Ocena brak

Zasada prymatu prawa wspólnotowego (istota i orzecznictwo)

Autor /Kazik Dodano /22.07.2011

Z wykładu: zasada ta przesądza o nadrzędności prawa wspólnotowego względem porządków prawnych państw członkowskich. Kiedy mamy sprzeczność pomiędzy prawem wspólnotowym, a krajowym to pierwszeństwo stosowania ma zawsze prawo wspólnotowe. Zasada ta dotyczy zarówno prawa pierwotnego (traktaty..) jak i wtórnego (rozporządzenia..).

Rodowód zasady związany jest z ponadnarodowością Wspólnot Europejskich. W traktatach nie zawarto żadnego zapisu o ponadnarodowości wspólnot, jednak doktryna i praktyka wskazuje, iż są to organizacje ponadnarodowe, które odznaczają się znacznie większym stopniem zorganizowania: niezależnością finansową (własny budżet), autonomią sadową (osobny system sądownictwa), odrębnym porządkiem prawnym. W traktatach nie ma także wzmianki o pierwszeństwie prawa wspólnotowego, zasada ta została wywiedziona z praktyki ETS, (Trybunał ją stworzył). Oficjalna wersja jest taka, że zasada ta wynika z traktatów jako całości. W Traktacie Lizbońskim także nie zapisano tej zasady, znalazł się za to zapis, że zasady, które stworzył ETS w drodze swego orzecznictwa są integralnym elementem prawa wspólnotowego i są respektowane przez państwa członkowskie.

Prawo wspólnotowe nie jest prawem federalnym, gdyż prawo federalne zawsze uchyla prawo krajowe (akt prawa federalnego znosi akty stanowe).

Zasada pierwszeństwa/prymatu po raz pierwszy została sformułowana w orzeczeniu ETS w sprawie Costa przeciwko E.N.E.L. W 1962 r. Włochy znacjonalizowały wytwarzanie energii elektrycznej, powierzając je jednemu przedsiębiorstwu – E.N.E.L. Prawnik Costa był udziałowcem spółki, która zajmowała się sprzedażą energii elektrycznej, na nacjonalizacji stracił, a odszkodowania mu nie wypłacono. Zaprotestował twierdząc, że ustawa o nacjonalizacji jest sprzeczna z traktatami (z prawem przedsiębiorczości – art..53 TWE oraz z zakazem monopoli państwowych o charakterze komercyjnym art. 37 TWE). ETS stwierdził, że Wspólnoty stworzyły własny, odrębny porządek prawny, który został następnie włączony do porządków prawnych państw członkowskich i musi być stosowany (bezpośrednio) przez sądy tych państw. Podkreślił także, że porządek prawa wspólnotowego ma pierwszeństwo przed wszystkimi przepisami porządków krajowych.

Jeszcze wcześniej (1960 r.) miała miejsce sprawa Humbled, która jednak jak podkreślał dr Cesarz nie dotarła do świadomości. Pan Humbled – obywatel belgijski był funkcjonariuszem Wspólnot (EWWiS) . Organy podatkowe Belgii zażądały od niego złożenia deklaracji majątkowej celem nałożenia na niego podatku przewidzianego przez prawo krajowe. Pan Humbled podkreślał, że na mocy traktatów funkcjonariusze wspólnot są zwolnieni z wszelkich podatków krajowych. ETS orzekł, że prawo belgijskie jest sprzeczne z wspólnotowym „ traktaty mają moc konstytucyjną wewnątrz państw członkowskich i przysługuje im wyższość względem prawa krajowego”

Sprawa Internationale Handelsgeselschaft - niemiecka firma uzyskała licencję na eksport kukurydzy (kwestia eksportu była już regulowana przez prawo wspólnotowe, konkretnie przez rozporządzenie Rady, które dotyczyło regulacji rynku zbóż), aby uzyskać licencję musiała wpłacić kaucję pieniężną. Firma nie sprzedała całego zboża, część zboża zostało w magazynach, przepadła też taka sama cześć kaucji (została zajęta przez Wspólnoty). Firma zwróciła się do sądu niemieckiego z prośbą o stwierdzenie, czy taki system pobierania kaucji nie jest sprzeczny z niemiecką ustawą zasadniczą,( a zwłaszcza z zasadą swobody prowadzenia działalności gospodarczej). ETS stwierdził, że prawo wspólnotowe wynika z Traktatów, które są niezależnym źródłem prawa, ze względu na swoją istotę prawo wspólnotowe nie może być uchylane przez prawo krajowe niezależnie od rangi prawa krajowego. Ważność działań Wspólnoty nie może być podważana ze względu na niezgodność z prawami podstawowymi wynikającymi z konstytucji państw członkowskich. Jednolitość prawa wspólnotowego i jego skuteczność wymagają, żeby oceniać skutki działań Wspólnoty wyłącznie przez pryzmat prawa wspólnotowego. Poza tym prawo wspólnotowe respektuje wartości wynikające z konstytucji państw członkowskich.

Uzasadniając wskazuje się na autonomiczność prawa wspólnotowego. Podlega ono odrębnym procedurom prawotwórczym i kontrolnym – z tego wynika, że żaden organ krajowy nie może normy wspólnotowej (jest to stosunek wzajemny, gdyż sądy wspólnotowe też nie mogą uchylić norm porządku krajowego).

Orzeczenie ETS w sprawie Simmenthal – niemiecka firma zajmowała się importem wołowiny z Francji do Włoch. Włosi ustawą z 1970 r. wprowadzili obowiązek przeprowadzenia badań weterynaryjnych na granicach (a więc de facto ukryte cło, gdyż badania spowodowały kolejki na granicach a ich kosztami obarczono firmy). ETS zwrócił rządowi włoskiemu uwagę, że jest to działanie sprzeczne z Traktatami (z przepisami ustanawiającymi swobodny przepływ towarów). Rząd włoski stwierdził, że ustawa która została uchwalona później niż Traktaty jest ważna, gdyż prawo późniejsze uchyla wcześniejsze. Na to ETS odrzekł, iż 1. prawo wspólnotowe jest wyższe w sensie hierarchicznym więc uniemożliwia wejście w życie aktu krajowego sprzecznego ze wspólnotowym. Ponadto poprzez sam fakt wejścia w życie prawo wspólnotowe wyklucza stosowanie sprzecznego prawa krajowego, 2. sąd krajowy ma więc obowiązek nie stosowania sprzecznego prawa krajowego, sprzecznego z prawem wspólnotowym bez czekania na jego uchylenie. 3. Bezpośrednio skuteczne normy prawa wspólnotowego muszą być w pełni i jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Do góry