Ocena brak

Wyspy Galapagos

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Leżące we wschodniej części Ocea­nu Spokojnego wyspy Galapagos należą do najbardziej odizolowa­nych od reszty świata wysp na Zie­mi. Wykształciły się tu niezwykłe, często niespotykane poza tym obszarem gatunki zwierząt i roślin. Poznanie tych odmian w dużym stopniu przyczyniło się do lepszego zrozumienia procesu ewolucji.
Około 1000 kilometrów od zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej leży grupa unikalnych wysp. Pierwotnie nazwane ..Zaczarowanymi Wyspami" obecnie noszą nazwę Galapagos lub Wyspy Żółwie. Na tym archipela­gu występuje wiele endemicznych gatunków zwie­rząt i roślin - dlatego właśnie czasami Galapagos nazywa się „najwspanialszym naturalnym labora­torium ewolucji". Unikatowa fauna i flora wysp zainspirowała Karola Darwina do napisania słyn­nej księgi O pochodzeniu gatunków - dzieła, które całkowicie zmieniło nasz sposób widzenia świata i jego historii, a w rezultacie wytyczyło również nowy kierunek w rozważaniach na temat pocho­dzenia naszego gatunku - homo sapiens.
Wyspy Galapagos leżą dokładnie na równiku i rozciągają się na przestrzeni około 60 tys. km2. W skład archipelagu wchodzi 19 wysp, z czego 13 największych ma powierzchnię od 14 km2 do 4,5 tysiąca km2. Sześć mniejszych wysp zajmuje od jednego do czterech kilometrów kwadratowych. Oprócz tych największych wysp znajduje się tam wiele malutkich wysepek i pojedynczych skał wystających ponad powierzchnię morza. Najwięk­sza z nich, wyspa Isabela ma około 132 km dłu­gości, a jej obszar stanowi ponad połowę całko­witej powierzchni wysp. Góra Azul, wznosząca się na wysokość 1689 m n.p.m. jest najwyższym szczytem archipelagu. Obecnie na pięciu wyspach mieszka na stałe około 20 tysięcy ludzi, większość z nich jest zatrudniona w dynamicznie rozwijają­cym się sektorze usług turystycznych.
Klimat i roślinność.
Klimat Galapagos charakteryzuje się podziałem na dwie pory roku - deszczową (od stycznia do czerw­ca) i suchą (od lipca do grudnia). Najzimniej jest od maja do lipca - temperatura spada wówczas do około 18-20°C. Ze względu na wpływ słynnego, pojawiającego się raz na kilka lat prądu morskie­go El Nino, roczna ilość opadów ulega dużym wa­haniom; raz może to być rok bardzo suchy, innym razem wybitnie wilgotny. Na wyspach występuje około 700 gatunków roślin, z czego 40% to gatun­ki endemiczne, czyli występujące tylko i wyłącz­nie w tym rejonie.
Roślinność wysp jest niejednolita i układa się w sześć różnych stref. Strefa litoralna, obejmująca nadbrzeżne niziny porośnięta jest głównie lasami namorzynowymi, które dobrze znoszą wysoki poziom zasolenia wód. Nieco powyżej znajduje się strefa sucha zdominowana przez kaktusy. Im wyżej, tym większa jest wilgotność. Powyżej strefy olbrzy­mich kaktusów znajduje się strefa przejściowa, w której rosną bujne, wiecznie zielone lasy. W wy­żej położonych partiach wysp, (chodzi tu zwłasz­cza o wyspę Isabela) rosną pokryte endemiczny­mi mchami drzewa z gatunków Scalesia i Pisania. Wzgórza porośnięte też są orchideami. Jeszcze wyżej, powyżej granicy lasów rosną krzewy i paprocie.Te dwa piętra roślinności występują jedynie na dwóch wyspach, Santa Cruz i San Cristobal. Ostatnia, najwyższa strefa roślinności to trawiaste szczyty gór - z większych roślin występują tu tylko niektóre gatunki paproci, w tym gatunki ende­miczne, takie jak galapagoska paproć drzewiasta, dochodzące do 3 metrów wysokości.
Wulkaniczne pochodzenie.
Skalisty, księżycowy krajobraz wysp już na pierw­szy rzut oka zdradza ich wulkaniczne pochodze­nie. Galapagos zostały utworzone przez lawę, która wypływała z dna oceanu około czterech do pięciu milionów łat temu.
W porównaniu z wiekiem planety, wyspy Gala­pagos są więc bardzo młodym tworem - w skali geologicznej jest to jeszcze okres wczesnego dzie­ciństwa. Na wyspach znajdują się wciąż jeszcze aktywne wulkany - ostatnia poważna erupcja miała miejsce w 1995 roku na wyspie Fernandina. Wiele najstarszych wysp tej grupy zniknęło już pod po­wierzchnią oceanu. Pierwotnie nad powierzchnię morza wystawało o wiele więcej wysp, jednak w ciągu milionów lat istnienia uległy one erozji i ponownie „pogrążyły się1' w głębinach. Zdaniem geologów obecnie istniejące wyspy znacznie róż­nią się pod względem wieku. Naukowcy sformuło­wali dwie podstawowe teorie dotyczące powstania wysp. Według tak zwanej teorii tektoniki płyt, sko­rupa ziemska składa się z kilku dryfujących olbrzy­mich sztywnych płyt kontynentalnych. Wyspy Galapagos należą do płyty Nazca, która oddala się od sąsiadującej z nią na północy płyty Kokosowej - wskutek tego ruchu również wyspy bardzo po­woli przemieszczają się na południowy wschód, przesuwając się nad ryftem oceanicznym. Według tej teorii, przez szczeliny wydobywają się olbrzy­mie ilości magmy, tworząc podwodne wulkany a z czasem również wyspy. Zgodnie z tą hipotezą, najstarsze są więc te wyspy archipelagu, które są najbardziej wysunięte na południowy wschód, a te znajdujące się w zachodniej części archipelagu (na przykład wyspa Fernandina) są najmłodsze.
Wyspy powstały z bazaltu, pierwotnie bardziej ciekłego od innych skał wulkanicznych. W czasie erupcji wulkanu bazalt wylewał się z niego, two­rząc łagodnie zaokrąglone wzgórza a nie stożki o stromych zboczach.
Historia powstania Galapagos dowodzi, że archi­pelag wysp nigdy nie miał połączenia lądowego z kontynentem Ameryki Południowej. Odkrycie to miało kluczowe znaczenie w zrozumieniu unika­towego charakteru flory i fauny Galapagos oraz wyjaśniało, dlaczego niektóre gatunki są tam nie­obecne. Pierwotnie Galapagos były surowymi, ska­listymi wyspami wystającymi na środku oceanu.
Wszystkie zwierzęta i rośliny, jakie obecnie znaj­dują się na wyspach - wiele z nich to gatunki ende­miczne - musiały się tu dostać drogą morską lub powietrzną, przebywszy w ten sposób co najmniej 1000 km dzielących wyspy od wybrzeży Ameryki Południowej. Niektóre zwierzęta, zwłaszcza ptaki i fauna morska mogły tu dotrzeć o własnych siłach, mniej mobilne gatunki zwierząt (na przykład owady) i nasiona roślin musiały zostać przetrans­portowane, na przykład przez ptaki. Uczeni podej­rzewają, że mniejsze zwierzęta i niektóre gatunki roślin mogły dostać się na wyspy czepiając się dry­fujących po oceanie roślin, bądź kawałków drew­na. Te egzemplarze, które dotarły do Galapagos, nie posiadały naturalnych konkurentów, a więc miały niejako zagwarantowane przetrwanie. Po­nieważ do niedawna na tych wyspach nie było ludzi, występujące tu zwierzęta nie nauczyły się traktować człowieka jako groźnego wroga - ufność tutejszych zwierząt jest kolejną charakterystyczną cechą Galapagos. Zwierzęta przywiezione na tutej­sze wyspy przez marynarzy, na przykład szczury, świnie, kozy, psy i koty stanowią poważne zagro­żenie dla miejscowych gatunków.
Wyjątkowa menażeria.
Do dziś uczonym udało się sklasyfikować 58 ga­tunków ptaków występujących na wyspach, z cze­go 28 to gatunki unikatowe, nie spotykane poza tym rejonem. Przykładem takiego właśnie ptaka jest koromoran nielotny. Na Galapagos żyją 22 ga­tunki gadów należące do pięciu rodzin, m.in. są to słynne żółwie olbrzymie i legwany morskie. Wszystkie, poza trzema gatunkami, to gatunki endemiczne. Dotychczas na wyspach odkryto tylko siedem gatunków ssaków - dwa gatunki uchatek dwa gatunki nietoperzy i trzy gatunki szczurów, jest to więc bardzo nieliczna reprezentacja tej wiel­kiej gromady. Oba gatunki żyjących w przybrzeż­nych wodach uchatek są endemiczne. Pokryty gęs­tym futrem kotik galapagoski jest jedynym tropikalnym reprezentantem tej generalnie rzecz biorąc subarktycznej rodziny. Uchatki te w dzień wypoczywają, a na łowy wyruszają dopiero nocą. Tutejszy lew morski jest obecnie najliczniej wystę­pującym zwierzęciem na Galapagos - jego liczbę ocenia się na około 50 tysięcy. Uważa się, że pier­wotnie na Galapagos żyło znacznie więcej gatun­ków szczurów, jednak sprowadzony przez czło­wieka szczur śniady wyparł wiele pozostałych, słabszych gatunków.
W wodach dookoła wysp żyje 307 gatunków ryb morskich, należących do 92 rodzin, z czego 50 to gatunki endemiczne.
Galapagos słyną z wielu innych unikatowych gatunków zwierząt, wśród nich najsłynniejsze są żółwie olbrzymie, od których zresztą pochodzi nazwa wysp. Żółw słoniowy z Galapagos może ważyć do 185 kg i żyć nawet 150 lat, jest więc to najbardziej długowieczne zwierzę na Ziemi. Żyjące obecnie na wyspach 15 gatunków żółwi wyłoniło się z jednego pierwotnego gatunku, kolejno wypeł­niając dostępne nisze ekologiczne.
Karol Darwin na Galapagos.
Fauna wysp Galapagos odegrała niepoślednią rolę w powstaniu teorii ewolucji. Twórca tej teorii, Karol Darwin przybył na wyspę San Cristobal 17 września 1835 roku na statku Beagle, którym płynął dookoła Ameryki Południowej. Pięć tygo­dni , które Darwin spędził na badaniu przyrody wysp, zaowocowało dziełem O pochodzeniu ga­tunków (1859), gdzie uczony przedstawił swoją teorię, dotyczącą mechanizmów wyodrębniania się gatunków na drodze naturalnego doboru. Dzieło Darwina spotkało się z gwałtowną krytyką, ponie­waż zawarta w nim teoria stała w oczywistej sprzeczności z treścią biblijnej Księgi Rodzaju. Darwin zauważył, że jak w większości wysp oce­anicznych, flora i fauna Galapagos pochodzi od organizmów, które dostały się na wyspy przez przy­padek. Poszczególne wyspy archipelagu zamiesz­kiwały różniące się od pierwowzoru podgatunki. Doskonałym przykładem jest siedem różnych odmian legwana morskiego, który przystosował się do życia w morzu wykształcając błony między palcami kończyn. Wyspy Galapagos są jedynym miejscem na Ziemi, gdzie żyją legwany żywiące się glonami morskimi; na każdej wyspie żyje inny gatunek tych wyjątkowych gadów.
Najczęściej cytowanym dowodem Darwina na istnienie ewolucji jest zięba, nazwana na cześć wielkiego uczonego ziębą Darwina. Te niewielkie ptaki z rodziny wróblowatych przywędrowały tu z Ameryki Południowej i osiedliły się na wyspach. Wraz z upływem lat zięby przystosowały się do panujących na poszczególnych wyspach odmien­nych warunków środowiskowych. W ten sposób, w wyniku ewolucji, powstało 13 nowych gatunków różniących się wielkością, śpiewem, zwyczajami, kolorem upierzenia, dietą i związanym z tym, kształtem dzioba. Niektóre gatunki mają dzioby przystosowane do jedzenia ziarna; te, które żyją na wyspach porośniętych kaktusami wykształciły długie, ostro zakończone dzioby; żyjące na wys­pach obfitujących w owady mają małe dzioby, naj­lepiej nadające się do wydłubywania pokarmu z zakamarków roślin.
Osadnictwo.
Historia ludzkiego osadnictwa na Galapagos roz­poczęła się na długo przedtem, zanim pojawił się tam Darwin. Wyspy odkrył przypadkiem biskup panamski Tomas de Berlanga. W 1535 roku płynął on do Peru, kiedy nagła cisza na morzu sprawiła, iż jego okręt zboczył z kursu i dryfując dotarł do malowniczych wysp, które de Berlanga nazwał „Las Encantadas", czyli „Zaczarowane". Badania archeologiczne wykazały, że prawdopodobnie jesz­cze przed biskupem na wyspy dotarli starożytni mieszkańcy dzisiejszego Peru - Inkowie. W wieku XVI do wybrzeży wysp docierały hiszpańskie stat­ki, w następnym stuleciu zawijały tu także okręty angielskich piratów. Galapagos stanowiły doskona­łą kryjówkę i bazę wypadową do łupieżczych wypraw, których ofiarami były hiszpańskie i por­tugalskie okręty wywożące z Nowego Świata zra­bowane skarby. Odległość jaka dzieliła wyspy od stałego lądu była tak duża, że wyprawiali się na nie tylko najodważniejsi i najwytrawniejsi żeglarze.
W osiemnastym stuleciu wyspy Galapagos słu­żyły za schronienie brytyjskim przemytnikom do­starczającym swoje nielegalne towary do Ameryki Południowej. Później, w dziewiętnastym wieku, na wyspach pojawili się rybacy polujący na wie­loryby i uchatki. Wielorybnicy tu właśnie odpo­czywali i uzupełniali zapasy żywności oraz słodkiej wody. Doskonałym źródłem pożywienia dla wie-lorybników były tutejsze żółwie olbrzymie, które mogły przeżyć nawet rok bez wody.
Turystyka.
Obecnie wyspy są prężnym ośrodkiem turystycz­nym. Odwiedzających przyciąga tu między innymi możliwość podziwiania nie obawiających się czło­wieka zwierząt w ich naturalnym otoczeniu. Goście z całego świata mają więc rzadką okazję ogląda­nia z bliska dzikich zwierząt.
Boom turystyczny rozpoczął się w połowie lat sześćdziesiątych. Dzisiaj co roku wyspy odwiedza około sześćdziesięciu tysięcy ludzi. Tak wielka liczba żądnych wrażeń turystów stanowiła zagro­żenie dla delikatnego ekosystemu wysp, dlatego rząd Ekwadoru, do którego należą wyspy, w roku 1986 przekształcił istniejący na wyspie Santa Cruz Park Narodowy w rezerwat biosfery, w ten sposób zapewniając mu lepszą ochronę. Mimo tych dzia­łań ruch turystyczny doprowadził do wzrostu zanie­czyszczenia środowiska, w wyniku czego zagrożo­ne zostały niektóre gatunki zwierząt. Obecnie pracujący w Stacji Badawczej im. K. Darwina naukowcy i działacze organizacji ekologicznych przy współpracy rządu Ekwadoru starają się roz­wiązywać problemy wynikające ze wzmożonego ruchu turystycznego.

Podobne prace

Do góry