Ocena brak

Zagrożenia dla środowiska wywoływane wysoką produkcją i konsumpcją towarów

Autor /Elig Dodano /28.05.2013

Współczesna cywilizacja w wielu dziedzinach osiągnęła poziom rozwoju dotychczas niespotykany. Rozwój ten istotnie wpłynął na zmianę warunków życia na Ziemi. W wyniku odkryć naukowych nastąpił rewolucyjny rozwój techniki, dzięki czemu człowiek w dużym stopniu podporządkował sobie przyrodę, ułatwił i usprawnił wiele przejawów życia gospodarczego i codziennego, osiągnął nowe możliwości aż do lotów kosmicznych i lądowania na Księżycu włącznie. Wzrosła znacznie liczba ludności świata, gwałtownie wzrosła produkcja i konsumpcja, nasiliły się ruchy migracyjne ludności oraz masowe przemieszczanie na duże odległości surowców i produktów. Zmian i osiągnięć można by oczywiście wymienić znacznie więcej i o różnym znaczeniu.

Wspomniane osiągnięcia i zmiany oprócz wielu aspektów pozytywnych spowodowały już i powodują nadal w wielu wypadkach także poważne zakłócenia równowagi ekologicznej na Ziemi. Dyskutowany jest obecnie szeroko wpływ cywilizacji na naturalne środowisko człowieka, przy czym bardzo duża jest różnorodność związanych z tym zagadnień.

Obserwowany od XIX w., a bardzo nasilony w XX w. wzrost produkcji przemysłowej wiąże się z koniecznością pozyskiwania ze środowiska naturalnego wielkich ilości zasobów surowcowych i energii (input). Nierzadko dzieje się to niestety w sposób rabunkowy.

Produkcja oraz znaczna, a w wielu krajach wysoko rozwiniętych często nadmierna konsumpcja, są powodem wielu szkodliwych emisji związków toksycznych do powietrza oraz wód powierzchniowych i gruntowych. Współczesna produkcja i konsumpcja są także powodem powstawania wielkich ilości uciążliwych odpadów, dla których coraz trudniej jest znaleźć wysypiska. Tak więc odpady i szkodliwe emisje związane z produkcją i konsumpcją (output) stanowią poważne zagrożenia dla środowiska naturalnego.

Pogarszająca się sytuacja ekologiczna jest przedmiotem wielu dyskusji na różnych szczeblach i w różnych gremiach. Poszukuje się w nich przyczyn takiego stanu rzeczy i wysuwa propozycje działań zaradczych.

Uwagi krytyczne i obawy dotyczą często czynników warunkujących gwałtowny wzrost produkcji i konsumpcji, który jest istotną przyczyną wymienionych zagrożeń. Stawiane są pytania, czy rzeczywiście stałe zwiększanie potrzeb i rozszerzanie wymagań, będące wynikiem przyjmowania wybitnie konsumpcyjnego stylu życia, jest etyczne i w przyszłości możliwe do utrzymania.

Zasoby surowcowe i energetyczne są przecież ograniczone. Naturalne zasoby surowców to przede wszystkim złoża geologiczne, zawierające określone związki nieorganiczne w ilościach opłacalnych do eksploatacji. Główne nośniki energii to nagromadzone w ziemi pozostałości z minionych epok, a przede wszystkim węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny oraz źródła energii jądrowej. Nieodnawialne naturalne zasoby surowców i źródeł energii występują w ziemi w ilościach ograniczonych, a ograniczoność ta wynika z rozpoznanych ich ilości, dostępności i opłacalności eksploatacji.

Wyniki badań geologicznych i szacunki pozwalają na określenie przybliżonych zasobów poszczególnych surowców mineralnych i źródeł energii, a w badaniach ekonomicznych próbuje się określić, na jak długi okres przy aktualnym i dającym się przewidzieć zapotrzebowaniu wystarczy ich na zaspokajanie potrzeb produkcji i konsumpcji. Przytaczane w literaturze dane są wręcz alarmujące. Wynika z nich, że np. żelaza wystarczy jeszcze na niespełna 100 lat, a niektórych metali kolorowych na kilkanaście do ok. 30 lat. Jedynie chrom, podobnie jak żelazo, występuje na Ziemi w ilości pozwalającej na dłuższą eksploatację.

Znaczna część potrzeb w sferach produkcji i konsumpcji pokrywana jest przez wykorzystywanie odnawialnych źródeł surowców i energii. Racjonalne pozyskiwanie tych surowców polega na korzystaniu z nich w sposób zgodny z prawami przyrody. Przekraczanie tych praw, np. przez rabunkowe wyręby ogromnych przestrzeni lasów w Ameryce Płd. czy w Afryce, nadmiernie intensywna uprawa roli z zastosowaniem zbyt dużych dawek nawozów sztucznych, insektycydów i herbicydów czy obniżanie lustra wód gruntowych przez nie do końca przemyślane inwestycje, musi prowadzić do poważnych zakłóceń w systemach ekologicznych, a tym samym i do wysoce niekorzystnych zmian w środowisku naturalnym.

Niezwykle dynamicznie następuje rozwój demograficzny we współczesnym świecie. Jest faktem, że na początku XX w. ludność świata wynosiła niespełna dwa miliardy, a obecnie wynosi już sześć miliardów. Opracowania Klubu Rzymskiego zakładają, że w perspektywie kilkunastu lat po 2000 r. liczba ludności Ziemi winna się ustabilizować na poziomie dochodzącym do ośmiu miliardów.

Przyczyn gwałtownego wzrostu liczby ludności świata należy szukać przede wszystkim w krajach mniej rozwiniętych. Wkroczenie współczesnej cywilizacji na obszary do niedawna zamieszkałe przez osoby żyjące na bardzo niskim poziomie, kształtowanym jedynie przez lokalne warunki naturalne, przyniosło tam ze sobą poprawę warunków higienicznych i opiekę medyczną, co spowodowało znaczny spadek śmiertelności. Zachwiana została pierwotna równowaga pomiędzy liczbą urodzin i liczbą zgonów. Należy oczekiwać, że wraz z utrwalaniem się wyższej stopy życiowej, liczby te będą wzajemnie dostosowane i obydwa te podstawowe zjawiska przybliżą się ponownie do stanu równowagi.

Nie można jednakże pomijać faktu, że w krajach rozwiniętych gospodarczo przyrost liczby ludności jest stosunkowo niewielki, a w niektórych występują nawet wartości ujemne.

Coraz większa liczba ludności wymaga wyżywienia i zaspokojenia potrzeb bytowych i cywilizacyjnych, a to z kolei wymaga zasobów surowcowych i źródeł energii.

Współczesny system gospodarowania można schematycznie przedstawić jako przepływ dóbr i materiałów od momentu pozyskania surowca, aż do momentu kasacji zużytego wyrobu i jego opakowania. Ten przepływ obejmuje wszystkie fazy przebiegów, od surowców poprzez proces produkcji i pakowania, proces dystrybucji, proces konsumpcji (użytkowania), aż po kasację zużytego wyrobu i jego opakowania.

Obserwując przebieg procesów produkcji, konsumpcji i kasacji nietrudno dostrzec, że wraz ze wzrostem rozwoju gospodarczego, czego wyrazem jest wzrost produktu krajowego brutto, szybko wzrasta zapotrzebowanie na surowce oraz konsumpcja, a także nieunikniony, uboczny efekt tych procesów - ilość odpadów poużytkowych i zużytych opakowań.

Podobnie można by przytoczyć prognozy dla źródeł i nośników energii. Wszelkie prognozy sąjednakże dyskusyjne, a wyniki prowadzonych badań często wprowadzają poprawki i uzupełnienia do wcześniej podawanych danych. Niemniej jest to problem niezwykle istotny dla funkcjonowania całego systemu gospodarcżego i dlatego wszelkie informacje prognostyczne są i winny być bardzo uważnie śledzone.

Podobne prace

Do góry