Ocena brak

Zakres i przedmiot zainteresowań pedagogiki specjalnej

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

Charakterystyczna tendencją i cechą rozwoju nauki są stale rosnące wymagania, aby system pojęć stosowanych w danej dziedzinie teorii i prak­tyki był jasny, zapewniający intersubiektywną komunikowalność. Warto więc bliżej określić podstawowe pojęcia stosowane w pedagogice specjalnej.

Pomoc -pomoc polega na współdziałaniu z podmiotem sytuacji trudnej w realizacji na normalnym poziomie jego aktywności podstawowej, przywracaniu normalności tej sytuacji, zapobiega­niu aktualizacji sytuacji trudnej, albo też na ułatwianiu lub uefektywnianiu sytuacji będących w granicach normy" (Z. Dąbrowski, 1994, s. 66).

Opieka - „to nie warunki ani też określone funkcje, nie pomoc, lecz działalność, której w istocie nie wyznaczają potrzeby pod­opiecznego w ogóle, ale jego podstawowa cecha - określona nie­zdolność do samodzielnego zaspokajania i regulowania tych po­trzeb. Ta właśnie niezdolność sprawia, że staje się on podopiecznym wyczekującym, a aktywność opiekuńcza jest obie­ktywną koniecznością" (Z. Dąbrowski, 1994, s.72).

Edukacja - rozumiana jest jako ogół przebytych doświadczeń, znaczących dla kształtowania się kompetencji i tożsamości człowieka lub też ogół jego interakcji ze światem życia, znaczącym dla optymalnego rozwoju osobowości. „Edukację można określić jako ogół wpływów na jednostki i grupy ludzkie, sprzyjający takiemu rozwojowi, aby w najwyższym stopniu stały się one świadomymi i twórczymi członkami wspólnoty społecznej, kulturowej i naro­dowej oraz były zdolne do aktywnej samorealizacji własnej toż­samości i rozwijania własnego Ja poprzez podejmowanie zadań ponadosobistych, poprzez utrzymywanie ciągłości siebie w toku spełniania zadań dalekich. Edukacja to prowadzenie drugiego człowieka ku wyższym stanom rozwojowym i jego własna aktyw­ność w osiąganiu pełnych i swoistych dlań możliwości. To ogół czynności i procesów sprzyjających rozwojowi oraz stan ich efe­któw, czyli osiągnięty poziom kompetencji, tożsamości i podmio­towości" (Z. Kwieciński, 1989, s. 47). Z definicji tych wynika jedność celów w pedagogice ogólnej i specjalnej oraz wspólne lokowanie ich zadań badawczych i praktycznych, choć osią­ganych innymi metodami.

Rehabilitacja - jest to łączne i skoordynowane oddziaływanie lecznicze, psychologiczne, pedagogiczne, społeczno-zawodowe, zmierzające do rozwinięcia lub przywrócenia u osoby trwale po­szkodowanej na zdrowiu zdolności, sprawności i możliwości samodzielnego życia w społeczeństwie. Rehabilitacja jest proce­sem, który łączy oddziaływania o różnym charakterze i zakresie, aby przywrócenie utraconych sprawności było jak najpełniejsze, możliwie wczesne i trwałe (W. Dega, A. Hulek).

Ważną rolę w każdym z wymienionych rodzajów oddziaływań rehabili­tacyjnych odgrywa rehabilitacja ruchowa (kinezyterapia) w zastosowaniu do różnych form zajęć z osobami niepełnosprawnymi. Dla przykładu warto wymienić tutaj hipoterapię, terapię przez sport, kulturoterapię, hydroterapię, balneoterapię, elektroterapię itd.

Rewalidacja - termin używany najczęściej zamiennie z pojęciem rehabilitacja, określa długotrwałą działalność terapeutyczno-wychowawczą, a więc wielostronną stymulację, opiekę, nauczanie i wychowanie jednostek o zaburzonej percepcji rzeczywistości, czyli osób upośledzonych umysłowo, niewidomych i niesłyszących.

Mimo wielu prób wylansowania tego terminu w Polsce, nie zyskał on wystarczającej popularności w mowie potocznej i stosowany jest na ogół przez polskich pedagogów specjalnych lub psychologów, często zamiennie z rehabilitacją (zob. J. Zabłocki, 1996). W rewalidacji dziecka „akcentuje się nie tylko wyrównywanie, kompen­sację braków wrodzonych i nabytych w organizmie psychofizycznym dziec­ka, ale również jego rewalidację społeczną w granicach indywidualnych możliwości" (Cz. Kosakowski, 1980, s. 8).

Zadania procesu rewalidacyjnego mają charakter wszechstronny i nie sprowadzają się do „przywracania w możliwie maksymalnym stopniu jed­nostki poszkodowanej na zdrowiu do normalnego życia" (cyt. za J. Zabłockim, 1996), lecz prawie w każdym przypadku są o wiele szersze, komplek­sowe i niejednolite.

Według S. Dziedzica (1970) polegają one na:

  1. zapobieganiu pogłębiania się istniejącego już niedorozwoju lub po­wstawaniu innych dodatkowych upośledzeń;

  2. leczeniu i usprawnianiu narządów chorych lub zaburzonych oraz umacnianiu osłabionych;

  3. stymulowaniu i dynamizowaniu ogólnego rozwoju przy wykorzysta­niu sił organizmu oraz korzystnych czynników środowiskowych;

  4. wychowaniu i nauczaniu specjalnym (ogólnym i zawodowym) dosto­sowanym do wieku, sprawności fizycznej i umysłowej rewalidowanego oraz zapotrzebowania społecznego.

Resocjalizacja - proces wychowania jednostek wykazujących wzmożone trudności w dostosowaniu się do norm społecznych, moralnych i prawnych, wynikających ze stanu osobowości wy­chowanka, z jego antagonistyczno-destrukcyjnego ustosunkowa­nia się do oczekiwań społecznych. Polega na stosowaniu różnych środków leczniczych, socjoterapeutycznych, form i metod wycho­wawczych obejmujących psychotechnikę, socjotechnikę i kulturo-technikę, naukę szkolną oraz pracę w warunkach izolacji (zakłady karne, poprawcze, schroniska dla nieletnich) lub w środowisku otwartym, półwolnościowym pod nadzorem kuratora sądowego.

Do góry