Ocena brak

Zasiedzenie (usucapio)

Autor /Roch Dodano /18.11.2011

Zasiedzenienabycie własności wskutek ciągłości posiadania przez czas określony prawem. Występowało w dwóch postaciach: starszej – usucapio oraz nowszej – longi temporis praescriptio.

Zasiedzenie miało kłaść koniec sporom dotyczących własności rzeczy a przede wszystkim likwidacji rozbieżności:

  • przy nieformalnym nabyciu res mancipi (właściciel bonitarny nabywał przez zasiedzenie własność kwirytarną)

  • przy nabyciu w sposób formalny ale od niewłaściciela (nabywca przez zasiedzenie stawał się właścicielem rzeczy bez zgody dotychczasowego właściciela)

Ograniczenia rzymskiego zasiedzenia dotyczyły:

  • nie można było dokonać zasiedzenia na res extra patrimonium, na gruntach prowincjonalnych, rzeczach należących do fiskusa

  • dawna usucapio dostępna była tylko dla obywateli

  • ograniczenia dotyczące res furtivae, wymogu dobrej wiary i słusznego tytułu

  • nie można było także dokonać zasiedzenia na niewolniku zbiegłym od swego pana (servus fugitivus)

Trudniej było dokonać zasiedzenia rzeczy ruchomych niż rzeczy nieruchomych.

Usucapio – było to zasiedzenie wg dawnego ius civile, sposób nabycia własności kwirytarnej dostępny tylko dla obywateli. Wg Ustawy XII Tablic prawo własności nabywało się przez usucapio:

  • na rzeczach ruchomych – po upływie roku

  • nieruchomościach – po upływie 2 lat

Wyłączone spod zasiedzenia zostały res furtivae (U XII T i lex Atinia z II w. p.n.e) oraz rzeczy nabyte siłą (res vi possessae). Istniał również wymóg słusznego tytułu i dobrej wiary.

Longi temporis praescriptio (LTP) – początkowo był to zarzut procesowy przeciw powództwu właściciela, a raczej quasi-właściciela gruntu prowincjonalnego. Posiadacz gruntu, pozwany o jego zwrot po upływie 10 lat (przeciwnicy procesowi mieszkali w tej samej prowincji) lub 20 lat (różne prowincje), mógł żądaniu zwrotu przeciwstawić „zarzut długotrwałego posiadania”. LTP na przełomie III i IV w. stała się również sposobem nabycia prawa własności, tak jak dawna usucapio.

Za Justyniana została przeprowadzona reforma instytucji zasiedzenia. Nastąpiło połączenie usucapio i LTP w jedną instytucję. Została jednak zachowana dwoistość nazw: usucapio dotyczyła zasiedzenia na ruchomościach, a LTP – na nieruchmościach. Zostały ostatecznie zebrane wszystkie wymogi i ograniczenia jakie narosły we wcześniejszym okresie, a mianowicie są to:

  1. res habilisrzecz podatna do zasiedzenia; nie były podatne rzeczy: wyjęte z obrotu, res furtivae, res vi possessae, posagowe, należące do fiskusa i inne. 
  2. titulusposiadanie, które miało doprowadzić do zasiedzenia musiało być nabyte w oparciu o „tytuł” słuszny (iustus titulus) i prawdziwy (verus). Zasiedzenie musiało mieć początek legalny i rzeczywisty. Przykładowe „tytuły”: kupno, dziedziczenie, dozwolona darowizna i inne.
  3. fidesdobra wiara (bona fides) posiadacza musiała istnieć przynajmniej w momencie wejścia w posiadanie rzeczy 
  4. possessio – do zasiedzenia prowadziło tylko posiadanie sprawowane w imieniu własnym (possessio civilis) – possessio ad usucapionem; posiadanie nie mogło być przerywane – inaczej czas liczono od nowa
  5. tempusokres wymagany do zasiedzenia:

ruchomości – 3 lata

nieruchomości – 10 lat dla mieszkańców tej samej prowincji

20 lat – dla różnych prowincji

Istniała możliwość doliczenia sobie czasu posiadania poprzednika przy nabyciu posiadania między żyjącymi i przy dziedziczeniu.

Longissimi temporis praescriptio – zasiedzenie nadzwyczajne. Charakterystyczne były tutaj wydłużone terminy: 30 lat i 40 lat np. na grunty kościelne. Odrzucono wymóg słusznego tytułu i dopuszczono w ten sposób do nabycia tą drogą rzeczy skradzionych. Pozostały wyłączone rzeczy wyjęte z obrotu prawnego i wymóg dobrej wiary.

Podobne prace

Do góry