Ocena brak

Zasada demokratycznego państwa prawnego – jej ujęcia i gwarancje

Autor /Honorat Dodano /13.12.2011

Konstytucja w art. 2 ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego jako podstawową zasadę ustroju politycznego.

Do podstawowych przesłanek formalnego państwa prawnego współczesna doktryna zalicza: podział władzy, konstytucjonalizm, legalność, prymat ustawy, zakaz retroakcji, dopuszczenie ingerencji w sferę wolności i własności jednostki wyłącznie na podstawie upoważnienia ustawowego, sądową kontrolę władzy wykonawczej oraz odpowiedzialność odszkodowawczą państwa.

Władza państwowa zobowiązana jest respektować prawo, które sama ustanowiła, zarówno w sferze stanowienia, jak też w sferze jego stosowania. Organy państwa stosujące prawo rozstrzygają każdą indywidualną sprawę na podstawie norm abstrakcyjnych i ogólnych. Zasada legalizmu wyrażona jest w art. 7 K. W świetle tego przepisu organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Formalnymi gwarancjami przestrzegania prawa przez organy państwowe są wyspecjalizowane instytucje, których zadanie polega na doprowadzeniu do stanu zgodnego z prawem, zwłaszcza w stosunkach pomiędzy organami państwowymi a obywatelem. Taką rolę pełnią w Polsce: TK, RPO, NSA, i niezawisłe sądy.

Do instytucjonalnych gwarancji praworządności należy zasada odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone obywatelom przez działania funkcjonariuszy państwowych oraz nieskrępowane prawo dostępu obywatela do sądu, także w stanach nadzwyczajnych.

Idea demokratycznego państwa prawa spełnia się przez połączenie elementów formalnych z elementami materialnymi, do których współczesna doktryna zalicza przede wszystkim: zagwarantowanie oraz poszanowanie praw i wolności człowieka i obywatela, zasadę suwerenności, zasadę pluralizmu politycznego, demokratyzm oparty na kreowaniu władz przez okresowo odbywane wolne wybory powszechne, zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji państwowych, ideę państwa socjalnego opartą na realizacji zasad sprawiedliwości społecznej, niezależny i niezawisły sądowy wymiar sprawiedliwości, kontrolujący zarówno władzę wykonawczą jak i ustawodawczą oraz zasadę samorządu.

W kreowaniu demokratycznego państwa prawnego ma olbrzymi udział TK. Na podstawie dotychczasowego orzecznictwa z pojęcia demokratycznego państwa prawnego wynikają: zakaz retroakcji, zasada respektowania dobra ogółu, zasada niezawisłości sędziowskiej, zasada nullum crimen sine lege i inne.

Do góry