Ocena brak

Wzrost liczby ludności

Autor /piegus Dodano /05.05.2014

Szybki wzrost liczby ludności stał się ostatnio przedmiotem zatroskania demografów, społeczników, rządów, a także organizacji międzynarodowych. Aż do czasów nowożytnych wzrost liczby ludności był bardzo powolny, w dodatku przerywany okresami spadku. Dopiero w ostatnich 300 latach przybrał na sile. Około 1650 roku ludność świata liczyła w przybliżeniu 500 min. W ciągu następnych 200 lat tempo wzrostu uległo przyspieszeniu, tak że około 1850 roku liczba ta podwoiła się, osiągając 1 mld. Do 1930 roku dokonało się kolejne podwojenie, do 2 mld. Do 4 mld ludzkość zbliżyła się w 1975 roku, a 5 mld osiągnęła w 1987 roku. W 2000 roku przekroczyła 6 mld. Liczba lat potrzebnych do podwojenia się ludności jest charakterystycznym miernikiem tempa wzrostu. Przed 1650 rokiem podwojenie się liczby ludności zajęło długi okres sięgający 8000 roku p.n.e. (a więc blisko 10 tys. lat). Po 1650 roku dla kolejnych podwojeń wystarczyło już tylko 200 lat, 80 lat i 45 lat. Krzywa wzrostu liczby ludności ma kształt wykładniczy, co oznacza, że stopa wzrostu sama rośnie o pewien dość stały procent (rys. 2.1).

Jeśli na wykresie wzrost liczby ludności odłożymy nic na skali arytmetycznej, jak to się zwykle czyni, lecz na podwójnej skali logarytmicznej (rys. 2.2), to uzyskamy dodatkowy wgląd w przebieg tego procesu. Okazuje się, że w rozwoju ludzkości była nic jedna, lecz trzy fale wznoszące się, przy czym każda z nich odpowiada kolejnym przełomom technologicznym, które zwiększały możliwości wyżywienia wzrastającej liczby ludności. Tymi przełomami były: wynalezienie narzędzi pracy, rewolucja rolnicza i rewolucja przemysłowa. Jest wątpliwe, aby wzrost liczby ludności mógł się odbywać w tempie wykładniczym jeszcze przez dłuższy czas. Czynnikami ograniczającymi ten wzrost będą zapewne zarówno niedostateczne zasoby żywności, jak i zatłoczenie powierzchni Ziemi. Najprawdopodobniej krzywa wykładnicza zmieni kierunek i przejdzie w krzywą logistyczną (rys. 2.3). Dalsza ewolucja może ustabilizować liczbę ludności lub nawet spowodować jej spadek.

Rozmieszczenie ludności jest uzależnione od wielu czynników. Na rozległych obszarach kuli ziemskiej istnieją warunki przyrodnicze, w których człowiek może stale przebywać jako organizm o określonych potrzebach biologicznych i jednostka gospodarująca zmuszona do pozyskiwania środków utrzymania i rozwoju. Obszary te nazywa się ekumeną. W ich granicach występuje wiele czynników politycznych, społeczno-kulturowych i ekonomicznych, różnicujących rozmieszczenie ludności. Państwa, prowadząc odmienną politykę demograficzną, oddziałują na ruch naturalny, migracje i wyznaczenie terenów osiedleńczych. Różne regiony demograficzne rozwijają się odmiennie, zależnie od takich czynników społecznych, jak tradycje rodzinne, wierzenia religijne czy higiena życia. Poziom kultury społeczeństw, ich wykształcenie i aspiracje oddziałują na mobilność ludności, a w konsekwencji na zmiany w jej rozmieszczeniu, strukturze i dynamice. Możliwości ekonomiczne, jakie oferują obszary szybko rozwijające się, przyciągają ludność, natomiast obszary oferujące mniejsze szanse — przeciwnie — słabiej przyciągają lub nawet tracą ludność. Współcześnie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych, najatrakcyjniejsze dla ludności są obszary dobrze prosperujące pod względem ekonomicznym, które jednocześnie zachowały dobrą jakość środowiska przyrodniczego.

Rozmieszczenie ludności jest silnie zróżnicowane. Około 60% ludności świata przypada na Azję, na drugie miejsce wysunęła się Afryka, wyprzedzając Europę. Za nią idą: Ameryka Północna i Środkowa, Ameryka Południowa oraz Australia. Najludniejszymi krajami świata są: Chiny, Indie i Stany Zjednoczone. Rozciągająca się na obszarze Eurazji Rosja po rozpadzie ZSRR przesunęła się w statystyce ludności o kilka miejsc w dół tabeli. Nadal jednak z prawie 150-milionową ludnością należy do krajów największych pod tym względem. Na kontynencie azjatyckim, poza Chinami i Indiami, największe skupienia ludności występują w Indonezji, Pakistanie i Japonii; w Ameryce Południowej — w Brazylii; w Afryce — w Nigerii.

Ludzie różnią się między sobą pod wieloma względami, przy czym cechy ludności zmieniają się w zależności od miejsca. Przestrzenną zmienność wykazują m.in. cechy demograficzne, kulturowe i ekonomiczne. Zmienność ta wywiera wpływ na gospodarcze zachowania ludności, a w konsekwencji na poziom gospodarki i rozwój gospodarczy.

Różnice są najłatwiej dostrzegalne, kiedy obserwuje się wielkie regiony świata i całe kraje. Występują one jednak także w mniejszej skali, między obszarami wiejskimi i miejskimi, miastami małymi i dużymi, a także dzielnicami miast.

Do cech demograficznych należy struktura ludności według płci i wieku (rys. 2.4). Na nowo zasiedlanych obszarach odnotowuje się liczebną przewagę mężczyzn nad kobietami. Mężczyźni bowiem częściej decydują się na trudy pionierskiego osadnictwa. W rezultacie obszary odpływu mają stosunkowo wyższy odsetek kobiet. Na przykład w Wielkiej Brytanii na 100 kobiet przypada 93,6, w Australii zaś 101,3 mężczyzn. W miarę zagospodarowywania nowych obszarów stosunek liczby mężczyzn i kobiet stopniowo się wyrównuje. W 1910 roku w Stanach Zjednoczonych na 100 kobiet przypadało 106,2 mężczyzn, ale już w 1940 roku tylko 100,8. W 1969 roku wskaźnik ten obniżył się do 95,2.

Struktura ludności według wieku zależy od zaawansowania danej populacji w rozwojowym cyklu demograficznym, od przyrostu naturalnego i poziomu opieki zdrowotnej. Kraje wysoko rozwinięte mają duży udział ludności w wyższych grupach wieku, podczas gdy kraje rozwijające się - w grupach niższych. Ludzie młodzi i w wieku średnim wykazują większą skłonność do migracji. Wskutek tego wiejskie obszary odpływowe mają wysoki udział ludności starszej, miasta zaś, mimo często niskiego przyrostu naturalnego, wysoki udział ludności młodej i w wieku średnim.

Do innych cech kulturowych należą różnice narodowościowe i językowe, religijne i rasowe. Różnice te są źródłem niepokojów społecznych, a także zakłóceń gospodarczych. Przykładem może być konflikt między ludnością walońską i flamandzką w Belgii, ludnością pochodzenia anglosaskiego i francuskiego w Kanadzie, katolikami i protestantami w Irlandii Północnej, katolikami i muzułmanami oraz między sektami muzułmańskimi w Libanie, ludnością białą i kolorową w Republice Południowej Afryki. Podziały kulturowe są społeczną plagą wielu krajów rozwijających się. Dramatyczny konflikt dzieli Sikhów i Hindusów w Pendżabie, Ta-milów i Syngalezów w Sri Lance, plemiona zamieszkujące nigeryjską prowincję Biafra, plemiona w Zimbabwe. Przykładem względnie spokojnego i zgodnego współżycia różnych narodowości i grup językowych jest Szwajcaria.

Podobne prace

Do góry