Ocena brak

Zasada równowagi budżetowej

Autor /Witold Dodano /09.12.2011

ZASADA RÓWNOWAGII BUDŻETOWEJ postuluje, aby strona określająca wydatki budżetu równała się stronie, po której zaplanowano wysokość dochodów budżetu. Zasada ta oznacza, zatem konieczność wzajemnego dopasowania rozmiarów wydatków do dochodów.

Zasada równowagi budżetowej podyktowana jest dobrem nadrzędnym, które przejawia się w unikaniu dostania się w tzw. pułapkę zadłużenia, chronić ma państwo oraz samorządy terytorialne przed popadaniem w długi wyrazem, czego jest tzw. pułapka zadłużeniową.

Pułapka zadłużeniowa to taka sytuacja, w której państwo lub j.s.t. nie będąc w stanie spłacać na bieżąco zadłużenia wraz z odsetkami, zmuszona jest zaciągać nowe pożyczki, nowe zobowiązania, które w coraz większym stopniu przeznaczone są spłatę jedynie odsetek od zadłużenia. Proces ten może doprowadzić do braku możliwości spłaty zadłużenia zarówno w części jak i w całości. Odmowa zapłaty należności wynikająca z zadłużenia, do której w skrajnych przypadkach może dojść, nazywa się repudiacją (odmowa zapłaty).

Zasada równowagi budżetowej oznacza, zatem postulat pełnego pokrycia wydatków budżetowych zwyczajnymi dochodami budżetowymi bez uciekania się do innych poza budżetem źródeł. Zasada ta ma na gruncie polskiego prawa finansów publicznych jedynie charakter postulatywny, nie przybiera ona kształtu normy prawnej. Ustawa bowiem przewiduje uchwalenie budżetu z deficytem i co oczywiste z nadwyżką budżetu zrównoważonego.

Deficyt budżetowy to ujemna różnica między kwotą zaplanowanych wydatków a kwotą zaplanowanych dochodów budżetowych. Różnica dodatnia nazywana jest nadwyżką budżetowa.

Przepisy prawa finansów publicznych wskazują źródła finansowania deficytu budżetowego. Deficyt budżetowy, gdy chodzi o budżet państwa, może być pokryty tylko i wyłącznie ze źródeł przychodów wskazanych przez ustawę w sposób enumeratywny, co oznacza ze tylko te źródła przychodów mogą być przeznaczone na finansowanie deficytu budżetowego. Ustawa posługuje się zamkniętym katalogiem źródeł finansowania deficytu budżetowego.

Deficyt budżetowy może być finansowany z następujących źródeł:

  1. z emisji (sprzedaży) Skarbowych Papierów Wartościowych na rynek krajowy i zagraniczny,

  2. z kredytów zaciągniętych w bankach krajowych i zagranicznych,

  3. z pożyczek,

  4. z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa,

  5. z nadwyżki budżetu (państwa z lat ubiegłych).

Podobnie jest gdy chodzi o źródła finansowania deficytów j.s.t. Deficyt budżetowy j.s.t. może być pokrywany z przychodów pochodzących z:

  1. z sprzedaży Papierów Wartościowych wyemitowanych przez j.s.t.,

  2. z kredytów zaciągniętych w bankach krajowych i zagranicznych,

  3. z pożyczek,

  4. z prywatyzacji majątku j.s.t.,

  5. z nadwyżki budżetu j.s.t. z lat ubiegłych.

Jednakże łączna kwota przypadająca do spłaty w danym roku budżetowym rat kredytów i pożyczek oraz należnych odsetek i dyskonta, a także przypadająca w danym roku budżetowym na wykup papierów wartościowych wyemitowanych przez j.s.t. nie może przekroczyć 15 % planowanych na dany rok budżetowy dochodów danej j.s.t. W ten sposób ustawodawca określa limit zadłużenia, którego nie mogą przekroczyć j.s.t. Limit ten może zostać obniżony, do 12 % jeżeli stan finansów publicznych jest niezadowalający tj. gdy państwowy dług publiczny w relacji do PKB przekroczy 55 % w danym roku budżetowym. Podobnych limitów ograniczających zaciąganie zobowiązań nie przewidziano dla budżetu państwa.

Ograniczenie deficytu budżetowego odbywa się na innych zasadach, o których będzie mowa dalej.

Jednym ze źródeł finansowania deficytu budżetowego jest emisja Skarbowych Papierów Wartościowych.

Skarbowym Papierem Wartościowym jest taki papier wartościowy, w którym Skarb Państwa stwierdza, iż jest dłużnikiem właściciela papieru wartościowego i zobowiązuje się wobec niego do spłaty określonego świadczenia, które może mieć charakter zarówno pieniężny jak i niepieniężny.

Ustawa o finansach publicznych wskazuje na możliwość emisji następujących rodzajów Skarbowych Papierów Wartościowych.

  1. bonów skarbowych,

  2. obligacji skarbowych,

  3. skarbowych papierów oszczędnościowych.

Bonem skarbowym jest krótkoterminowy papier wartościowy, a więc emitowany na okres krótszy niż 1 rok, czyli do 361 dni włącznie. Bony skarbowe oferowane mogą być do sprzedaży w kraju, na rynku pierwotnym z dyskontem i wykupywane są wg wartości nominalnej po upływie okresu, na jaki zostały wyemitowane. Z reguły bony skarbowe mają wysokie nominały a więc nie są dostępne dla szerokiej rzeszy inwestorów, lecz skierowane są do inwestorów instytucjonalnych

Obligacje skarbowe są długoterminowym skarbowym papierem wartościowym oferowanym do sprzedaży w kraju i zagranicą. Obligacje skarbowe oprocentowane są w postaci dyskonta lub odsetek.

Dyskonto oznacza, że nabywca płaci kwotę niższą od wartości nominalnej, natomiast przy wykupie takich papierów wartościowych otrzymuje wartość nominalną. Natomiast obligacje oprocentowane w postaci odsetek nabywca nabywa po cenie nominalnej a przy wykupie nabywca otrzymuje zwrot kwoty nominalnej powiększonej o ustalone wcześniej oprocentowanie.Obligacje skarbowe sprzedawane mogą być na rynku pierwotnym, czyli przez emitenta, z dyskontem lub wg wartości nominalnej lub powyżej wartości nominalnej. Wykupywane są zawsze po upływie określonego terminu, który w każdym przypadku musi być dłuższy do roku, czyli musi dłuższy od 365 dni. W tym wypadku oferowane są niskie wartości obligacji skarbowym, dzięki czemu dostępne są szerszemu kręgowi nabywców.

Skarbowe papiery oszczędnościowe oferowane są do sprzedaży wyłącznie osobom fizycznym. Skarbowy papier oszczędnościowy może być wyłączony z obrotu na rynku wtórnym, albo może być wyłączony z obrotu tylko między osobami fizycznymi decyduje o tym wartość ogólna emisji tego rodzaju papierów wartościowych. Na tle zasady równowagi budżetowej pojawia się problematyka wykraczająca poza kwestie deficytu budżetowego i mająca znacznie dotykające państwowego długu publicznego.

Państwowy dług publiczny powodować może ujemne skutki dla finansów publicznych przejawiające się m. in. W tym, że potrzebne w przyszłości do spłaty tego długu kwoty uszczuplać mogą środki publiczne w kolejnych. Odbić się to może negatywnie na rozwoju gospodarki kraju, na finansowaniu potrzeb zbiorowych, konsumpcji, inwestycji. Dług publiczny na koniec roku 2002 wyniósł 47,5 % PKB, a na koniec roku 2001 43,2 % PKB.

Ustawa o finansach publicznych wprowadza prawne ograniczenia państwowego długu publicznego. Dług ten w pewnym uproszczeniu mówiąc nie może przekroczyć 3/5 (60%) wartości rocznego PKB.

W przypadku, kiedy relacja łącznej kwoty państwowego długu publicznego w stosunku do PKB zaczyna kształtować się na poziomie niższym niż 3/5 wartości PKB w ujęciu rocznym, lecz mimo to na poziomie uznanym przez ustawodawcę za niepokojący, niekorzystny wówczas przewidziane jest zastosowanie określonej procedury ostrożnościowej a w skrajnych przypadkach także procedury sanacyjnej.

Procedury ostrożnościowe uruchamiane są w sytuacji, w której państwowy dług publiczny przekroczy poziom 50% wartości PKB w skali roku. Jeżeli kwota państwowego długu publicznego jest wyższa od, 50 % PKB, lecz nie wyższa niż 55% PKB wówczas Rada Ministrów może uchwalić jedynie taki projekt ustawy budżetowej, w którym relacja deficytu budżetu państwa do dochodów budżetu państwa nie może być wyższa aniżeli analogiczna relacja z roku bieżącego. Natomiast, gdy kwota państwowego długu publicznego jest wyższa od 50 % PKB lecz nie wyższa niż 60 % PKB wówczas Rada Ministrów może uchwalić jedynie taki projekt ustawy budżetowej, w którym przyjmie jako górne maksymalne ograniczenie deficytu, taki poziom który zapewni iż relacja długu Skarbu Państwa do PKB będzie niższa od relacji kwoty długu Skarbu Państwa do PKB obliczonej za rok ubiegły oraz za pierwsze półrocze roku budżetowego.

Gdy kwota państwowego długu publicznego jest równa bądź większa niż 60 % PKB wówczas należy podjąć dalsze działania, łącznie z zastosowaniem procedury sanacyjnej.

1. Rada Ministrów musi w takim przypadku przedstawić Sejmowi program sanacyjny mający na celu obniżenie w/w relacji długu publicznego do PKB,

2. Podmioty sektora finansów publicznych nie mogą udzielać żadnych nowych poręczeń lub gwarancji, w kolejnym roku budżetowym zakaz ten również obowiązuje,

3. W projekcie ustawy budżetowej na kolejny rok budżetowy nie może występować deficyt budżetowy.

Program sanacyjne obejmuje sformułowanie wniosków, co do przyczyn kształtowania się tak niekorzystnych relacji długu publicznego do PKB. Program sanacyjny musi zawierać program przedsięwzięć mających na celu doprowadzenie do poprawy ww relacji pomiędzy państwowym długiem publicznym a PKB. Należy też opracować trzyletnią prognozę relacji państwowego długu publicznego do PKB.

Podobne prace

Do góry