Ocena brak

Żaba wodna

Autor /Bill Dodano /12.01.2012

Rodzina żabowate (Ranidae)

Wygląd: osiąga wielkość niemal pośrednią pomiędzy ż. jeziorkową a ż. śmieszką, jednak rozmiary ciała są u tego mieszańca bardzo zróżnicowane. Średnia długość ciała dorosłych samic ż. wodnej może wynosić do 10 cm, a duże samice mogą osiągać do 12 cm długości. Różnice wynikające z płci, czyli dymorfizm płciowy, nie są zbyt silnie zaznaczone. Ubarwienie i deseń barwny strony grzbietowej zmienne; zwykle jednak najbardziej zbliżone do tychże u ż. jeziorkowej. Przeważają jasne odcienie barw. Ściemnienie barw w tylnej części ciała, względnie całego grzbietu, powszechne u ż. śmieszki, u ż. wodnej występuje rzadko. Spotyka się jednak wiele osobników ż. wodnej, u których deseń barwny przybiera pasiastą formę. Tylna strona ud jest zazwyczaj ubarwiona brązowo lub czarniawo i żółtawo lub żółtopomarańczowo marmurkowana.

Podobnie jak u samców ż. jeziorkowej, uwypuklające się w kątach szczęk samców ż. wodnej duże pęcherze głosowe są białawe. W niektórych rejonach występowania głowa i grzbiet samców ż. wodnej w okresie godowym stają się żółtawe, ubarwienie to zanika wraz z nadejściem lata i przechodzi w normalny zielony odcień. Pojedynczo wśród osobników ż. wodnej trafiają się okazy „niebieskie", w ich skórze brak żółtego barwnika. Żaba wodna zajmuje pośrednie miejsce między ż. jeziorkową a ż. śmieszką nie tylko pod względem rozmiarów, ale również kształtów ciała. Jej pysk jest mniej spiczasty niż u ż. jeziorkowej, jednak nie tak zaokrąglony jak u ż. śmieszki. Przy podobnej długości ciała można odróżnić ż. wodną od ż. jeziorkowej po wyraźnie dłuższych nogach.

Ponadto ź. wodne mają na tylnych stopach mniejszy i nie tak stwardniały wewnętrzny modzel piętowy, osiągający od 2/3 do 1/2 długości pierwszego palca. Również siła głosu, jego intensywność i wysokość dźwięku podczas rechotania ż. wodnej jest pośrednia między głosami godowymi wydawanymi przez samce żab jeziorkowej i śmieszki. Samce ż. wodnej koncertują, zwłaszcza w czasie słonecznej pogody, bardzo aktywnie, jeśli tylko któryś samiec zainicjuje „śpiew". W głosach godowych samców ż. wodnej brakuje jednak przeważnie dźwięków „keker", tak charakterystycznych dla rechotania ż. śmieszki.

Hybrydyzacja: opisany stan rzeczy, zwłaszcza pośredni charakter niemal wszystkich cech żaby wodnej między cechami ż. jeziorkowej a ż. śmieszki skłania do przypuszczenia, że ż. jeziorkową, a zwłaszcza ż. wodna nie są odrębnymi gatunkami. W wielu rejonach wystę powania tzw. ż. zielonych trudno oznaczyć je w sposób pewny do gatunku. Status ż. jeziorkowej jako odrębnego gatunku podawano zawsze w wątpliwość, dopóki nie zbadano dokładnie zjawisk dziedziczenia u wszystkich 3 „gatunków" żab zielonych, co wskazało, że w ich wypadku chodzi z dużym prawdopodobieństwem o kompleks mieszańców. Badania, mające na celu rozwikłanie zagadki tego kompleksu, prowadzone są nadal z nie słabnącym zaangażowaniem, gdyż okazało się, że stosunki dziedziczenia są bardziej złożone niż początkowo sądzono. Wskazują na to następujące fakty: żaba wodna nie jest samodzielnym gatunkiem, lecz efektem skrzyżowania się (mieszańcem) ż. jeziorkowej i ż. śmieszki.

W przypadku tej hybrydyzacji materiał genetyczny nie jest rozdzielany równomiernie w następnym pokoleniu, lecz w czasie bardzo skomplikowanych procesów dziedziczenia prowadzi również m.in. do powstawania triplo-idów, czyli form posiadających, w odróżnieniu od normalnych diploidalnych żab, potrójną liczbę chromosomów w jądrach komórkowych Powtórne skrzyżowanie, czyli krzyżówka wste czna, z jednym z gatunków rodzicielskich, prowadzi do otrzymania żab o „typie żaby wodnej", a procent prawidłowo rozwijającycl się jaj jest zdecydowanie wyższy. Gdy populacje składają się wyłącznie z żab wodnych, czyli mieszańców, mogących się krzyżowa! tylko między sobą i pozbawionych kontakti z przedstawicielami gatunków rodzicielskich maleje stopniowo żywotność osobników w kolejnych pokoleniach: wzrasta udział nie zapłodnionych jaj w składanym skrzeku i wy naturzonych larw.

Wydaje się więc, że populacje ż. wodnej, by utrzymać się, muszą pozo stawać w łączności z populacjami ż. jezior kowej lub ż. śmieszki (lub z oboma gatunkam rodzicielskimi). Niektórzy specjaliści sądzą, że ż. wodna jest gatunkiem znajdującym się dopiero w fazie powstawania, w związku z czym w celu podkreślenia niepewnego statusu gatunkowego naukową nazwę «esculenta» umieszcza się w cudzysłowie. Pojawiające się niekiedy zaburzenia rozwoju, których przyczyną jest, jak się przyjmuje, szkodliwe odddzia-ływanie środowiska, wynikają z nierównego rozchodzenia się chromosomów w czasie podziałów komórkowych w zarodku rozwijającym się w jaju.

Usunięta zostaje w ten sposób część genów, np. odpowiedzialnych za wykształcenie 1 nogi, w związku z czym kijance wyrastają tylko 3 nogi. Takie wady budowy mogą dotyczyć wszystkich części ciała i prowadzić do wcześniejszej lub późniejszej śmierci rozwijającej się kijanki. Jeżeli takie uszkodzenia genetyczne są na tyle rozległe, że uniemożliwiają zupełnie prawidłowy rozwój, wtedy zarodki się nie rozwijają. Następstwem jest zamieranie 40% lub więcej (nawet do ponad 70%) jaj w złożonym skrzeku. Żaba wodna cechuje się jednak ogromną płodnością, więc liczba składanych jaj i prawidłowo rozwijających się z nich kijanek zapewniają istnienie jej populacji.

Występowanie: w związku z mieszańcowym charakterem ż. wodnej trudno określić dokładnie jej zasięg, jednak musi się on pokrywać w znacznym stopniu z areałem rozsiedlenia ż. jeziorkowej i ż. śmieszki w związku z koniecznością krzyżowania wstecznego z jednym lub oboma gatunkami rodzicielskimi. Są również rejony, gdzie nie występuje ż. jeziorkową, a w związku z tym brak również ż. wodnej; np. na przeważającej części Płw. Bałkańskiego występuje wyłącznie ż. śmieszka. Również w obrębie zasięgu ż. jeziorkowej nie wszędzie spotyka się ż. wodne (np. na Korsyce). Obecnie można jedynie domniemywać, gdzie znajduje się centrum hybrydyzacji lub rejon jej rozszerzania się. Być może epoka lodowcowa rozdzieliła obszar występowania „żab zielonych" na 2 części.

Przypuszczalnie w zachodniej ostoi na Półwyspie Iberyjskim przeżyli tylko przodkowie ż. śmieszki (patrz przypisy przy ż. śmieszce), na Półwyspie Apenińskim być może protoplaści ż. jeziorkowej, a w refugium wschodnioeuropejsko-zachod-1 nioazjatyckim znowu ż. śmieszki lub obu gatunków. Po ustąpieniu lodowców populacje „żab zielonych" zaczęły rozszerzać swoje zasięgi i znalazły się ze sobą w kontakcie.*] Nastąpił trwający do dzisiaj proces hybrydyzacji. Wysoka płodność, wyrażająca się liczbą ponad 1000 jaj na jedną samicę, zapobiega temu, by dobór naturalny spowodował szybkie wytworzenie skutecznych barier między I oboma gatunkami, względnie wyodrębnienia się ż. wodnej jako samodzielnego gatunku.

Środowisko: spokojne zbiorniki wodne wszyst-l kich typów, zwłaszcza obficie zarośnięte roślinnością. W tych rejonach, w których liczna jest ż. śmieszkaJ występowanie ż. wo-j dnej ogranicza się (w wyniku konkurencji) do niewielkich zbiorników wodnych.

Tryb życia: w znacznym stopniu pokrywa się! z trybem życia ż. jeziorkowej. Ż. wodna spę-1 dza większą część swojego życia na pobrzeżu J i w wodzie.

Silnie wzburzony samiec wytryskuje wodę wy-l sokim łukiem do tyłu na odległość do 30 cm. I Przy dużym zagęszczeniu populacji i małych! możliwościach manewru omijania się możej dochodzić do walk między samcami. Przeciwnicy płynąc z dużą szybkością dzięki silnymi odbiciom nóg wpadają na siebie i usiłują się | wzajemnie przepędzić.

Rozród: okres godowy w maju; duże samicej składają ponad 10 000 jaj.

Pokarm: żaby wodne polują przede wszystkimi na owady, które znajdują się na brzegu lub naj powierzchni wody.

W Polsce żaba wodna objęta jest okresem| ochronnym od 1.03 do 31.05 (przyp. tłum.).

Jest także możliwe, że pierwotnie byt tol tylko jeden gatunek i dopiero rozdzielenia! w epoce lodowcowej jego zasięgu na 3 części! zapoczątkowało w odizolowanych od siebie! populacjach proces specjacji, w wyniku które go powstały 3 bardzo blisko spokrewniona i krzyżujące się ze sobą gatunki - ż. pireneH ska, ż. śmieszka i ż. jeziorkową.

Podobne prace

Do góry