Ocena brak

Wywiad i jego osobliwości

Autor /jolka Dodano /26.05.2014

Cechą konstytutywną badań, o których tu mowa, jest wywiad. Jest on sposobem gromadzenia interesujących badacza informacji w bezpośrednim kontakcie z osobami badanymi. W przeprowadzeniu wywiadu uczestniczą co najmniej dwie osoby: prowadzący wywiad i respondent. Rozumiany w ten sposób wywiad polega przeważnie na ustnym zadawaniu respondentowi pytań przez osobę badającą. Pytania takie są z góry ustalone, ale niekoniecznie muszą być zadawane w takim samym brzmieniu i kolejności, jak przewidziano to w przygotowanym uprzednio kwestionariuszu wywiadu. Zakłada się również, aby wywiad nie sprowadzał się wyłącznie do zwykłego zadawania pytań i odpowiadania na nie, lecz stawał się także procesem interakcji, czyli procesem wzajemnego oddziaływania osoby go prowadzącej i respondenta.

Bywa tak jednak nie zawsze. Częściej —jak wskazuje na to stosowanie wywiadu w dotychczasowych badaniach pedagogicznych —jest on raczej „pewnym procesem, w którym badający stara się oddziaływać na badanego stawianymi pytaniami i skłonić go do udzielenia odpowiedzi na temat będący przedmiotem badań” (J. Sztumski, 1999, s. 131). W takim przypadku respondenci mogą nie w pełni dowierzać osobom badającym, a tym samym odpowiadać na stawiane im pytania wymijająco i nieszczerze. Dopiero w warunkach przekształcenia wywiadu w proces interakcji i co za tym idzie stwarzania odpowiedniego klimatu psychicznego może wyzwolić w respondentach nieodpartą chęć do nieskrępowanych

i wystarczająco pogłębionych wypowiedzi.

Proces wzajemnego oddziaływania osoby przeprowadzającej wywiad i respondenta należy widzieć w kontekście założonej sytuacji badawczej, jaka się z nim wiąże. Sytuacja taka jest określona różnymi obiektywnymi i subiektywnymi czynnikami. Należą do nich m.in. cechy osobiste osoby badającej i respondenta, jak: płeć, wiek, wykształcenie, zawód, niektóre cechy psychiczne, a także cele

i przedmiot badań, jak również czysto zewnętrzne warunki badań oraz środowisko społeczne, z którego wywodzą się badający i badani. Niewątpliwym czynnikiem, ukierunkowującym odpowiednio wzajemne oddziaływanie jest emocjonalne zaangażowanie się partnerów w tego rodzaju proces. Niemałe znaczenie może odegrać również ich wygląd zewnętrzny lub sposób mówienia itp. Owa złożoność badawczej sytuacji wywiadu sprawia, że mimo pozorów nie jest to łatwa technika badawcza zarówno pod względem jej przygotowania, jak i praktycznego zastosowania.

Znajomość wymienionych i innych czynników, składających się na badawczą sytuację wywiadu, łącznie z poddawaniem ich odpowiedniej kontroli, może w niemałej mierze przyczynić się do w miarę skutecznego jego stosowania. Chodzi zwłaszcza o zapewnienie mu trzech tzw. wskaźnikowych funkcji, mianowicie: 1) funkcji komunikacyjnej, polegającej na zgodności zasłyszanej wypowiedzi z tym, co rzeczywiście chciano przekazać, 2) funkcji ekspresyjnej, zakładającej szczerość wypowiedzi i 3) funkcji informacyjnej, zapewniającej wartość poznawczą otrzymanych informacji. Słowem, podczas zastosowania wywiadu „mówiący musi —jak pisze S. Nowak (1965b, s. 295) — dysponować prawdziwą wiedzą o przedmiocie, musi chcieć powiedzieć to, co wie, słuchający musi go wiernie zrozumieć”.

Zasygnalizowane wyżej funkcje wywiadu dowodzą także w niemałej mierze, jak dużo przeszkód trzeba pokonać, aby uzyskać wiarygodne informacje od badanych za pomocą tej właśnie techniki badawczej. Napotykane w tym trudności wyrównują poniekąd korzyści, jakie można osiągnąć dzięki metodologicznie poprawnemu zastosowaniu wywiadu. Mianowicie umożliwia on — podobnie jak ankieta — na ogół łatwe dotarcie do wielu nieobserwowalnych faktów i przeżyć osób badanych, do których trudniej byłoby dotrzeć za pośrednictwem innych metod i technik badań pedagogicznych. Mam na myśli szczególnie dane, dotyczące niedalekiej lub dalszej przeszłości badanych, ich pragnień, dążeń i motywów, a także aktualnych zachowań i postaw oraz opinii w przeróżnych sprawach.

 

Podobne prace

Do góry