Ocena brak

Zatrucie rtęcią

Autor /podlewaczka Dodano /15.02.2013

Rtęć (Hg) jest jedynym metalem płynnym, łatwo parującym w normalnych warunkach. Znaczenie toksykologiczne mają zarówno pary rtęci metalicznej, wchłaniane przez drogi oddechowe, jak i wiele nieorganicznych i organicznych związków rtęci, szeroko stosowanych w różnych gałęziach gospodarki i w lecznictwie.

Źródłem zawodowego narażenia na pary rtęci może być praca przy produkcji termometrów i innej aparatury pomiarowej, prostowników, lamp rtęciowych, pomp próżniowych. W przemyśle chemicznym źródłem zatrucia pracowników może być rtęć używana jako katalizator. Spalanie piorunianu rtęci wiąże ’się z wydzielaniem par rtęci. Zatrucie parami rtęci jest również możliwe w czasie częstego wykonywania plomb amalgamatowych w stomatologii, a dawniej także w związku z leczeniem szarą maścią rtęciową.

Spośród nieorganicznych połączeń rtęci znaczenie toksykologiczne mają związki rozpuszczalne w wodzie, jak azotan, służący m.in. do malowania porcelany i spilśniania filcu, sublimat, stosowany jako środek odkażający i grzybobójczy, oraz oksycyjanek rtęci używany w lecznictwie. Nierozpuszczalne związki rtęci, np. kalomel, podobnie jak doustnie podaną rtęć metaliczną, uważa się za nietoksyczne. Są jednak doniesienia sugerujące, że w pewnych warunkach długotrwałe zaleganie w przewodzie pokarmowym może prowadzić do przemian chemicznych i wchłaniania.

Organicznych związków rtęci rozpuszczalnych w wodzie używano jako środków moczopędnych. Inne związki organiczne, charakteryzujące się rozpuszczalnością w tłuszczach i wchłanianiem przez skórę, stosuje się do zaprawiania ziarna siewnego i zabezpieczania drewna i tkanin przed działaniem grzybów. Substancje te, zwłaszcza związki metylowe, odznaczają się dużą trwałością w przyrodzie i stanowią poważny problem z punktu widzenia zanieczyszczenia środowi-f ska. W wielu krajach wydano zakaz ich używania jako środków ochrony roślin. Do zaj truć organicznymi związkami rtęci'! prowadzi nie tylko rozsiewanie zaprawionego ziarna, ale również zużytkowanie siewnego ziarna do produkcji mąki lub karmienia zwierząt hodowlanych. Mięso, mleko i tłuszcze tych zwierząt są toksyczne dla człowieka.

Ktęć może wchłaniać się do ustroju przez płuca, przewód pokarmowy, a jej organiczne związki również przez skórę. Wchłonięta rtęć jest rozmieszczona w różnych stężeniach w poszczególnych tkankach. Ok. 80% rtęci jest zdeponowane w nerkach, a mniejsze ilości w wątrobie, śledzionie i mózgu. Doświadczał* nie wykazano, że po podaniu takiej samej daw4 ki organiczne związki rtęci odkładają się w mózgu w ilościach ok. 10-krotnie wyższych niż nieorganiczne. Rtęć jest trucizną przede wszystkim dla ośrodkowego układu nerwowego.

Objawy kliniczne. Kliniczny obraz zatrucia rtęcią w dużym stopniu zależy od drogi i postaci, w jakiej została ona wprowadzona do ustroju.

Stały kontakt z parami rtęci prowadzi do przewlekłego zatrucia, zwanego rtęcicą, ujawniającego się po miesiącach lub latach narażenia. Początkowe objawy rtęcicy są nie-charakterystyczne, subiektywne. Występuje znużenie, zniechęcenie, bóle głowy i różnego typu zaburzenia wegetatywne. Bardziej typowa jest zmiana charakteru zatrutej osoby. Tak zwany eretismus mercurialis cechuje się chwiejnością nastroju,, drażliwością, wybu-chowością, na przemian z bojaźliwością i przygnębieniem. Równocześnie nasilają się zaburzenia wegetatywne. Następnym charakterystycznym objawem rtęcicy jest drżenie języka, powiek, kończyn (tremor. mercurialis),mające charakter zarówno spoczynkowy, jak i zamiarowy. Drżenie nasila się na początku ruchów dowolnych i pod wpływem bodźców psychicznych. Nasilone drżenie języka może być przyczyną zaburzeń mowy. W ciężkich przypadkach obok drżenia pojawiają się okresowo nieskoordynowane skurcze poszczególnych grup mięśniowych oraz niezborność móżdżkowa i zaburzenia równowagi. Opisywane są również nieliczne przypadki uszkodzenia obwodowego układu nerwowego, głównie w postaci polineuropatii czuciowej. Ciężkim objawom neurologicznym zatrucia rtęcią towarzyszy upośledzenie intelektualne, zaburzenia pamięci, a czasem objawy zespołu otępiennego.

Objawy przewlekłego zatrucia rtęcią spoza układu nerwowego są słabo wyrażone is rzadko spotykane. Opisywane są zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i dziąseł, rąbek rtęciowy, niekiedy mierny białkomocz. Podejrzenie toksycznego działania rtęci na wątrobę wymaga potwierdzenia. U osób narażonych na kontakt z rtęcią, niekiedy w długi czas po przerwaniu ekspozycji, można przy uży4 ciu lampy szczelinowej stwierdzić złogi rtęci w przedniej torebce soczewki oczu. Wydalanie rtęci z moczem jest zmienne w czasie; świadczy ono o narażeniu, natomiast nie ko-,, reluje z klinicznymi objawami zatrucia. Obserwowano osoby wydalające latami rtęć ais moczem, niekiedy w ilości kilkuset mg/l, bez żadnych objawów chorobowych. Istnienie depozytów rtęci w ustroju można wykazać przez podanie domięśniowo preparatu Uni-thiol, po którym wydalanie, głównie rtęci zgromadzonej w nerkach, wzrasta niekiedy kilkudziesięciokrotnie.

Najbardziej toksyczne są połączenia metylowe rtęci. W zatruciach tymi związkami stwierdza się koncentryczne zwężenie pola widzenia pochodzenia korowego, osłabienie słuchu również pochodzenia centralnego, zaburzenia smaku i węchu, ataksję, niezborność drobnych ruchów, zaburzenia mowy, połykania i równowagi. Mogą występować drżenia zamiarowe lub stałe, zaburzenia czucia powierzchniowego i głębokiego, wzmożenie lub osłabienie odruchów ścięgnowych, odruchy patologiczne. Nie obserwuje się eretismus mercurialis, natomiast spotykane są zaburzenia wegetatywne, jak ślinienie i potliwość. W ciężkich zatruciach obserwowano objawy pozapiramidowe i elementy zespołu psycho-organicznego. Potwierdzeniem narażenia na metylowe związki rtęci może być oznaczanie ich w krwinkach lub pełnej krwi oraz oznaczanie zawartości metylortęci we włosach.

W zatruciach etylowymi pochodnymi rtęci obserwowano osłabienie siły i zaniki mięśniowe naśladujące stwardnienie boczne zanikowe. W pojedynczych przypadkach w masowych zatruciach obserwowano pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego, a w następstwie kontaktu z pochodnymi fenylowymi —i również odczyny skórne o typie wyprysku.

Organiczne związki rtęci są szczególnie niebezpieczne dla kobiet ciężarnych, gdyż przechodzą przez łożysko powodując bardzo poważne uszkodzenie układu nerwowego płodu.

Leczenie. W celu eliminacji rtęci z ustroju stosuje się dimerkaprol (BAL — dawkowanie p. str. 15), jednakże lepsze wyniki uzyskuje się przy podawaniu preparatu Uni-thiol, po którym wydalanie Hg z moczem wzrasta do kilkudziesięciu razy. Unithiol należy podawać w ilości 5 ml 5% roztworu, co 12 h domięśniowo. W ciągu pierwszych 2 h po wstrzyknięciu wydala się ok. 50% rtęci wydalonej w okresie pierwszej doby. Eliminacja Hg nie jest równoznaczna z leczeniem. Prowokowane wydalanie Hg ma lecznicze znaczenie w ostrych i przewlekłych zatruciach nieorganicznymi związkami Hg, natomiast brak jest danych o skuteczności leczenia preparatami BAL i Unithiol w zatruciach organicznymi związkami rtęci. Poza tym stosuje się ogólnie przyjęte postępowanie, zależnie od rodzaju i nasilenia objawów zatrucia.


 

Podobne prace

Do góry