Ocena brak

Zjawiska wulkaniczne

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

Wulkanizmem nazywamy zjawiska związane z wydobywaniem się mag­my i towarzyszących jej gazów na powierzchnię ziemi. Lawa wulkaniczna składa się z tlenków krzemu, glinu, glinokrzemianów i gazów, a jej temperatura dochodzi do 1400°C. W zależności od zawartości krzemionki, lawy dzielimy na kwaśne - bogate w krzemionkę i zasadowe - z małą zawartością krze­mionki. Lawa kwaśna odznacza się dużą lepkością, dlatego tworzy krótkie potoki płynące z prędkością kilku kilometrów na godzinę. Natomiast lawa za­sadowa, posiadająca niewielką lepkość, płynie szybko - kilkanaście lub kilkadziesiąt kilometrów na godzinę. W czasie wybuchu wulkanu, tzw. erupcji, na powierzchnię ziemi wydobywają się również gazy, głównie para wodna, tlenki węgla, chlor, siarkowodór i azot oraz różnej wielkości pro­dukty stałe, powstałe z zakrzepniętej lawy. Należą do nich:

bomby wulkaniczne - wrzecionowate kawałki zakrzepłej w powietrzu lawy o wielkości powyżej 60 mm,

lapille - kamyki różnego kształtu o średnicy 2-60 mm,

piasek i popiół wulkaniczny - ziarna o średnicy poniżej 2 mm, które po scementowaniu tworzą skały zwane tufami,

pył wulkaniczny - ziarna o średnicy poniżej 0,05 mm.

Produkty wybuchu wulkanu mogą wydobywać się wzdłuż szczeliny (wulkanizm szczelinowy), np. wulkany na Islandii i Nowej Zelandii, gdzie szczeliny dochodzą do 20 km długości. Mogą wydobywać się także kraterem - otworem kończącym komin wulkaniczny, czyli połączenie wulkanu z ogni­skiem magmy (wulkanizm centralny). W wyniku erupcji centralnych dochodzi do powstania stożka wulkanicznego, który może być płaski i rozległy, tzw. wulkan tarczowy zbudowany z lawy zasadowej, lub wysoki o stromych stokach - wulkan stożkowy powstający z law kwaśnych. Szczyt stożka wul­kanicznego w wyniku kolejnych erupcji może zostać rozerwany lub zapaść się. Powstaje wtedy rozległe zagłębienie zwane kalderą, w której może wyrosnąć nowy stożek.

Wulkany można również podzielić ze względu na strukturę wyrzuca­nych produktów. Wyróżniamy wtedy wulkany:

efuzywne (lawowe) - gdy wydobywa się tylko lawa, np. wulkany na Hawajach (Mauna Loa), w Islandii, Merapi na Jawie;

eksplozywne (tufowe) - wyrzucające gazy i produkty stałe, np. Aguan w Gwatemali, Mayon na Filipinach, Krakatau u wybrzeży Japonii;

stratowulkany (mieszane) - w których występuje erupcja gazów i produktów stałych na przemian z wylewami lawy, np. Wezuwiusz, Fudżi-Jama, Kilimandżaro.

Innym kryterium podziału wulkanów jest ich aktywność. Wyróżniamy wulkany:

czynne - czyli systematycznie przejawiające swoją działalność,

drzemiące - o wybuchach bardzo rzadko występujących np. co kil­kaset lat,

wygasłe - w których działalność wulkaniczna już się zakończyła

i wulkan nie wybuchał w czasach historycznych. Obecnie na Ziemi znanych jest ponad 450 czynnych wulkanów. Ich rozmieszczenie jest ściśle związane z krawędziami płyt litosfery, ponieważ w sferach subdukcji i wzdłuż ryftów skorupa ziemska jest słabsza i występują liczne jej spękania ułatwiające magmie przemieszczanie się w kierunku powierzchni ziemi. Na terenach objętych działalnością wulkaniczną wy­stępują gorące źródła, których szczególną odmianą są gejzery.

Podobne prace

Do góry