Ocena brak

Zjawisko deprywacji

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Podejście psychologiczne przydatne jest do analizy zjawiska „społecznej deprywacji", które często jest przyczyną konfliktu interesów. Jest to pojęcie, które współcześni socjologowie i psychologowie wykorzystują wyjaśniając przyczyny i przebieg konfliktów w różnych typach społeczeństw. Społeczną deprywację rozumie się najczęściej jako rozbieżność mię­dzy aktualnym dostępem ludzi do pożądanych dóbr, a przekonaniem, że dostęp ten jest niesłusznie ograniczony.

Taki stan świadomości prowadzi do frustracji, a ta z kolei jest źródłem agresji i konfliktów. Wielu autorów uwa­ża, że „deprywacja" jest zjawiskiem psychospołecznym: z jednej strony określają ją bowiem czynniki obiektywne, tkwiące w aktualnym stanie stosunków społecznych, z drugiej zaś - czynniki subiektywne, tkwiące w psy­chice ludzkiej (poziom świadomości, dążenia, aspiracje). Społeczną deprywację można też nazwać uświadomioną niesprawiedliwo­ścią, która wywiera duży wpływ na ludzkie zachowania. W literaturze spotyka się dwa ujęcia deprywacji: strukturalne i progre-sywistyczne.

W pierwszym ujęciu przez deprywację rozumie się „zespół ograniczeń i utrudnień, na które napotyka określona grupa osób w dążeniu do osiągnięcia pożądanych dóbr, do których mają ułatwiony dostęp inne, uprzywilejowane grupy społeczne".

Taka deprywacja jest rezultatem zróżnicowań społecznych, na przykład klasowych czy stratyfikacyjnych i dotyczy osób, które w zhierarchizowanych strukturach zajmują niższe pozycje, wskutek czego w niewystarczającym stopniu partycypują w konsumpcji dóbr. Progresywistyczne ujęcie deprywacji podkreśla, że powstaje ona jako efekt zmian społecznych z jednej strony i trudności adaptacyjnych instytucji i jednostek ludzkich do tych zmian z drugiej strony. Szczególny rozgłos zdo­były sobie koncepcje, które podkreślają, że konflikty społeczne są wynikiem nierównomiernego rozwoju czynników gospodarczo-społecznych i psycholo­gicznych. Ta nierównomierność rozwoju jest efektem procesu modernizacji, wyrażającego się w przyspieszonym rozwoju społeczeństw, a zwłaszcza ich baz ekonomicznych.

Zdaniem jednego ze współczesnych teoretyków — J.C. Daviesa, ostre konflikty społeczne (masowe protesty, bunty, rewolucje) wybuchają najczęś­ciej w tych krajach, które w dłuższym okresie rozwijały się dynamicznie i na­stąpił w nich okres gwałtownego regresu. W czasie dynamicznego rozwoju ukształtowały się potrzeby (także potrzeby wyższego rzędu), oraz oczekiwa­nia, że te potrzeby będą zaspokojone.

Gwałtowna blokada potrzeb i oczekiwań spowodowana np. kryzysem gospodarczym, złymi zbiorami itp. prowadzi do masowego niezadowolenia i zbiorowych wystąpień.

Obok rozbudzonych potrzeb i oczekiwań istotnym czynnikiem w genero­waniu konfliktów społecznych jest - zdaniem Davisa — trwała i silnie odczu­wana obawa, że rozbudzone potrzeby mogą być niezaspokojone, przy czym obawy te nie dotyczą często potrzeb podstawowych.

Podobne prace

Do góry