Ocena brak

Zasady ustroju administracji (centralizacji i decentralizacji, koncentracji i dekoncentracji)

Autor /Antek Dodano /16.08.2011

Koordynacja - org. wpływa bezpośrednio na inne sprawy, lecz nie może wydawać konkretnych poleceń, może je tylko koordynować (współdziałanie podległych organów danej instytucji).

Kierownictwo - ma większą moc od koordynacji, używa większych środków w celu wyegzekwowania swego stanowiska od podmiotów mu podległych, ma możliwość wydawania poleceń.

Zasady prawa adm. - rozciągają się na całość działania adm. albo przynajmniej na względnie szeroki zakres tej działalności. W teorii uważa się powszechnie, że zasady prawa są regułami postępowania mającymi oparcie w tekstach obowiązujących aktów normatywnych. Zasady w prawie adm. mają pełnić funkcje przede wszystkim porządkujące.

Organizacja i metody działania adm. są uwarunkowane układem stosunków ekon., polit. i stopniem świadomości społecznej. Każda z formułowanych zasad zwraca na istotną cechę funkcjonowania i organizacji adm., a z drugiej strony wszystkie te zasady wiążą się ze sobą w sposób nierozerwalny. Każda forma działań adm. może być wykładnikiem nie jednej z tych zasad a kilku.

1. Zasada praworządności - org. adm. muszą wykonywać swe zadania wg zakresu przyznanych im przez prawo kompetencji. Nie wolno tu naruszyć praw i swobód obywatelskich. Jest to zasada ustroju politycznego ściśle związana pojęciowo i historycznie z pojęciem praw obywateli i rządów o charakterze przedstawicielskim. Z zasady tej wynika, że nie może być w państwie organu, który by miał prawo wydawać decyzje indywidualne sprzeczne z ustawą, uchylające jej moc lub decyzje nie przewidziane przez ustawę.

Praworządność - rządy prawa, postępowanie zgodnie z nakazami i zakazami zawartymi w normach prawa (elementy normy pr.).

Wg art. 8 Konstytucji, obowiązek ścisłego przestrzegania prawa spoczywa na każdym org. państw. i na każdym obywatelu w nim zatrudnionym (art. 90 Konst.). Zasada praworządności ma zastosowanie przede wszystkim do sfery aktywności adm. państw. Jej zastosowanie chroni podmioty wchodzące w kontakt z adm. publ. przed samowolą tych org.

Gwarancje praworządności to całokształt czynników i środków zabezpieczających w sposób trwały realizację tej zasady. Na straży przestrzegania prawa stoją instytucje - gwarancje:

- formalne (instytucjonalne, prawne); całokształt środków występujących w postaci urządzeń polit. i prawnych, ustanowionych dla zabezpieczenia przestrzegania prawa przez wszystkich adresatów. Do tego m.in. służy:

- sądowa kontrola decyzji adm.

- prokuratorska kontrola przestrzegania prawa

- Trybunał Konstytucyjny

- NSA

- materialne - całokształt warunków ekon. i społ. sprzyjających przestrzeganiu prawa, np. system ekon., rozwój oświaty i nauki.

Ważne jest, że z tą zasadą łączy się majątkowa odpowiedzialność państwa za szkody wyrządzone działaniem funkcjonariuszy państwowych.

2. Zasada udziału obywatela w administrowaniu - podstawą tej zasady jest art. 2 Konstytucji, który stanowi "władza zwierzchnia należy do narodu i to on sprawuje władzę za pośrednictwem swych przedstawicieli". Udział bezpośredni ma miejsce w referendum. Formy realizacji władzy:

- bezpośrednie - głosowanie obywateli, np. dotyczące odwołania rady gminy; zebranie wiejskie.

- pośrednie - przez org. przedstawicielskie lub przez indywidualny lub zorganizowany udział w działaniu państwa za pośrednictwem delegatów różnych organizacji społ.

3. Zasada działalności planowej - każdy organ prowadzi działalność wg z góry określonych planów i koncepcji. Stosownie do zakresu obowiązywania rozróżniamy plany:

- ogólnopaństwowe (ustala je Sejm, Senat, rząd)

- resortowe (ministrowie)

- branżowe

- terenowe

- samorządowe

- jednostkowe

4. Zasada centralizacji i decentralizacji.

Centralizacja (centralizm) - proces skupiania uprawnień do podejmowania decyzji na szczeblu centralnym, równocześnie budowa aparatu adm., którego istotą jest hierarchiczne podporządkowanie org, stopnia niższego organom stopnia wyższego (całkowite uzależnienie służbowe i osobowe).

Hierarchiczne podporządkowanie - zależność org. niższego stopnia od org. stopnia wyższego, który to ma prawo kierowania pracą org. niższego stopnia przy pomocy poleceń służbowych. Ma tu miejsce podporządkowanie:

- służbowe - możliwość decydowania o obsadzie personalne

- osobowe - możliwość wydawania poleceń służbowych.

Decentralizacja - to proces przekazywania uprawnień (kompetencji) ze szczebla centralnego na szczeble niższe, nie ma tu hierarchicznego podporządkowania. Decentralizacja zakłada samodzielność org. niższego stopnia. Wyróżniamy dwa rodzaje decentralizacji:

- terytorialna - polega na wyposażeniu org. adm. zarządzających poszczególnymi jednostkami podziału adm. w taki stopień samodzielności wobec org. nadrzędnych, który uzasadnia uznanie ich za organy zdecentralizowane (org. sam. teryt.),

- rzeczowa - polega na powierzeniu samodzielnym org. lub organizacjom (z reguły samorządowym) zarządzania określonymi rodzajami spraw (z dziedziny nauki jest to PAN - Polska Akademia Nauk).

Decentralizacja - kompetencje przekazywane w drodze decyzji organu.

5. Zasada koncentracji i dekoncentracji.

Koncentracja - chodzi tu głównie o kompetencje. Oznacza to skupisko kompetencji w nielicznej grupie, przejęcie przez nią zadań, przesuwanie kompetencji z innych grup. Jest to max. skupienie uprawnień do podejmowania decyzji w rękach kierownictwa adm., przy równoczesnym pozbawieniu prawa podejmowania decyzji przez kierowników jednostek podległych.

Dekoncentracja - proces rozpraszania (przenoszenia, podział) zadań i kompetencji na wiele grup (organów). Jest to przekazywanie przez org. kierujący swych uprawnień do decydowania kierownikom jednostek podległych. Rozłożenie uprawnień wcześniej skupionych w ręku jednego organu na większą grupę organów powoduje właśnie zjawisko dekoncentracji. Rozróżniamy dekoncentrację:

- terytorialną - polega na przenoszeniu kompetencji org. wyższego stopnia na podległe mu org. terenowe.

- rzeczową - rozumie się przez to, rozkładanie kompetencji jednego organu na kilka, tego samego szczebla.

Dekoncentracja - kompetencje są przekazywane w drodze ustawowej.

6. Zasada demokratyzmu - ma charakter polit.-społ., jest formą ustroju państwa uznającą wolę większości obywateli za źródło władzy. Podstawowe jej założenia:

- zapewnienie swobód i praw obywatelskich

- metoda rządzenia i szukania kompromisu

- łączenie wolności i posłuszeństwa

- ochrona praw ludzkich

- wypowiadanie myśli i poglądów.

7. Zasada współżycia społecznego - stanowi element porządku prawnego, obejmującego różnorodne dziedziny stosunków prawnych. Są one trudne do zdefiniowania. Na ich treść składają się elementy etyczne, socjologiczne, oceny moralne i społeczne.

8. Zasada jawności działań adm. - administracja w toku załatwiania i rozstrzygania spraw powinna działać jawnie. Każdy może dokładnie zapoznać się z każdą sprawą, która dotyczy jego lub słusznego interesu społecznego.

9. Zasada kompetencyjności - każdy org. adm. publ. wyposażony musi być w jasno określony zespół uprawnień, przyznanych mu w takim zakresie, by mógł je realizować. Na kompetencyjność org. składają się:

- pojemność kompetencyjna (określenie kompetencji) - jest relacją zakresu komp. danego org. do zakresu działania, ocenianą wg usytuowania org. w strukturze org. adm. publ. Kompetencje org. wyznaczają granice jego samodzielności,

- przestrzeganie kompetencji - organ nie może podejmować działań, które wg kompetencji należą do innego organu.

10. Zasada efektywności - oznacza ona realizację zadań i osiągnięcie zamierzonych rezultatów przy najmniejszym wkładzie pracy.

EFEKT - skutki prawne norm prawnych; kto stanowi prawo, winien mieć na uwadze skutki ekon.-społ.

Efektywne będą na pewno te działania adm., które w pełni zaspokajają oczekiwania społ, a to zależy od wielu czynników: polit., gosp, organizacyjno-tech., prawnych.

Inne zasady prawa adm. powiązane z postępowaniem adm.:

- prawdy obiektywnej

- ochrony zaufania obywateli

- sprawiedliwości społ

- ochrony interesów społ. i indywidualnych

- współdziałania

- równorzędności i dobrowolności.

Do góry