Ocena brak

ZABURZENIA ZACHOWANIA PRZEJAWIAJĄCE SIĘ W FUNKCJONOWANIU DZIECKA W ROLI UCZNIA - Zaburzenia ujawniające się w reakcji dzieci z nauczycielem

Autor /Feliks Dodano /05.09.2011

Zaburzenia zachowania ujawniające się w reakcjach dzieci z nauczycielem mogą mieć swoje źródło w pozaszkolnych doświadczeniach dziecka. Nauczyciel jest tylko kolejnym dorosłym, w kontaktach z którym trudności dziecka mogą się ujawnić i rozwinąć.

Jeśli przed pójściem do szkoły dziecko miało dobre kontakty z dorosłymi, szczególnie z rodzicami, a jego podstawowe potrzeby emocjonalne były w dostatecznym stopniu zaspokajane, to nie nastąpi przeniesieni na teren szkoły urazów i wynikłych z nich zaburzeń zachowania. W takim przypadku dziecko będzie w stanie pokonać ewentualne trudności w kontaktach z nauczycielem, zwłaszcza gdy środowisko domowe w dalszym ciągu zapewni mu potrzebne oparcie psychologiczne.

Dzieci, które we wcześniejszych latach przeżyły silną deprywację potrzeb emocjonalnych w relacjach z osobami dorosłymi, mają trudności w przystosowaniu się do warunków panujących w szkole. Szczególnym obszarem, w którym mogą się one pojawić, jest obszar kontaktów z nauczycielami.

Dominujący w dzisiejszej szkole typ relacji nauczyciel – uczeń nie sprzyja uwalnianiu się od urazów i ćwiczeniu nowych, niezaburzonych zachowań. Często natomiast w wyniku urazowych doświadczeń związanych ze szkołą powstają nowe zaburzenia, a stare nie tylko się nie zmniejszają, ale pogłębiają i rozszerzają.

Wiele dzieci zachowuje się w sposób trudny dla otoczenia (np. niesubordynacja, wyłamywanie się z nakazów i dyscypliny, oszukiwanie i kłamanie, manipulowanie dorosłymi, wyrażanie negatywnych emocji, lekceważenie). Część dzieci przejawia zachowania w mniejszym stopniu kłopotliwe dla nauczycieli. Jednakże brak konfliktów w relacjach z nauczycielami może być wynikiem silnego lęku przed nimi, neurotycznej potrzeby podporządkowania się bądź ograniczenia kontaktów spowodowanego brakiem zaufania.

Jak już wspomniano wcześniej, często zachowania nauczyciela nie powodują nowych urazów, lecz przywołują trudności przeżyte przez dziecko we wcześniejszym okresie i wywołane przez innych dorosłych np. rodziców. Jeśli na przykład sprawa porządku we własnym pokoju, poprawnego odnoszenia się do osób dorosłych czy zachowania przy stole łączą się z zagrożeniem emocjonalnym, to sytuacje zawierające podobne elementy będą przywoływać wcześniej przeżyte emocje – zachowanie nauczyciela łączące się z głośnym mówieniem, stanowczym tonem głosu, ewentualnością dezaprobaty lub innej kary może wywołać lęk i napięcie. W takim stanie emocjonalnym uczeń nie może spokojnie przyjmować informacji i rozumieć powodów, jakie kierują nauczycielem. Zaczyna traktować normy i zakazy jako utrudnieni wymierzone przeciwko sobie. Ewentualne niepowodzenia w szkole, o które nie trudno w takiej sytuacji, staną się przyczyną dodatkowych frustracji i napięć. Aby ich unikać, dziecko może podjąć próby ominięcia obowiązków, rozwijając na ich miejsce inne rodzaje aktywności.

Zaburzone zachowania w sferze kontaktu z dorosłymi polega na trudności komunikowania się z nimi, wyrażaniu emocji i zgłaszaniu potrzeb.

Zaburzenia w przekazywaniu i przyjmowaniu informacji mogą przyjąć postać kłamstw i oszustw. Dzieci unikają powiedzenia prawdy, nie powtarzają informacji od nauczyciela rodzicom i odwrotnie. Często tworzą obszerne konstrukty oparte w całości na fikcji.

Zaburzenia w wyrażaniu emocji i potrzeb mogą przejawiać się w roszczeniowości wobec dorosłych, w gwałtowności żądań. Dzieci takie ukrywają swoje prawdziwe uczucia, nie dają po sobie poznać lęku czy smutku, są przesadnie odważne i prowokujące. Bardzo często manipulują dorosłymi. Traktują nauczyciela instrumentalnie. Każde zachowanie, nawet pożądane, jak karność, grzeczność, posłuszeństwo, staje się wówczas elementem przetargu, środkiem osiągnięcia celu. Jeśli celem jest uniknięcie pracy, dziecko np. symuluje ból; gdy chce uzyskać interesującą rzecz, podlizuje się, złości lub odwraca uwagę nauczyciela.

Bardzo ważna dla dziecka jest możliwość obdarzenia dorosłych zaufaniem. Wynika to ze stopnia zależności, jaki istnieje w tej relacji. Dorośli są podstawowym źródłem oparcia emocjonalnego dla dziecka. Jednocześnie kontrolują oni zasoby materialne oraz informacje niezbędne dla życia. Zaspokojenie większości potrzeb dziecka zależy od dorosłych. Systematyczne lekceważenie przez nich, ignorowanie ich potrzeb i zainteresowań może spowodować nabycie przez dziecko przeświadczenia, że: „Muszę sam o siebie dbać, bo nie mogę liczyć na dorosłych. Aby osiągnąć własne cele, mogę nimi manipulować lub ich oszukiwać”. Tworzą się wówczas stereotypowe, manipulacyjne zachowania wobec dorosłych, które ulegają dalszemu wzmacnianiu zetknięci ze stosunkowo sztywnym stylem kontaktu nauczyciel – uczeń.

O tym jak ważna jest dla dziecka potrzeba kontaktu z dorosłym, świadczą wysiłki podejmowane przez dzieci w celu uzyskania uwagi i sympatii „pani”. Często robią to nie wprost, prowokując ją, zmuszając do zwrócenia na siebie uwagi, nawet kosztem nagany.

Istotnym elementem kontaktów w szkole jest lęk przed dorosłym, jego gniewem i karą. Dzieci pozbawione oparcia we własnym domu musza sobie radzić z zagrożeniem z obu stron. Jedynym sposobem uniknięcia trudnej sytuacji mogą wydać się : ucieczka, wagary symulacja oraz kłamstwa.

Do góry