Ocena brak

Zatrucie ołowiem

Autor /podlewaczka Dodano /15.02.2013

Ołów (Pb) jest to szaroniebieski metal,     niskiej temperaturze topnienia (600 K = ^^327°C). Łatwo utlenia się na powietrzu, a powstały na powierzchni łatwo ścieralny tlenek ołowiu powoduje, że kontakt z ołowiem metalicznym może być źródłem zatrucia, w przeciwieństwie do wielu innych metali, które są w czystej postaci nietoksyczne.

Źródłem zawodowych zatruć ołowiem są najczęściej huty ołowiu, cynku i miedzi, odlewnie wyrobów ołowianych, wytwórnie akumulatorów, 'przemysł ceramiki kolorowej, huty szkła kryształowego i inne zakłady przemysłowe związane z przetwarzaniem lub zastosowaniem związków ołowiu.

Znane są przypadkowe i samobójcze doustne zatrucia związkami ołowiu. Obecnie nie istnieje problem ołowicy pochodzenia komunalnego, znany w porzednich stuleciach w związku z używaniem ołowiowych rur wodociągowych i naczyń do przechowywania żywności. Powietrze i pył uliczny dużych aglomeracji miejskich w krajach z rozwiniętą motoryzacją są zanieczyszczone ołowiem, powstałym ze spalania benzyny ety-lizowanej. Nie są to jednak ilości powodujące ewidentny obraz kliniczny ołowicy.

Dzięki możliwości wczesnego rozpoznawania za pomocą badań laboratoryjnych zwiększonego wchłaniania ołowiu i dzięki posiadaniu środka eliminującego Pb z ustroju, co w tym przypadku jest równoznaczne z leczeniem, przewlekła ołowica jest obecnie chorobą rzadką, jeśli wziąć pod uwagę liczbę osób mających zawodowy kontakt z ołowiem i jego związkami. Neurologiczne powikłania ołowicy, znane z wcześniejszego piśmiennictwa, należą dziś do wyjątków.

Oprócz ołowiu metalicznego, wchłanianego do ustroju drogą wziewną w postaci par, znaczenie toksykologiczne mają następujące związki tego metalu: tlenek, zasadowy węglan, siarczan, chromian, arsenian, azydek, ołowian ołowiaWy (minia), a ze związków organicznych — stearynian i czteroetylek. 

W warunkach pracy zawodowej ołów dostaje się do organizmu przez drogi oddechowe i — w przypadku niehigienicznej pracy — przez przewód pokarmowy. W tym ostatnim wchłania się ok. 1/10 wprowadzonej ilości Pb. Przez nie uszkodzoną skórę wchłania się natomiast tylko czteroetylek ołowiu. Po dostaniu się do krwi Pb wiąże się z białkami osocza, a niewielka ilość krąży w postaci zjonizowanej, która powoduje objawy zatrucia.

Ołów związany z białkami i zgromadzony w postaci rozpuszczalnej w tkankach może być ujawniony za pomocą testu chelatono-wego. Badanie to polega na oznaczaniu dobowego wydalania ołowiu z moczem po dożylnym podaniu w roztworze glukozy 1,0 g wersenianu sodowo-wapniowego (polski preparat Chelaton). Za dodatni wynik uważa się wydalanie powyżej 1000 |xg/l moczu.

Długotrwałe lub powtarzane narażenie na ołów powoduje gromadzenie się w kościach nierozpuszczalnych soli ołowiu, które w pewnych warunkach (niektóre choroby infekcyjne, k^iicsi, wzmożenie procesów kościotwór-czych w następstwie złamań) mogą zmieniać się w sole rozpuszczalne, przechodzące do krwiobiegu i tkanek. Bez bieżącego wchłaniania i bez eliminowania ołowiu z ustroju za pomocą Substancji chelatujących ustala się Stan równowagi między ołowiem zjonizo-wanym, rozpuszczalnym niezjonizowanym i nierozpuszczalnym nagromadzonym w kościach. W takich warunkach test chelatono-wy może być wyrazem wielkości całej zawartości Pb w ustroju. W przypadku zaburzenia równowagi przez bieżące wchłanianie lub wymuszone wydalanie objawy klinicznej spowodowane przez jon ołowiowy, mogą nie być adekwatne do wielkości zapasów ołowiu. Uruchomienie nierozpuszczalnych soli, wzrost zawartości Pb we krwi i pojawienie się lub nasilenie klinicznej ołowicy może nat-stąpić po wielu latach od zakończenia narażenia na ołów. W przypadku przewlekłego narażenia zawarta w kościach nierozpuszczalna część ołowiu może stanowić 90—95% całej puli ustrojowej tego metalu.

Spontaniczne wydalanie Pb odbywa się głównie z kałem, a tylko ok. 20% wydala się z moczem.

Objawy kliniczne. Po doustnym przyjęciu związku ołowiu objawy zatrucia pojawiają się po 2—5 dniach. Choroba narasta powoli; pojawiają się objawy ze strony układu krwiotwórczego, układu nerwowego autonomicznego i mięśni gładkich, a później również ze strony ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. W ostrych doustnych zatruciach ołowiem obserwuje się również uszkodzenie wątroby.

ostrej postaci klinicznej ołowicy, zwanej kolką ołowiczą, obserwuje się dużą rozmaitość objawów spowodowanych uogólnionym stanem spastycznym mięśni gładkich tętnic, przewodu pokarmowego, dróg żółciowych; i dróg moczowych oraz bezpośrednim toksycznym wpływem ołowiu na biochemizm poszczególnych tkanek, .głównie układu nerwowego. Kolka ołowicza, będąca wyrazem zarówno ostrego zatrucia ołowiem, jak i przejściowego wzrostu zawartości Pb we krwi w przebiegu przewlekłej ołowicy, jest ciężką chorobą, dotyczącą całego ustroju. Nazwę swoją zawdzięcza najbardziej dokuczliwym dla chorego bólom w jamie brzusznej. Są one silne, rozlane lub o zmiennym umiejscowieniu. Towarzyszą im wzdęcia, zaparcie, a niekiedy i zatrzymanie stolca, trwające wiele dni. Bóle te były niejednokrotnie przyczyną laparotomii, gdyż mogą naśladować kolkę żółciową, nerkową, zapalenie wyrostka, niedrożność jelit i inne ostre choroby w obrębie jamy brzusznej. W długotrwałej, ciężkiej kolce obserwuje się ponadto zaleganie treści żołądkowej, a potem wymioty, zaburzenia w oddawaniu moczu i ciężki ogólny stan chorego z niepokojem, bezsennością i niekiedy z objawami psychotycznymi, bólami wieńcowymi i wahaniami ciśnienia tętniczego.

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższoną zawartość ołowiu we krwi oraz znaczne, nieprowokowane wydalanie ołowiu z moczem, a ponadto wzmożone wydalanie z moczem koproporfiryny i kwasu delta-ami-nolewulinowego. Badanie morfologiczne krwi wykazuje niedokrwistość, nakrapiania zasa-dochłonne erytrocytów i przeważnie podwyższoną leukocytozę. Wzrastać może zawartość bilirubiny, mocznika i żelaza we krwi.

W przebiegu ciężkiej, długotrwałej kolki ołowiczej mogą ujawniać się objawy ogniskowe encefalopatii oraz uszkodzenia obwodowego neuronu ruchowego z zanikami mięśniowymi.

Powolne gromadzenie się ołowiu w ustroju, najczęściej w warunkach pracy zawodowej, prowadzi najpierw do objawów tzw. wzmożonego wchłaniania, kiedy to stwierdza się dodatnie wyniki badań laboratoryjnych, potwierdzające obecność Pb w organizmie, a następnie, przy odpowiednio wysokiej zawartości Pb we krwi i tkankach, do ujawnienia się klinicznych objawów ołowicy. Granica między tymi stanami jest płynna.

Kliniczna postać przewlekłej ołowicy zaczyna się powoli objawami ogólnymi, jak: bóle głowy, utrata apetytu, ucisk w dołku podsercowym, wzmożona pobudliwość nerwowa, przy równoczesnym uczuciu ociężałości mięśni oraz senności. W tym czasie może pojawić się specyficzny koloryt skóry twarzy, tzw. cera ołowicza, spowodowana skurczem włośniczek skórnych oraz mierną niedokrwistością. Potem pojawiają się pobole-wania brzucha i zaparcie stolca, przerywane niekiedy podrażnieniem jelit masami kałowymi i krótkotrwałą biegunką. Powyższe objawy są spowodowane toksycznym wpływem ołowiu na układ nerwowy, głównie autonomiczny. Wyrazem toksycznego działania na układ krwiotwórczy as zahamowania pras widłowej syntezy hemu jest niedokrwistość, która ż reguły nie przybiera dramatycznych rozmiarów. Nie notuje się zmniejszenia liczby erytrocytów poniżej 2,5 • KWI (2,5 min/ /mm*).

Długotrwała, nie leczona, przewlekła oło-wica może prowadzić do zmian organicznych w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Stan taki należy obecnie do wyjątków. Najczęściej eliminacja Pb z ustroju prowadzi do ustąpienia klinicznych objawów ołowicy łącznie z zaburzeniami ze strony układu nerwowego. Opisywane w dawnym piśmiennictwie następstwa ołowicy, dotyczące układu krążenia, nerek, gruczołów do-krewnych itd., nie są dziś aktualne.

Leczenie. Polega ono na prowokowaniu wydalania Pb z moczem. Trwa różnie długo, zależnie od wielkości i stabilności depozytów ołowiu.

W przypadku przewlekłego narażenia i występowania soli ołowiu w kościach, kurację wersenianem należy powtórzyć po upływie paru miesięcy, niekiedy wielokrotnie, aż do uzyskania po przerwie w leczeniu'¿ujemnego wyniku testu chelatonowego.

Poza wyżej przedstawionym leczeniem przyczynowym może mieć zastosowanie różnego rodzaju terapia wspomagająca, jak podawanie witamin, kokarboksylazy, uzupełnienie w razie potrzeby żelaza i innych czynników krwiotwórczych, a w ostrych stanach stosowania leków rozkurczowych, uspokajających i nasercowych.





Podobne prace

Do góry