Ocena brak

Zakres i przedmiot zainteresowań pedagogiki specjalnej - Specyfika programowo - metodyczna

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

Większość współczesnych koncepcji i systemów edukacyjnych zakłada, że podstawą funkcjonowania efektywnych systemów prorozwojowego, naprawczego oddziaływania na dziecko jako osobę z trudnościami lub zaburzeniami rozwojowymi jest poznawanie i zaspokajanie jej potrzeb. Do­tychczasowy, tradycyjnie realizowany system edukacji młodzieży niepełno­sprawnej opierał się przede wszystkim na selekcji negatywnej, oddzielaniu, eliminowaniu osób mniej sprawnych jako słabszych w procesie nauczania i uczenia się. Istotą pracy pedagogicznej jest opieka, wychowanie i kształcenie dzieci niepełnosprawnych organizowane w przedszkolach, szkołach i pla­cówkach:

  1. ogólnodostępnych, w tym także nauczanie indywidualne w warun­kach domu rodzinnego dziecka,

  2. integracyjnych, w miejscu zamieszkania,

  3. specjalnych, w różnych placówkach, ośrodkach i warsztatach (Zob.Kształcenie specjalne i integracyjne. Materiały MEN pod red. R. Ossowskiego, Warszawa 1999).

Nowe paradygmaty edukacyjne preferują wykorzystanie przede wszy­stkim:

  • metod aktywnego nauczania i uczenia się przez działanie, odkrywanie i przeżywanie sytuacji zadaniowych;

  • naturalnego bogactwa treści, wielości form i metod stymulacji do samodzielnej i twórczej aktywności dziecka;

  • wielofunkcyjnego, wielostronnego i wielozadaniowego kształtowania osobowości ucznia, z wykorzystaniem wszystkich jego indywidualnych zdolności oraz potencjalnych możliwości i zainteresowań;

  • nieautorytarnych, partnerskich oraz wyzwalających motywacje metod osiągania sukcesu, z przestrzeganiem zasad akceptacji, osiągnięć i życzliwości wobec dziecka;

  • zindywidualizowanego kształcenia i wychowania z wykorzystaniem wszelkich możliwych, niekonwencjonalnych środków i sytuacji.

Dobór najbardziej efektywnych metod dydaktyczno-wychowawczego i zarazem terapeutycznego oddziaływania zależy od wielu czynników, ale zawsze podstawą sukcesów rewalidacyjnych lub resocjalizacyjnych jest do­bra znajomość uczniów, wychowanków, następnie dobór materiału rzeczo­wego nauczanego przedmiotu oraz możliwość metodycznego wykorzystania nowych technologii kształcenia, różnych środków, nowoczesnych urządzeń dydaktycznych z komputerami włącznie.

Wśród wielu humanistycznych modeli edukacji alternatywnej eksponu­jących rozwijanie potrzeb i zainteresowań dziecka na szczególną uwagę w pedagogice XX-wiecznej zasługują:

  • metoda Marii Montessori (1870 -1967), jako metoda wczesnej integracji społecznej dziecka o zaburzonym rozwoju w rodzinie, w przedszkolu i szkole, która uwzględnia neurofizjologiczne podstawy aktywnego uczenia się i specjalny udział w tym procesie narządów zmysłów. Pracując samodzielnie metodą prób i błędów, używając materiału dyda­ktycznego opracowanego przez M. Montessori, dziecko uczy się czyn­ności życia codziennego, rozwija zmysły i uspołecznia się. Metoda ta rozpowszechniona została przede wszystkim jako metoda usprawnia­ nia dzieci zdrowych, a nie dzieci upośledzonych umysłowo;

  • metoda ośrodków pracy Marii Grzegorzewskiej (1888 -1967), jako zalecana w nauczaniu początkowym szkołach podstawowych dla dzieci lekko upośledzonych umysłowo, zbliżona doborem i układem73

treści do metody ośrodków zainteresowań O. Decroly'ego, uzasadnia­jąca znaczenie aktywności dziecka w procesach poznawczych (za teorią J. Piageta oraz teorią uczenia się przez działanie J. Deweya). Wyko­rzystuje naturalne środowisko społeczno-przyrodnicze dziecka oraz bogate zestawy pomocy i urządzeń dydaktycznych w realizacji wszy­stkich przedmiotów i treści nauczania, aby poprzez różne formy aktyw­ności i pracy wytwórczej uczniów odchodzić od jednostronnej dzia­łalności intelektualnej;

metody pracy zuchowo-harcerskiej i ich wartości socjalizacyjno-wychowawcze w usprawnianiu dzieci z odchyleniami rozwojowymi i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi m.in. w drużynach „nieprze­tartego szlaku";

szkoła bez lęku" Rudolfa Steinera (1861-1925) typu Waldorf; w założeniach jest nauczaniem wychowującym, w którym siłą sprawczą jest nauczycielski samorząd, odpowiedzialny za harmonijny rozwój dziecka poprzez antropocentryczne myślenie, uwzględnia też przed­ mioty artystyczne i praktyczne, służące rozwojowi uczuć i woli;

  • plan jenejski podkreślał znaczenie wspólnoty uczniowskiej w rozmo­wie (dialogu), zabawie, pracy i uroczystościach w tygodniowym planie zajęć według rytmicznego porządku;

  • szkoła dla życia przez życie O. Decroly'ego (1871 -1932) znana głównie jako metoda ośrodków zainteresowań;

  • szkoła swobodnego wychowania w Summerhil założona przez A. S. Neilla (1883 -1973) polega na rozwijaniu intelektualnych i emo­cjonalnych sił wychowanka skierowanych na interesowanie się życiem, które stwarza możliwość wykonywania pracy z radością i daje nadzieję na osiąganie szczęścia;

pragmatyczna pedagogika J. Deweya (1859 -1952) zmierza do przy­bliżenia szkoły do życia, do natury dziecka i uczenia się przez działanie;

  • techniki Celestyna Freineta; polegają na zastąpieniu przedmiotów na­uczania treściami środowiska, tekstami, gazetkami tworzonymi i druko­wanymi przez dzieci, korespondencją międzyszkolną, fiszkami, środkami audiowizualnymi oraz rozmaitymi technikami ekspresji plastycznej;

  • pedagogika Gestalt; jest kierunkiem pedagogiki humanistycznej, na­ wiązującym do podstawowych założeń terapii Gestalt. Nauczanie i uczenie się, rozumiane jako wielostronny kontakt nauczyciela z ucz­niem, stawia na pierwszym miejscu;

  • edukacja skoncentrowana na pełnym rozwoju potencjalnych osobo­wych i twórczych możliwości ucznia autorstwa Carla Rogersa;

  • koncepcja Bernie Neville z Melbourne, polega na twórczym wyko­rzystaniu emocji, wyobraźni i podświadomości dla rozszerzenia moż­liwości edukacyjnych każdego człowieka;

  • edukacja „kompatybilna do mózgu" (autorstwa Susan Kovalik z Ari­zony), która jest procesem planowanego i organizowanego uczenia się wraz ze strategicznym wykorzystaniem atmosfery psychicznej i zain­teresowań ucznia;

  • wychowanie bez porażek Thomasa Gordona - eksponuje metody i techniki rozwiązywania konfliktów rodzinnych poprzez takie spo­soby komunikowania i porozumiewania się, które służą wzrostowi wzajemnego zaufania, szacunku, kształtowaniu się u dzieci samodziel­ności i odpowiedzialności.

Aktualnie przeprowadzana reforma programowa edukacji w Polsce za­kłada, że kształcenie i wychowanie niepełnosprawnych dzieci i młodzieży, zwłaszcza w normie intelektualnej, winno być ściśle powiązane z kształce­niem i wychowaniem w placówkach ogólnodostępnych, powinno zatem podlegać tym samym przemianom programowo-organizacyjnym, jakim podlegają ogólnodostępne szkolnictwo i oświata.

W zakresie reformowania szkolnictwa specjalnego podjęte więc zostały działania, które skupiają się w szczególności na:

  • reformie programowej kształcenia specjalnego w powiązaniu z reformą opieki, wychowania i kształcenia ogólnego;

  • reformie programowo-organizacyjnej kształcenia i rehabilitacji dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu umiarkowanym, zna­cznym i głębokim, która przeprowadzana jest niezależnie od reformy kształcenia ogólnego;

  • reformie organizacji systemu kształcenia specjalnego, ukierunkowanej na integrację niepełnosprawnych z pełnosprawnymi w ogólnodostęp­nych placówkach, które mogą i powinny stać się wielofunkcyjnymi, specjalistycznymi ośrodkami dla dzieci o różnych trudnościach, zabu­rzeniach i odchyleniach;

poszukiwaniu koncepcji i konstruowaniu programów kształcenia stymulujących i wspierających rozwój poprzez relaksację, wizualizację i afirmację dokonujących zmian w uczeniu (J. Gnitecki, 2000).

Do góry