Ocena brak

Zaskroniec zwyczajny

Autor /Mustafa000000 Dodano /12.01.2012

Rodzina wężowate (Colubridae)

Wygląd: duży, krępy wąż o owalnej głowie wyraźnie odgraniczonej szyją od tułowia, dużych oczach z okrągłą źrenicą, wyraźnie kilowatych łuskach i długim ogonie. Jego ubarwienie to różne odcienie szarości, rzadziej brązu. Zaskrońce zwyczajne mogą być jednolicie ubarwione bądź pokryte plamami grzbietowymi i bocznymi, względnie czarnymi plamami i jasnymi podłużnymi paskami. Na głowie występują zazwyczaj dwie mniej lub bardziej wyraźne, charakterystyczne białawe, żółtawe lub pomarańczowe plamy skroniowe, czarno odgraniczone od boków tylnej części głowy. Białawy lub żółtawy brzuch jest czarno kratkowany, kremowożółty lub żół-toszary, często ciemnoplamisty. Całkowita długość ciała samca 70-75, samicy 85-90 cm; niekiedy również 150, a nawet 200 cm.

Występowanie: zaskroniec zwyczajny występuje w całej niemal Europie, zachodniej Azji i w północnej Afryce. Brak go w Irlandii i na rozmaitych wyspach śródziemnomorskich. Na tym ogromnym obszarze rozsiedlenia wyróżniono 9 podgatunków, różniących się przede wszystkim ubarwieniem. W Polsce zaskroniec zwyczajny występuje pospolicie na nizinach, natomiast w górach jest rzadki; podlega ochronie gatunkowej.

Środowisko: zaskroniec zwyczajny występuje szczególnie licznie na porośniętych trzciną, sitowiem i krzewami brzegach jezior, stawów i bajorek; występuje również na terenach podmokłych oraz nierzadko w suchszych środowiskach, takich jak żwirownie i kamieniołomy. Występuje głównie na nizinach, jednak miejscami żyje również w wyższych położeniach górskich; spotykano go jeszcze na wysokości 2400 m n.p.m.

Tryb życia: zaskroniec zwyczajny jest aktywny wyłącznie w ciągu dnia. Pod wieczór kryje się ponownie w swoim ukryciu i odpoczywa zwinięty w kłębek. Wczesnym rankiem, jeszcze odrętwiały nocnym chłodem, opuszcza kryjówkę, by cierpliwie rozgrzewać się w słońcu.

Jest szczególnie aktywny w godzinach przedpołudniowych i po południu. W czasie największego upału chowa się w kryjówce. W ciepłe wieczory letnie może penetrować swoje otoczenie aż do zachodu słońca. Porusza się żwawo i zwinnie nie tylko po lądzie, ale także doskonale pływa i nurkuje. Poszukujące pokarmu zaskrońce straszą podczas przeszukiwania terenu swoją ulubioną zdobycz - żaby. Wąż reaguje bowiem głównie na ruch, natomiast tkwiącej w bezruchu obok niego żaby nie rozpoznaje, zauważa ją dopiero wtedy, gdy ta ucieka lub gdy natrafi na nią językiem. Ofiara zostaje uchwycona w dowolnym miejscu ciała i połknięta żywcem. Proces połykania rozpoczyna się od głowy lub tylnej nogi. W sytuacji bez wyjścia zaskroniec zwija się w płaski „talerz", przy czym rozszerza żebra i rozpłaszcza ciało.

Może wtedy nieco unieść przednią część ciała, głośno syczeć, żywo wysuwać język i uderzać w prześladowcę zamkniętym pyskiem. Jeśli mimo wykazywanego zachowania obronnego wąż jest nadal niepokojony, to próbuje się wyrwać uderzając tu i tam ciałem; opróżnia często gruczoły analne z cuchnącej cieczy barwy wody wapiennej. Jej zapach długo jeszcze pozostaje na rękach i ubraniu. Szczególnym rodzajem postawy obronnej, którą może zastosować przerażony zaskroniec, jest „udawanie martwego" - przed momentem jeszcze żywy wąż wiotczeje nagle w trzymającej go dłoni, otwiera pysk i wywiesza z niego język, a źrenice przesuwają się do dolnego brzegu oczu.

W tym przypominającym śmierć stanie można nim obracać na ziemi we wszystkie strony, a wąż nie da żadnych oznak życia. Jeśli pozostawi się takiego zaskrońca w spokoju, zwykle jeszcze przez dłuższy czas leży tak w bezruchu. Potem jednak bardzo szybko „przychodzi do siebie" i ucieka. W ciągu roku zaskrońce linieją wielokrotnie. Zbliżającą się linkę rozpoznaje się po tym, że barwy węża matowieją, a oczy mętnieją. Zaskroniec rozpoczyna zrzucanie starej, zrogowaciałej warstwy naskórka od tarcia głową o rozmaite przedmioty, dzięki czemu naskórek pęka na krawędziach szczęki i żuchwy. Następnie wąż pozbywa się stopniowo wylinki z całego ciała, zaczepiając nią o korzenie i krzaki. Na sen zimowy, pod koniec września lub na początku października, wpetza do chodnika drobnego gryzonia lub kreta, naturalnej jamy w ziemi lub szczeliny w pniu, względnie w szparę pod kamieniem. W szczególnie korzystnych ukryciach gromadzi się na zimę duża, a często nawet ogromna liczba zaskrońców. Za-skrońce opuszczają zimową kryjówkę przeważnie pod koniec marca.

Rozród: kopulacja odbywa się na początku maja. Wokół samicy zbiera się zwykle wiele samców. W środowiskach, w których zaskroń-ce występują licznie, dokoła jednej samicy może skupić się nawet 20 dojrzałych płciowo samców. Przy takim nagromadzeniu mogą one sobie wzajemnie przeszkadzać i żadnemu nie uda się odbyć kopulacji. Nierzadko samica umyka przed nie dającymi jej spokoju podnieconymi samcami. Gdy te zauważą nieobecność samicy, wówczas rozpełzają się po okolicy. Jeśli ją ponownie odnajdą, zaczynają swoje zaloty od nowa.

Każdy samiec usiłuje dotrzeć do boku lub dostać się na grzbiet samicy. Gdy wreszcie jakiemuś samcowi uda się zająć właściwą pozycję i połączyć z samicą, ta próbuje się oddzielić. Partnerzy pozostają połączeni przez dłuższy czas. W razie niebezpieczeństwa nie są w stanie rozłączyć się od razu, przez co nie mogą uciekać. Każdy z partnerów próbuje wówczas umknąć w swoją stronę, w rezultacie większa samica ciągnie samca za sobą.

Składanie jaj odbywa się w lipcu lub sierpniu. Do tego celu samica wybiera chętnie sterty gnijących liści, sitowia lub trocin. W szczególnie dogodnych miejscach jaja może składać niekiedy większa liczba samic. Czasami znajduje się w takich miejscach niewiarygodnie dużą liczbę jaj, ciasno upakowanych na małej przestrzeni. W latach 1965 i 1966 znaleziono na Pojezierzu Meklemburs-kim w wypełnionej wiórami jamie w tartaku 3500-4000 jaj. Samica składa zazwyczaj 30 jaj, jednak znajdowano złoża zawierające 73, 96, a nawet 105 jaj. W warunkach naturalnych młode wylęgają się po 60-75 dniach. Małe zaskrońce mierzą w momencie wylęgu 15-22 cm i ubarwieniem przypominają osobniki dorosłe.

Pokarm: zaskroniec zwyczajny żywi się głównie żabami brunatnymi i zielonymi, ale regularnie łowi również rzekotki, ropuchy i płazy ogoniaste, a także ryby (małe karpie, karasie, kiełbie itd.). Gardzi tylko, jak się wydaje, kumakami, a spośród płazów ogoniastych salamandrami plamistymi.

Wrogowie: zaskrońce zwyczajne są zjadane przez wiele zwierząt; szczury i mrówki mogą zniszczyć złoża jaj, świeżo wylęgnięte zaskrońce padają łupem dużych biegaczy, żab śmieszek i ryb. Na małe i duże zaskrońce polują jeże i kuny. Są zjadane również przez wiele gatunków ptaków, takich jak czaple, nury, bociany, myszołowy i błotniaki, gadożery, różne krukowate, oraz dzierzby i kosy. Wśród ptaków najskuteczniejszym łowcą węży jest gadożer. Wielokrotnie obserwowano, jak nawet wróbel domowy zabijał świeżo wylęgnięte zaskrońce zwyczajne.

Uwagi: liczni wrogowie naturalni nie są w stanie poważnie zagrozić istnieniu zaskrońca zwyczajnego. Chociaż w wielu rejonach wąż ten występuje nadal licznie, to w niektórych stał się wyraźnie rzadszy. Przyczyną tego jest urządzanie kąpielisk w miejscowych sadzawkach, intensywne uprawianie sportów wodnych, wycinanie trzcinowisk na jeziorach i osuszanie terenów podmokłych.

Podobne prace

Do góry