Ocena brak

XIĄDZ FAUST. Powieść, powieść T. Micińskiego

Autor /Elwirka Dodano /05.04.2012

XIĄDZ FAUST. Powieść, powieść T. Micińskiego, wyd. w Krakowie 1913, z ilustr. S.I. Witkiewicza i J. Rembowskiego. Akcja utworu rozgrywa się w czasie nocy wigilijnej, w domu proboszcza na zapadłej wsi poleskiej, gdzie zatrzymują się żandarmi z prowadzonym na katorgę rewolucjonistą Piotrem. Piotr to racjonalista i sceptyk, proboszcz-ksiądz Faust, choć związany z Kościołem, wykracza wiarą poza dogmaty jednej religii; w toku powieści ujawnia się jako postać wcielająca mit o człowieku - wiecznym poszukiwaczu prawdy, dążącym nieustannie do doskonałości. Jego nazwisko, a zarazem tytuł powieści, nawiązuje do Fausta Goethego, do koncepcji człowieka podkreślającej pierwiastki twórcze w naturze ludzkiej. Ksiądz Faust jest tu mistrzem wtajemniczającym adepta (inicjacja). Ciąg opowieści o niesamowitych i nadludzkich przygodach księdza odsłania przed Piotrem tajniki życia wewn. i przyczynia się - wraz z argumentacją wychowanki Fausta, Imogeny-do zmiany stanowiska i głębokiego przełomu duchowego. Piotr akceptuje myśl, że prawdziwą rewolucją jest czyn zmieniający naturę człowieka. Godzi się na istnienie sił irracjonalnych oraz na potrzebę wiary, która przełamałaby granice świata widzialnego. Wewnętrznie przeobrażonego więźnia uwalnia ksiądz Faust, biorąc na siebie jego karę.

W ramach tej opowieści, nasyconej składnikami różnego rodzaju — od filoz. dyskursu do samodzielnych nowel-przypowieści (rozdziały: Róża upiorna, Miłujmy zwalczając wrogów swych, Zburzenie Messyny) - zawarł Miciński całokształt swych przemyśleń filoz. oraz surowy osąd współczesności. Centralną dla siebie problematykę, symbolizowaną przez postaci Chrystusa i Lucyfera, ucieleśnił w księdzu Fauście, któremu pozwolił osiągnąć równowagę między korną wiarą a mądrością i wiedzą, a nadto uczynił czcicielem „życia" - kategorii niezbyt sprecyzowanej, przeciwstawionej oderwanej od świata zmysłowego postawie mistycznej. Działalności księdza Fausta rozumianej jako samorealizacja człowieka wolnego, przeciwstawił Miciński ciasny materializm współcz. świata, któremu nie oszczędził słów potępienia i któremu przepowiadał rychły koniec. W X.F. Miciński zrealizował swoje podstawowe założenie - przedstawienie wewn. treści podmiotu, nie zaś świata obiektywnego, co wraz z filozofią utworu oraz in. elementami ideowymi i artyst., jak np. akcenty katastroficzne, groteska i in. tworzą z X.F. utwór reprezentatywny dla wczesnego ekspresjonizmu.

W. GUTOWSKI Problematyka powieści Tadeusza Micińskiego „Nietota", „X.F." - Próba reinterpretacji, Zesz. Nauk. UMK Filologia Pol. 9 (1972).

Podobne prace

Do góry