Ocena brak

Zanieczyszczenia powietrza - Wpływ zanieczyszczeń na florę i faunę

Autor /Teofil Dodano /22.09.2011

Zanieczyszczenia powietrza oddziaływują też negatywnie na rośliny i zwierzęta . Oddziaływania te mogą być zarówno bezpośrednie , jak i pośrednie .

To pierwsze uwidacznia się w postaci uszkodzeń igieł i liści . Dzieje się to bądź wskutek uszkodzenia ochronnej warstwy wosku , którą pokryte są igły , np. przez suchy opad SO2 , ozon czy kwaśny deszcz , bądź w wyniku uszkodzenia aparatów szparkowych , które m.in. regulują intensywność transpiracji . Wewnątrz liści i igieł uszkadzane są różne membrany , co może spowodować zakłócenia w systemie odżywiania i w bilansie wodnym . Zazwyczaj różne zanieczyszczenia działają synergicznie .

Natomiast pośrednie uszkodzenia są następstwem zakwaszenia gleby . Zmniejsza się wówczas dostępność substancji odżywczych przy jednoczesnym zwiększeniu za - wartości szkodliwych dla drzewa metali rozpuszczonych w roztworze glebowym , np. aluminium . Bardziej zakwaszone środowisko w powiązaniu z trującym działaniem metali prowadzi do uszkodzenia korzeni , co powoduje , że nie mogą one pobrać wystarczających ilości pożywienia i wody . Symbioza korzeni i grzybów mikoryzowych może być ograniczona a nawet ustać całkowicie . Wszystko to daje mniejszą żywotność drzew , a także zmniejsza ich odporność na choroby i szkodniki , które z łatwością atakują drzewa , uprzednio osłabione przez działanie innych czynników .

Drzewa liściaste są na ogół mniej wrażliwe niż drzewa iglaste częściowo dlatego , że całkowita powierzchnia ich liści , czyli powierzchnia narażona na działanie zanieczysz - czeń jest mniejsza niż powierzchnia wszystkich igieł , a częściowo dlatego , że liście opadają co roku i dlatego są pod działaniem zanieczyszczeń przez krótszy okres czasu niż igły . Świerk , sosna i buk są drzewami , które dotychczas doznały największych uszkodzeń .

Szczególnie smutnym przykładem zniszczeń , spowodowanych przez kwaśne deszcze , są lasy w Górach Izerskich . Długoletnie oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza , niesionych z Niemiec , Czech i ze Śląska , m.in. systematyczne przekroczenia dopuszczalnych stężeń SO2 , NO , fluoru , opadu pyłów spowodowały całkowite zniszczenie tamtejszych obszarów leśnych . Proces ten będzie się rozszerzał na dalsze partie górskie Sudetów Zachodnich , Środkowych i Wschodnich . Jest to też przykład na to , że kwaśny deszcz jest tu produktem międzynarodowym .

Nie tylko drzewa , ale i inna roślinność ulega uszkodzeniu pod wpływem zakwaszenia i zanieczyszczeń powietrza . Najwrażliwszymi roślinami są mchy i porosty , które nie mają ochronnej warstewki wosku . Wodę pobierają bezpośrednio przez liście i pędy . Zarówno mchy jak i porosty mają intensywny okres wzrostu na jesieni , gdy stopień zanieczyszczenia jest największy . Porosty często używane są jako wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza , szczególnie SO2 . W zależności od form morfologicznych cechuje je różna wrażliwość na zanieczyszczenia ( najwrażliwsze są porosty o plechach krzaczkowatych ). To pozwala wyodrębnić strefy o różnym stopniu skażenia w miastach i wokół ośrodków przemysłowych . Tam , gdzie stężenie zanieczyszczeń jest największe , niemal zupełnie brak jakichkolwiek porostów , ale im powietrze jest czystsze , tym więcej gatunków porostów występuje .

Daje się jednak zauważyć tendencję , że rośliny odporne na zakwaszenie i takie , na które opad azotu wpływa pozytywnie , rozprzestrzeniają się , podczas gdy gatunki , które wymagają wysokiego pH , szerokiego dostępu do substancji odżywczych , albo takie , które źle się czują przy obfitym dostępie azotu - zanikają . Rośliny motylkowe , które mają zdolność przyswajania wolnego azotu , są przykładem roślin zagrożonych . Zwiększający się opad azotu w postaci jonów azotanowych jest niekorzystny dla bakterii brodawkowych , które w symbiozie z korzeniami roślin motylkowych przyswajają wolny azot i przetwarzają go w formę potrzebną roślinom .

Zmiany powyższe zachodzą niedostrzegalnie , ponieważ rozwinięte rośliny są w stanie znieść duże stężenia zanieczyszczeń . Natomiast reprodukcja i rozwój nowych pokoleń roślin stają się znacznie trudniejsze .

W dalszej przyszłości flora zostanie zubożona , jeśli emisja zanieczyszczeń nie zostanie ograniczona .

Podobną sytuację daje się zauważyć w świecie zwierząt . Dla ryb szczególnie szkodliwe są nadmierne ilości aluminium , przedostającego się do wód , który kumuluje się w ich skrzelach , utrudniając im oddychanie , co w końcu może powodować ich śmierć . Również rozmnażanie się żab i rozwój ptaków , żyjących przy brzegach zakwaszonych jezior , jest zaburzony . Jak stwierdzono w badaniach szwedzkich , jaja muchołówek i piecuszków mają dużo cieńszą skorupkę . Dzieje się tak dlatego , że wskutek odżywiania się owadami znad zakwaszonych jezior i cieków wodnych do organizmu ptaków dostało się zbyt dużo aluminium , które zastąpiło wapń w skorupkach .

Poza tym ptaki , żywiące się rybami , mają coraz większe trudności w zdobyciu pożywienia . U wielu gatunków zwierząt ( jak łosie , sarny czy zające ), odżywiających się roślinnością z terenów zakwaszonych , stwierdzono zwiększoną zawartość kadmu w nerkach i wątrobie . Z kolei ślimaki lądowe mogą mieć problemy w budowaniu skorupki , gdy gleba stanie się uboga w wapń . Niektóre ćmy , występujące w lasach iglastych , jak np. brudnica mniszka , wykazują objawy karłowacenia - co również ma związek z zakwaszeniem . Zmiana składu roślinności , spowodowana zanieczyszczeniami powietrza , wywiera wpływ na życie zwierząt , uzależnione od danego zbiorowiska roślinnego.

Podobne prace

Do góry