Ocena brak

Wymień teorie genezy państwa i omów jedna z nich

Autor /Frutek00700 Dodano /25.04.2012

Geneza państwa - ściśle określony zespół przyczynowo-skutkowy, który doprowadził do powstania nowego państwa na świecie.

Od czasu pojawienia się na arenie dziejów pierwszych państw rządzący starali się uzasadnić poddanym swoje prawo do rządzenia. Tak powstały pierwsze teorie pochodzenia państwa. W miarę rozwoju nauk społecznych zostały one wzbogacone o teorie aspirujące do naukowego wyjaśnienia genezy państwa.

Teorie genezy państwa:

*teoria umowy społecznej*

teoria prawno-polityczna występująca w doktrynach prawa natury, wg której powstanie społeczeństwa i państwa nastąpiło w wyniku łączenia się jednostek - żyjących poprzednio w "naturalnej" wolności - w drodze porozumienia się (umowy).

Umowa społeczna zapewnia autorytet władzy państwowej niezależnie od formy rządów. Istnieją koncepcje traktujące umowę społeczną jako fakt historyczny lub (bardziej liczne) jako konstrukcję myślową, uzasadniającą określony ustrój polityczny.

Wszystkie doktryny umowy społecznej łączy założenie, że władza polityczna wynika z woli jednostek, nie zaś z nadnaturalnego autorytetu prawa Boskiego.

Dążenie do upodmiotowienia społeczeństwa spowodowało pojawienie się teorii umowy społecznej. Sformułował ją w Anglii w XVII wieku Thomas Hobbes. W swoich rozważaniach wyszedł od opisu stanu naturalnego (przed państwowego), który charakteryzował się jego zdaniem wszechogarniającym chaosem i wojną wszystkich ze wszystkimi.

Aby przezwyciężyć sytuację, w której nikt nie czuł się bezpiecznie, ludzie postanowili zawrzeć między sobą, na zasadzie „każdy z kaŜdym”, umowę społeczną, na mocy której podporządkowali swą wolność władzy państwowej w zamian za zapewnienie im bezpieczeństwa. Władca nie był stroną umowy, więc nie można mu jej było wypowiedzieć. Umowa przestawała automatycznie obowiązywać, gdy suweren nie był w stanie rządzić. Władza w koncepcji Hobbesa była jednolita i scentralizowana.

Nie miała jednak prawa pozbawiać jednostkę swobody działalności gospodarczej oraz własności. Taka koncepcja teorii umowy społecznej służyła uzasadnieniu silnego państwa. Hobbes nie przesądzał, czy miała to być jednoosobowa władza monarchy, czy zgromadzenia, podkreślał jednak jej niepodzielność.

W duchu liberalnym o umowie społecznej pisał angielski myśliciel przełomu XVII i XVIII wieku John Locke, uważany za ojca angielskiego oświecenia.

Trzeci z twórców teorii umowy społecznej, francuski filozof Jan Jakub Rousseau, twierdził, iż ludzie byli naprawdę szczęśliwi w epoce pierwotnej, gdy nie istniała jeszcze własność prywatna i pogoń za dobrami materialnymi.

Zróżnicowanie majątkowe stało się przyczyną wybuchu wojen i wszechogarniającej anarchii. By zapewnić sobie choć na minimalnym poziomie poczucie bezpieczeństwa, członkowie społeczeństwa zawarli między sobą umowę, iż przekazują część swojej wolności na rzecz władzy państwowej, w zamian za ochronę. W koncepcji Rousseau władza państwowa pochodzi więc od ludu i musi realizować jego interesy.

To właśnie ta teoria dała początek idei suwerenności ludu. Rousseau twierdził, że społeczeństwo ma niezbywalne prawo zbuntowania się przeciwko władzy, która ignoruje jego interesy.

*teoria patriarchalna* 

Teoria patriarchalna pojawiła się wówczas, gdy - wobec stopniowej laicyzacji kultury europejskiej - argumentacja teistyczna stała się zbyt mało nośna. Jej prekursorem był Arystoteles, jednak szczególną popularność zyskała ona w dobie umacniania się monarchii absolutnych. Głosiciele tej teorii twierdzili, że tak jak w rodzinie władzę absolutną i niepodważalną sprawuje ojciec, tak w państwie analogiczną pozycję zajmuje władca.

Państwo jest więc wielką rodziną, a władca - ojcem narodu. Jego władza jest ograniczona tylko wymogami moralności i przywilejami części poddanych. Takie ujęcie pochodzenia państwa służyło uzasadnieniu nowożytnego europejskiego absolutyzmu.

Najwybitniejszym zwolennikiem tej koncepcji był Jean Bodin, żyjący w XVI wieku francuski myśliciel i teoretyk prawa. 

*teoria teologiczne ( teistyczna)* 

Najstarsza jest teoria teistyczna. Uzasadniała ona powstanie państwa boskim pochodzeniem władzy. W starożytnym Egipcie faraon uważany był za wcielenie boga Horusa. W sumeryjskich miastach-państwach król był „wielkim człowiekiem” rządzącym w imieniu lokalnego boga. Również w chrześcijaństwie obowiązywało założenie, że władca jest pomazańcem bożym.

Uznawanie takiej teorii miało bardzo praktyczne konsekwencje: każdy bunt przeciwko władzy państwowej traktowany był jako bunt przeciwko bogu bądź bogom, a więc mógł być bez żadnych skrupułów surowo tłumiony. Przekonanie o boskim pochodzeniu władzy bardzo umacniało jej prawomocność w społeczeństwie silnie przywiązanym do wartości religijnych.

*teoria podboju* 

W XIX wieku dość popularna była teoria podboju. Jej najbardziej znany przedstawiciel, polski socjolog i prawnik Ludwik Gumplowicz, głosił, że historycznie rzecz biorąc państwa powstały w wyniku podboju osiadłych plemion rolniczych przez szukające nowych terenów ekspansji plemiona koczownicze.

Przykładem na poparcie tej teorii miało być powstanie Rusi Kijowskiej w rezultacie ekspansji szwedzkich Wikingów (zwanych Waregami), czy powstanie państwa bułgarskiego w wyniku podbicia przez koczowniczych Bułgarów osiadłej ludności południowosłowiańskiej.

*teoria socjologiczna (funkcjonalna)* 

Dzisiaj w socjologii zdecydowanie dominuje funkcjonalna teoria pochodzenia państwa: pojawiło się ono na pewnym etapie rozwoju ludzkości, gdyż tylko w takiej formie organizacyjnej można było zapewnić społeczeństwu sprawne funkcjonowanie.

Państwo istnieje, bo nie wymyślono żadnej innej struktury, która by sprawniej zaspokajała realizację potrzeb społecznych. Teoria ta akcentuje instrumentalny charakter państwa.

*teoria patrymonialna* 

*teoria psychologiczna*

Podobne prace

Do góry