Ocena brak

Zające

Autor /Holik Dodano /31.01.2012

Około dwudziestu gatunków zajęcy istniejących obecnie na świecie zasiedla różnego rodzaju środowiska. Występują one na otwartych przestrzeniach Arktyki, na skwarnych, suchych pustyniach, preriach i trawiastych łąkach oraz w wielu typach obszarów leśnych.
Przodkowie współczesnych zajęcy żyli oko­ło 50 milionów lat temu. Pierwsi systema­tycy zaliczali zające do gryzoni, z uwagi na występowanie dużych siekaczy i ich roślinożerność. Na początku tego stulecia dane paleontolo­giczne wykazały jednak, że zające i gryzonie nie są ze sobą spokrewnione. Obecnie zające wraz z królikami i szczekuszkami tworzą osobny rząd ssaków nazywany zajęczakami lub zającokształtnymi (Lagomorpha). W rzędzie.tym znajduje się około 60 gatunków zwierząt, które są bardzo jed­norodne pod względem morfologicznym.
Charakterystyka
Zające są niewielkimi ssakami o długości ciała, w zależności od gatunku, od 40 do 75 centymet­rów. Są dość bezbronne i dlatego padają często ofiarą drapieżników. Na szczęście natura wypo­sażyła zające w bardzo dobrze rozwinięty zmysł słuchu i węchu, dzięki którym mogą szybko i łatwo zauważyć niebezpieczeństwo. Posiadają także długie tylne nogi i gibkie ciało, umożliwiające bardzo szybki bieg, a co za tym idzie sku­teczną ucieczkę przed drapieżnikami. Niektóre zające na krótkich dystansach mogą biec z pręd­kością do osiemdziesięciu kilometrów na godzi­nę. W biegu wykonują skoki dochodzące do sześ­ciu metrów długości i pokonują przeszkody o wysokości prawie dwóch metrów.
Oczy zająca są duże i wypukłe - przystosowa­ne do widzenia w nocy i o zmroku. Umieszczone są one w górnej części czaszki po obu stronach głowy, co pozwala zwierzęciu obserwować duży wycinek otoczenia. Duży kąt widzenia f moż­liwość kręcenia głową sprawiają, że siedzący na otwartej przestrzeni zając może łatwo dostrzec zagrażające mu niebezpieczeństwo.
Chociaż zające nie są zwierzętami towarzys­kimi i nie żyją w stadach, mogą ostrzegać się o niebezpieczeństwie uderzając w ziemię tylnymi łapami. Spodnie części stóp pokryte są długimi, grubymi włosami. Dzięki temu zające mogą po­ruszać się po każdym podłożu - po ubitej ziemi, śniegu i luźnym piasku - ich kończyny mają zawsze dobrą przyczepność.
Większość gatunków zajęcy żyje na otwartych przestrzeniach, rysunek i ubarwienie futra muszą być zatem dobrze wkomponowane w otoczenie. Doskonałym przykładem maskującego charak­teru ubarwienia jest amerykański i europejski zając bielak - w okresie lata ich futro jest szaro­bure, a zimą białe. Zamieszkujące rejony Arktyki zające polarne również zmieniają swoje szare let­nie futro na białe - zimowe.
Środowisko
Większość gatunków zajęcy zamieszkuje otwarte przestrzenie porośnięte trawami - arktyczną tun­drę, krzaczaste półpustynie Arizony albo zielone europejskie łąki. Zające amerykańskie można często spotkać w lasach iglastych, a zające euro­pejskie w prześwietlonych lasach liściastych i wśród zadrzewień. Areały osobnicze są niewiel­kie, ich wielkość zależy od gatunku zająca i miej­sca jego bytowania. Zające nie są zwierzętami terytorialnymi i kilka osobników tego samego gatunku może przebywać koło siebie bez wza­jemnych nieporozumień.
W przeciwieństwie do królików zające nie ko­pią nor i nie żyją pod ziemią, chociaż niektóre gatunki zajęcy mogą czasami chronić się w no­rach opuszczonych przez inne zwierzęta. Amery­kański gatunek zająca, Lepus californicus, kopie czasami krótkie, płytkie nory w ziemi, aby zna­leźć w nich schronienie przed wysokimi tempe­raturami panującymi na pustyni. Zające polarne i zające amerykańskie wkopują się w głęboki śnieg, chroniąc się w ten sposób przed wiatrem i zimnem. Jednakże większość zajęcy odpoczywa i śpi schowana gdzieś w kępach roślinności lub pod gałęziami, zwykle wygrzebując sobie płytkie zagłębienia w podłożu.
Pokarm
Zające są zwierzętami aktywnymi w ciągu całego roku i w ogromnej większości prowadzą nocny tryb życia. O zmierzchu opuszczają swoje dzien­ne legowiska i w poszukiwaniu pokarmu poru­szają się ustalonymi trasami w obrębie swojego areału osobniczego.
Są one roślinożercami, a ich układ pokarmowy jest przystosowany do trawienia dużych ilości po­karmu. Zwierzęta te wytwarzają dwojakiego ro­dzaju odchody - miękkie i otoczone śluzem pochodzące z jelita ślepego, które są zjadane oraz twarde i suche, które są pozostawiane. Miękkie odchody są powtórnie trawione co sprzyja lep­szemu wykorzystaniu składników odżywczych zawartych w zjadanej roślinności. Zjawisko to nazywamy cekotrofią.
Głównym składnikiem diety zajęcy są trawy i rośliny zielne. Zjadają również gałązki drzew i krzewów, korę, świeże pędy i łodygi, nasiona oraz owoce, a także suche części roślin. Zgry­zanie przez zające drzewek owocowych w wielu rejonach jest wielkim problemem, który spędza sen z powiek sadownikom. Zające kalifornijskie oraz północne zające amerykańskie są często opi­sywane z tego powodu jako wielkie szkodniki. W literaturze można również znaleźć doniesienia o kilku gatunkach zajęcy, które zabijają i zjadają myszy i norniki. Zające polarne, które lubią mię­so, wyjadają je z pułapek zastawianych na lisy.
Rozmnażanie
Zające nie są tak płodnymi zwierzętami jak ich pobratymcy, króliki, ale mimo to ich rozrodczość jest stosunkowo wysoka. Niektóre gatunki mogą rozmnażać się przez cały rok, inne mają ściśle określone pory rozrodu. Wiele gatunków rodzi potomstwo trzy albo cztery razy w jednym sezo­nie, a w miocie może być jednorazowo od jed­nego do sześciu młodych.
Wczesnowiosenne zachowania rozrodcze sam­ców zająca europejskiego są bardzo charakte­rystyczne. To od nich pochodzi określenie „szalo­ny jak marcowy zając", gdyż zwierzęta te w tym okresie są szczególnie aktywne i podniecone. Samce toczą ze sobą potyczki, uderzając się przednimi łapami, co wygląda jak walki bokse­rów. Wzajemne kopanie się zajęcy tylnymi odnó­żami jest związane raczej z odpędzaniem przez samice zbyt natarczywych samców. Walki i go­nitwy zajęcy mają miejsce zwykle wiosną, ale do kopulacji dochodzi również w innych okresach sezonu rozrodczego.
Młode zajączki rodzą się stosunkowo dobrze rozwinięte i nie są tak niedołężne jak młode kró­liki. Niewątpliwie jest to związane z przyjściem na świat na powierzchni, gdzie nie chroni ich bez­pieczna nora. Młode zajączki od pierwszych chwil swego życia są pokryte futerkiem i widzą. Rozwijają się szybko i już w kilka godzin po urodzeniu mogą się samodzielnie poruszać.
Gdy młode są mniej więcej w trzecim dniu życia, samica pozostawia je same na cały dzień. O zmierzchu rodzina znowu się zbiera i samica opiekuje się młodymi.
Młode zajączki rosną bardzo szybko. Nie osią­gają jednak dojrzałości płciowej tak szybko jak króliki, które mogą rozmnażać się już w wieku pięciu miesięcy. Większość gatunków zajęcy, przystępuje do rozrodu po skończeniu pier­wszego roku życia.
Gatunki zagrożone
Mimo, że człowiek poluje na zające, aby pozys­kać ich mięso i skóry (choć nigdy nie miały one dużej wartości handlowej), łowiectwo nie przy­czyniło się do wyginięcia żadnego gatunku z tej grupy i nie spowodowało zdziesiątkowania po­pulacji zajęcy. Jednak na wielu obszarach obser­wuje się spadek liczebności tych ssaków. Na przykład w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w wielu częściach Europy spadła znacznie liczeb­ność zajęcy europejskich. Wiąże się to niewąt­pliwie ze zmianami w uprawie roli, zabijaniem młodych zajęcy przez maszyny rolnicze oraz zgubnym wpływem pestycydów.
W Stanach Zjednoczonych znacznie zmalała liczebność zająca kalifornijskiego i zająca ame­rykańskiego w związku ze zmianami jakie zaszły w ich środowisku. Niektóre dalekowschodnie ga­tunki zajęcy, na przykład jarkand i zając chiński, są bardzo nieliczne.

Zające należą do rzędu Lagomorpha i rodziny Leporidae.
Jeden rodzaj liczy 21 gatunków.
Wielkość: długość ciała 40 - 75 cm
Przykładowe gatunki:
Zając europejski [Lepus europaeus)
Zając amerykański (£.. americanus)
Zając chiński (i., sinensis)
Zając kalifornijski [L. californicus)
Zając bielak (L. timidus)

Podobne prace

Do góry