Ocena brak

Zaburzenia miesiączkowania

Autor /maziajka Dodano /16.01.2014

Jajnik, przysadka i podwzgórze stanowią czynnościową całość z dość daleko posuniętą autonomią. Prawidłowy cykl kobiety zależy od prawidłowej budowy i czynności układu podwzgórzowo-przysad-kowo-jajnikowego oraz narządów płciowych, na które działają wyprodukowane w cyklu płciowym hormony. Czynność płciowa jest regulowana przez trzy hormony podwzgórzowe: hormon uwalniający LH (hormon luteinizujący), hormon uwalniający FSH (folikulostymuli-na) i hormon hamujący prolaktynę (PIF). Hormony te wpływają na przedni płat przysadki, wydzielając hormon luteinizujący, folikulosty-mulinę i hormon hamujący wydzielanie prolaktyny. Hormony gonadotropowe z kolei wpływają na rozwój elementów komórkowych jajnika oraz jego czynność dokrewną i doprowadzają do jajeczkowa-nia. Są to hormony peptydowe.

Folikulostymulina (FSH) pobudza wzrost i dojrzewanie dojrzałego pęcherzyka oraz wydzielanie estrogenów, a hormon luteinizujący (LH) wspólnie z folikulostymuliną (FSH) wpływa na ostateczną dojrzałość pęcherzyków, wzrastającą produkcję estrogenów, jajeczko-wanie i pobudza powstanie ciałka żółtego oraz stymuluje wytwarzanie progesteronu.

■Hormony produkowane przez jajnik, zwane sterydami płciowymi, są końcowym połączeniem między układem podwzgórzowo-przysad-kowym a jajnikiem. Do hormonów sterydowych zaliczamy: produkowane przez jajnik estrogeny, gestageny i androgeny oraz produkowane przez korę nadnercza kortykosteroidy. W skład estrogenów wchodzą trzy frakcje: estron (E^, estradiol (E2) i estriol (E3). Działają one na narząd płciowy i na ogólny metabolizm (przemiana białek i tłuszczów, zatrzymywanie wody w tkankach). Miejscem produkcji estrogenów są osłonki pęcherzyka jajnikowego (komórki lokalne) i ziarniste dojrzałego pęcherzyka, ciałko żółte, warstwa siatecz-kowa w korze nadnerczy oraz komórki zespójni w łożysku. Hormonami podtrzymującymi ciążę są gestageny, a z nich największa rola przypada progesteronowi. Produkowany jest on przez ciałko żółte,

korę nadnerczy oraz łożysko. Oddziałuje na narząd płciowy j ogólny metabolizm.

Androgeny wpływają na rozwój męskich cech płciowych. Produkowane są przez jądra, korę nadnerczy i jajniki. Najsilniejszym z nich jest testosteron. Działa na narząd płciowy, na biosyntezę białka oraz wzrost.

Produktem wyjściowym androgenów w metabolizmie estrogenów jest cholesterol. Następne etapy syntezy to pregnandiol — progesteron, androsteron, estron i estradiol. Przejście jednych związków w drugie odbywa się za pomocą enzymów.

Wzrost poziomu estrogenów we krwi pod koniec pierwszej fazy cyklu miesiączkowego powoduje hamowanie FSH i równocześnie pobudzenie sekrecji LH. W drugiej połowie cyklu progesteron hamuje zwrotnie wydalanie LH. W działaniu hamującym na ośrodki centralne, syntetyczne sterydy płciowe wykazują silniejsze działanie niż naturalne steroidy.

Sterydy płciowe działają na drugorzędowe cechy płciowe, jajowody, macicę, błonę śluzową, pochwę i srom, a z trzeciorzędowych cech płciowych — przede wszystkim na gruczoł sutkowy.

Cykl płciowy miesiączkowy można podzielić na 4 fazy:

1)    faza miesiączkowa — czyli dłuższy lub krótszy okres krwawienia miesią-czkowego na skutek zmian wstecznych i złuszczenia się warstwy czynnościowej błony śluzowej macicy,

2)    faza wzrostowa — zwana fazą folikularną, w której następuje wzrost i dojrzewanie dojrzałego pęcherzyka produkującego estrogeny, co powoduje wzrost błony śluzowej macicy, zwiększenie się liczby gruczołów, zwiększenie się liczby komórek w pod-ścielisku,

3)    faza owulacyjna — wysoki poziom estrogenów, dalszy wzrost błony śluzowej —- okres zdolności do zapłodnienia,

4)    faza lutealna — w której rozwija się i wydziela swój hormon ciałko żółte z niewielką domieszką estrogenów. Dalszy wzrost błony śluzowej, w której występują charakterystyczne przemiany wydzielnicze oraz reakcja doczesnowa w podścielisku, poszerzenie i spiralny przebieg gruczołów oraz gromadzenie się w komórkach podścielisz glikogenu, białka i lipidów. Następuje faza przygotowawcza do zagnieżdżenia się zapłodnionego jaja.

W pierwszej fazie cyklu FSH działa na wzrost pęcherzyków będących już w pewnym stadium zaawansowania wzrostu. Wśród kilku dojrzewających jeden pęcherzyk owuluje raz w miesiącu, pozostałe ulegają degeneracji. Dojrzały pęcherzyk, a ściśle komórki warstwy ziarnistej i wewnętrznej, wytwarzają estrogeny, głównie w pierwszej fazie cyklu. Estron i 17 /f-estradiol działają wzrostowo na błonę śluzową macicy, przyspieszają epidermizację rany macicy, uzupełniają i krystalizują śluz szyjkowy, wpływają na pojawienie się rzęsek w jajowodzie i dojrzewanie komórek pochwy, co można następnie stwierdzić w rozmazach. Mają one również działanie ogólnoustrojo-we, wpływając na syntezę białka i rozwój prawidłowej feminizacji. Ponadto swoim dodatnim sprzężeniem zwrotnym działają na podwzgórze, przyczyniają się do uwalniania cyklicznego LH, które w działaniu synergicznym z FSH powoduje dojrzałość pęcherzyka i owulację, z wypłynięciem komórki jajowej. Po owulacji dojrzały pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte miesiączkowe lub ciążowe. Przed wystąpieniem krwawienia miesiączkowego następuje spadek cyklicznego wydzielania i następuje nowy cykl.

W celu lepszego poznania mechanizmów odpowiedzialnych za prawidłową czynność narządu rodnego należy poznać cykle korelacyjne na różnych poziomach:^

1)    czynność wyższych ośrodków nerwowych, tj. kory mózgu i ośrodków podkoro-wych,

2)    czynność układu podwzgórzowo-przysadkowego: cykl przysadkowo-podwzgórzo-wy — dodatnie sprzężenie zwrotne,

3)    cykl jajnikowy: prawidłowe działanie jajników, dalszy wzrost, owulacja, ciałko żółte, wytwarzanie estrogenów i progesteronu,

4)    cykl maciczny: proliferacja, sekrecja, złuszczanie, miesiączka,

5)    cykl jajowodowy: perystaltyka, rzęski, wydzielina,

6)    cykl śluzu szyjkowego: uwalnianie, ciągliwość, krystalizacja, przepuszczalność dla plemników,

7)    cykl pochwowy: wydzielina pochwowa, feromony i cytologia hormonalna.

Prawidłowy cykl płciowy stwarza gotowość do reprodukcji i ma znaczenie ogólnoustrojowe, jak prawidłowy metabolizm, synteza białek, ochronne działanie a-lipidów przeciw miażdżycy, ochrona układu kostnego (osteoporoza) i ochronne działanie antykarcinogenne.

W przebiegu życia jednostki tempo tych przemian może ulegać niewielkim zmianom. Natomiast duże zmiany mogą wystąpić, gdy zjawiają się: zaburzenie rytmu, stres, napięcie emocjonalne, depresja, zmiany klimatyczne, zmiany polekowe, antykoncepcja. Powstają reakcje na kompresję czasu. Trudno przewidzieć,* jak długo mogą trwać wpływy czynników szkodliwych, by zmiany blokujące w cyklu były odwracalne. Korelacja w końcowej fazie przez ujemne sprzężenie zwrotne wpływa bowiem na regulację ośrodka cykliczności w podwzgórzu, na przemiany cykliczne, tj. na hormony uwalniające, hamujące, a cykl płciowy jest tylko rodzajem informacji przemian ustrojowych.

Od drugiego okresu cyklu do zagnieżdżenia się jaja płodowego zmienia się biochemiczna aktywność całego organizmu, a w efekcie zachodzą przemiany anatomiczno-czynnościowe w gruczołach wydzielania wewnętrznego.

Podkreślić należy, że aktywność hormonalna jajników może być regulowana przez sprzężenie zwrotne, które może być dodatnie lub ujemne. I tak małe ilości estrogenów pobudzają wydzielanie LH-RH, a duże ilości hamują wydzielanie zarówno LH-RH, jak i FSH-RH. Na przykład estradiol podany nagle, ale krótko, powoduje uwolnienie dużych ilości LH, progesteron w połączeniu z estrogenem wzmaga blokowanie LH. Estrogeny jajnikowe mogą wpływać na uwalnianie gonadotropin w obszarze podwzgórza przez tzw. zewnętrzną pętlę sprzężenia zwrotnego lub w obszarze przysadki przez tzw. wewnętrzną pętlę sprzężenia zwrotnego. Same gonadotropiny mogą grać rolę w kontroli hormonów uwalniających podwzgórza, działając przez tzw. krótką pętlę sprzężenia zwrotnego między przysadką a podwzgórzem. Regulacja sprzężenia zwrotnego zależy nie tylko od rodzaju działającego hormonu, ale także od jego źródła i metody podania.

Pośrednia ocena przebiegu cyklu miesiączkowego może być przeprowadzona na podstawie porannej podstawowej temperatury ciała, mierzonej w pochwie, albo pod językiem po przebudzeniu się, przed wstaniem, i bez rozmów, przez 10 minut. W pierwszej fazie cyklu, która pozostaje pod dominującym wpływem estrogenów; obserwuje się efekt hipotermiczny; od chwili jajeczkowania występuje zazwyczaj podwyższenie temperatury o 0,5°C wskutek dominacji proges-tagenów — hipertermia. W okresie ciąży temperatura ciała przedstawia się tak, jak w drugiej połowie cyklu i utrzymuje się do 18 tygodnia ciąży.

Prawidłowa miesiączka u kobiety występuje po raz pierwszy w 12—14 roku życia i powtarza się przez cały okres dojrzałości płciowej, do +47 roku życia. Występuje co 28 dni i trwa 3—5 dni. Wystąpienie miesiączki przed 11 i po 15 roku życia wymaga konsultacji lekarskiej. Niekiedy między pierwszą miesiączką a następną może nastąpić przerwa i trwać parę miesięcy. Jeżeli nie unormuje się ona do okresu jednego roku, należy zgłosić się do lekarza. Obfite »i długie miesiączki, występujące częściej niż co 28 dni, wymagają porady lekarskiej. To samo dotyczy zbyt bolesnych miesiączek. Zatrzymanie miesiączki, poza ciążą, może nastąpić przy schorzeniach ogólnych (zakażenia, gruźlica, niedokrwistość), chorobach gruczołów dokrewnych oraz schorzeniach narządu rodnego. W tych przypadkach należy zgłosić się do lekarza. Szczególnie acykliczne, występujące po urazie krwawienia, wymagają konsultacji. Pojawienie się krwawienia po okresie przekwitania wymaga natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza.

Utrzymanie prawidłowego położenia narządu płciowego zależy od mięśni i powięzi dna miednicy mniejszej, tkanki łącznej miednicy oraz więzadeł. Macica znajduje się zazwyczaj pośrodku miednicy mniejszej i w warunkach prawidłowych jest pochylona i zgięta ku przodowi. Jest ona przemieszczalna ku przodowi i ku tyłowi w zależności od stopnia przepełnienia pęcherza moczowego i jelit. W czasie ciąży przemiesżcza się ku górze i na boki. Macica może być nadmiernie zgięta ku przodowi, wyprostowana lub zgięta i przechylona ku tyłowi w kierunku kości krzyżowej — mówimy wtedy o tzw. tyłozgięciu macicy.

Dawniej do tyłozgięcia macicy przywiązywano duże znaczenie, a nawet były wykonywane specjalne operacje. Obecnie zaleca się je w wyjątkowych przypadkach, szczególnie wtedy, gdy tyłozgięcie związane jest ze zrostami.

 

Podobne prace

Do góry