Ocena brak

Wzrastanie

Autor /zuzanna Dodano /30.12.2011

Wzrastanie oznacza nie tylko rozwój długościowy i rozwój masy ciała, ale również przebudowę całego ustroju. Przebudowa ta. wywołana wpływami hormonalnymi, przejawia się w zmianach proporcji ciała, jak to zobaczymy niebawem, we wzrastającym kostnieniu, w przygotowaniu do czynności płciowych, w dalszym rozwoju narządów (np. uzębienie, owłosienie), w rozwoju wstecznym (np. grasica) itd.

Wzrastanie płodowe w stosunku do wzrastania po urodzeniu jest niesłychanie intensywne. zwłaszcza w pierwszych jego okresach. Jajo zapłodnione waży ok. 0,005 mg, płód z dziewiątego tygodnia — już 1,1 g, czyli przyrost jest 220 000-krotny. Do chwili porodu płód osiąga ok. 3200 g, co oznacza 2900-krotny dalszy przyrost, gdy tymczasem po urodzeniu jest tylko 20-krotny.

Poza tym zwraca uwagę naprzemienność przesunięć proporcji ciała, zarówno całych jego części, jak i ich oddzielnych odcinków. Występują tu wyraźne okresy wzrastania, podobnie jak to zobaczymy niebawem w rozwoju pozamacicznym..

Wzrastanie po urodzeniu także nie postępuje równomiernie, lecz ma przebieg wybitnie falowy, choć wysokość tych fal jest tutaj znacznie mniejsza niż w rozwoju płodowym. Istnieje zupełnie prawidłowy rytm wzrastania, wykazujący wyraźnie cztery etapy. Po okresie silniejszego rozwoju długościowego następuje okres mniejszej energii wzrastania, po czym rozpoczyna się drugi okres przyspieszonego wzrostu i wreszcie czwarty — coraz bardziej zmniejszonego przyrostu.

Trudno jest ustalić sztywne granice wieku dla poszczególnych okresów wzrastania, ponieważ czynniki dziedziczne (rasa, konstytucja) i środowisko mogą je dość znacznie przesuwać.

Co się tyczy bezwzględnych wymiarów, to masa ciała noworodków europejskich wynosi przeciętnie 3,2 kg (noworodków polskich wg Nowaka2 — 3420 g chłopców' i 3340 g dziewczynek), w 5 miesiącu masa ta podwaja się, a w końcu 1 roku życia — potraja. Długość ciała, która u noworodków wynosi przeciętnie 50 cm (noworodki polskie m. 51,1 cm, ż. 50,4 cm), wzrasta w końcu 1 roku życia o 50%. Na ogół długość ciała 5-letniego dziecka wynosi ok. 60%, 10-letniego 75%, 15-letniego 90% i 20-letniego człowieka 99% wielkości ostatecznej.

Ukończenie wzrastania przypada u Europejczyków dla mężczyzn przeciętnie na 25, dla kobiet na 18—20 rok życia. Bezwzględny przyrost długości ciała po tym okresie jest już bardzo nieznaczny i różny u różnych grup etnicznych. Po 55 roku życia wzrost zaczyna się zmniejszać, głównie z powodu zmian w kręgosłupie, i ubytek ten. osobniczo zmienny, dochodzi nieraz do kilku centymetrów.

Wzrastanie chłopców i dziewcząt różni się nieznacznie do 10 roku życia; w następnym jednak okresie pod wpływem stopniowo dojrzewających gruczołów płciowych ciało przekształca się bardzo wyraźnie. Zaczyna się okres pokwitania (pubertas), który u dziewcząt wrvstępuje wcześniej niż u chłopców, co również znajduje swój wyraz wt krzywej wzrostu. Dziewczynki, które do 10 roku życia były niższe i lżejsze od chłopców, od 11 roku przewyższają chłopców pod względem długości ciała, a od 12 roku — pod względem masy ciała. U chłopców przyspieszony okres dojrzewania rozpoczyna się po 12 roku; w rozwoju długościowym prześcigają oni dziewczynki dopiero w 15 roku, pod względem masy w 16 roku; u chłopców wzrastanie trwa także dłużej niż u dziewcząt. Różnice szybkości wzrastania w poszczególnych okresach przejawiają się u obu płci nie tj^lko w długości ciała i masie, ale również prawie we wszystkich narządach i częściach ciała.

Odpowiednio do dłuższego okresu wzrastania zmiany proporcji osób dojrzałych w porównaniu ze stanem dziecięcym są silniej wyrażone u mężczyzn niż u kobiet. Kobieca budowa ciała jest bardziej zbliżona do dziecięcej niż męska. Nie należy jej jednak uważać za wynik po prostu wcześniejszego ukończenia wzrastania, ale przypuszczalnie jest to skutkiem swoistego rodzaju wzrastania.

Dojrzałość płciowa u dziewcząt objawia się pierwszym krwawieniem miesięcznym (menarche\ men = miesiąc, arche = początek), które występuje na naszych terenach przeciętnie w ciągu 13 roku życia u dziewcząt miejskich, a 14 u wiejskich, osobniczo bardzo różnie. U chłopców okres ten przypada na 14—15 rok życia; możemy go ustalić na podstawie wielu cech. tzw. wtórnych cech płciowych, jak owłosienie łonowe czy zmiana głosu, chociaż wg niektórych badaczy krzywa wzrastania już wyraźnie wykazuje okres dojrzewania płciowego.

Rytm wzrastania, o którym była mowa, występuje u wszystkich ras. tylko poszczególne jego okresy mogą ulegać przesunięciu. U grup wysoko-rosłych długość ciała noworodków jest większa, okres przyspieszonego wzrastania trwa dłużej, samo wzrastanie kończy się później niż u grup niskorosłych. Grupy żyjące w klimacie podzwrotnikowym rosną szybciej i wzrastanie kończy się u nich wcześniej niż u grup żyjących w klimacie umiarkowanym.

Oprócz tych wielkich okresów wzrastania wieku dziecięcego i młodzieńczego występują również okresy krótsze, w granicach mniej więcej półrocznych. I tak widzimy, że przyrost masy ciała jest intensywniejszy późnym latem i jesienią, słabszy — na wiosnę i wczesnym latem. Również w tym rytmie na przemian zmienia się przyrost masy i długości. Późnym latem i jesienią przyrost długościowy jest mniejszy, na wiosnę i wczesnym latem — większy, może wskutek wzrastającego nasłonecznienia. Również sprawność cielesna w okresie kwiecieńczerwiec (w naszym klimacie) jest większa, sprawność intelektualna natomiast mniejsza. Ciepło i światło działają tu może antagonistycznie.

Podobne prace

Do góry