Ocena brak

Wydatki budżetowe ich rodzaje i rola w gospodarce narodowej

Autor /Ursyn Dodano /15.12.2011

Wydatki budżetu – służą realizacji określonych celów, to środki, które mają sfinansować zaplanowaną podaż dóbr publicznych. Tendencja do ograniczania dochodów budżetowych, co ciągnie i ograniczanie wydatków (eliminowanie niektórych lub zmniejszanie ich poziomu). Problem- na ile mogą być obniżone wpływy do budżetu.. obniżenie stawek podatkowych to nie jedyny sposób zmniejszania obciążeń podatników – od tego są ulgi podatkowe. Czy obniżać podatki przez stawki, czy wprowadzać ulgi?

Kształtowanie wydatków. Zmniejszanie jest bardzo trudne, a część jeszcze ma charakter sztywny (związane z obsługą długu krajowego i zagranicznego, poważna część jest zagwarantowana ustawami około budżetowymi i to one je regulują, zmniejszyć można, gdy zmienią się ustawy). Elastyczność kształtowania wydatków – gdzie różnice między przewidywaną, a istniejącą inflacja, gdy przewidywana niższa, wtedy obywatel płacąc płaci różnice – podatek inflacyjny.

Wielkość i struktura wydatków budżetowych są ważnym wskaźnikiem kierunków i zakresu polityki ekonomicznej i społecznej państwa. Z wielkości i struktury tych wydatków, a także ich dynamiki w poszczególnych latach, możemy odczytać, stopień zainteresowania państwa rozwojem poszczególnych dziedzin gospodarki czy stopień jego zainteresowania w rozwiązywaniu poszczególnych problemów społecznych danego kraju.

Lektura współczesnych budżetów ujawnia dużą różnorodność wydatków budżetowych. Są wśród nich pozycje tradycyjne, a więc wydatki na utrzymanie administracji państwowej, obronność i bezpieczeństwo, ale także wydatki na cele inwestycyjne oraz różne dziedziny polityki socjalnej. Są również wśród nich wydatki wynikające z mechanizmu finansowania polityki społeczno – gospodarczej przez państwo jak np. wydatki na obsługę długu publicznego czy będące rezultatem udzielanych przez państwo gwarancji i poręczeń finansowych. Biorąc za kryterium przeznaczenie wydatków budżetowych możemy wśród nich rozróżnić następujące grupy wydatków:

  • wydatki tradycyjne – są tradycyjne w budżetach i trudno od nich się uchylić – to wydatki związane z obroną państwa, bezpieczeństwem wewnętrznym, wymiarem sprawiedliwości, administracją:

  • wydatki państwa opiekuńczego – na oświatę, kształcenie, ochronę zdrowia, budownictwo mieszkaniowe (szczególnie komunalne), naukę, związane z opieką społeczną, z zasiłkami dla bezrobotnych, emerytury, renty (ich pozycja zależy, jaki system emerytalny, teraz reforma, żeby je wyprowadzić z budżetu);

  • wydatki gospodarki mieszanej –związane z finansowaniem przez budżet inwestycji w zakresie infrastruktury – system komunalny, drogi,koleje, elektryfikacja, telefonizacja;

Wielkość zależy czy w danym kraju można liczyć na kapitał prywatny w zakresie inwestowania w infrastrukturę (co stosunkowo nieopłacalne w porównaniu z bankowością, przemysłem), są o długich cyklach, gdy kapitał wchodzi, gdy państwo w tym współuczestniczy lub stwarza warunki kredytowe. Mają raczej trwały charakter i są wydatkami prorozwojowymi.

Wchodzą tu także – oprocentowanie długu publicznego, rządowe subsydia dla przedsiębiorstw, dotowanie (gdy mają pomagać to też prorozwojowe, inaczej gdy są na przetrwanie, np. z obawy na wzrost bezrobocia).

Zmniejszanie wydatków prorozwojowych (też i nauka) jest niekorzystne. Prorozwojowy budżet jest niewysoki, a znaczące miejsce mają wydatki prorozwojowe.

Innym rodzajem agregacji wydatków budżetowych jest ich podział na wydatki osobowe i inwestycyjne. Podział ten może być przeprowadzony w stosunku do każdej grupy wydatków, zawartych w budżecie. Jest on o tyle istotny, że każda z tych grup wydatków oznacza odmienny mechanizm ich oddziaływania na procesy makroekonomiczne. Jeśli bowiem wydatki osobowe stymulują wzrost popytu konsumpcyjnego w gospodarce, pośrednio oddziaływujące na stan zatrudnienia, to wydatki inwestycyjne przyczyniają się do bezpośredniego wzrostu zatrudnienia i dochodów oraz dochodu narodowego.

Podobnie jak dokonał się na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci znaczny wzrost udziału państwa w dochodzie narodowym poprzez wzrost w tym dochodzie dochodów budżetowych – obserwujemy także wzrost znaczenie wydatków budżetowych w gospodarce.

Rosną one niekiedy szybciej niż dochód narodowy. Jest to rezultat rozwoju funkcji ekonomicznych państwa, jego oddziaływania na procesy koniunktury i wzrostu gospodarczego oraz zwiększania zaangażowania państwa w rozwiązywanie problemów społecznych. Tendencja ta utrzymuje się mimo renesansu i ożywienia koncepcji liberalnych i konserwatywnych, upatrujących w rozwoju funkcji ekonomicznych i społecznych państwa zagrożenie dla rozwoju gospodarczego i równowagi ekonomicznej. Współcześnie udział wydatków państwa w dochodzie narodowym sięga kilkadziesiąt procent.

Charakterystyczną cechą szeregu wydatków budżetowych jest ich duża sztywność, inercja. Dotyczy to zwłaszcza tych pozycji wydatków budżetowych które związane się z pozycją materialną dużych grup społecznych.

Utrzymanie i wzrost szeregu pozycji dotychczasowych wydatków budżetowych wynika także z procesów obiektywnych. Takimi są procesy demograficzne, wywołujące np. przyrost w pewnych okresach liczby ludności w wieku emerytalnym, co powoduje konieczność zwiększania wydatków na świadczenia socjalne.

Ograniczone możliwości zwiększania dochodów budżetowych – w drodze np. zwiększania podatków – a także konieczność finansowania szeregu dziedzin życia społeczno – gospodarczego przez państwo, stwarzają sytuację, w której dochody państwa stają się nie wystarczające do pokrycia niezbędnych wydatków. Jest to przyczyną powstawania deficytu budżetowego, czyli nadwyżki wydatków budżetu nad jego wpływami. Zdarza się i tak, że dochody budżetu okazują się w końcu okresu budżetowego wyższe niż wydatki, powodując powstanie nadwyżki budżetowej. Ta druga sytuacja jest raczej wyjątkowa – z reguły potrzeby finansowania wydatków są wyższe niż dochody.

Podobne prace

Do góry