zależny tak od ich aktualnych potrzeb, zamiarów, jak i aktualnej sytuacji, a więc w sposób elastyczny, ale stabilny czyli przewidywalny dla otoczenia.

1 A. Lewicki (1969, s. 16) mówi w tym przypadku o równowadze funkcji osobistej i funkcji społecznej zachowania.

Do góry