Ocena brak

WYBRANE ZABURZENIA PSYCHICZNE W RÓŻNYCH OKRESACH ŻYCIA I ICH UWARUNKOWANIA - Czynniki ryzyka i zaburzenia psychiczne w okresie dorosłym

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Zadanie rozwojowe wczesnej dorosłości i kryzysowe zjawiska tego okresu dotyczą przede wszystkim zdrowia i zaburzeń w tworzeniu intymnych relacji. Zaburzenia w tym zakresie mają swoje źródło w nie rozwiązanym kryzysie tożsamości i słabych strukturach ego.

Zaburzenia o charakterze trudności nawiązania bliskich relacji mogą wynikać z zaburzeń intrapsychicznych - z osobowości narcystycznej lub bordeline.

Centralnym elementem tych zaburzeń jest brak rozwiniętej struktury Ja, lub jej wyjątkowa słabość, wynikająca z wzrastania w patologicznych sys­temach przywiązania, o czym pisaliśmy już wyżej. Nie możemy w tym miejscu bliżej zajmować się tymi formami patologii osobowości, pragniemy jedynie podkreślić, że właśnie okres wczesnej dorosłości, wymagający pod­jęcia intymnych relacji z drugim człowiekiem, jest tym momentem, w którym dochodzi często do dekompensacji tych zaburzeń. W związku z tym młody dorosły człowiek nie jest zdolny do nawiązania takich relacji. Jeżeli nawet to czyni, są one wyjątkowo niestabilne i zaburzone. Jedną z form zaburzeń relacji mogą być związki o cechach koluzji, tj. takiego związku, w którym partnerzy zamiast intymnych otwartych relacji wymuszają od siebie wejście w takie role, które powodują zastępcze rozwiązywanie dziecięcych traum i konfliktów. Partner jest spostrzegany jako ucieleśnienie brakujących lub stłumionych aspektów własnej tożsamości. Pragnienia, które partnerzy przenoszą na siebie, stają się źródłem konfliktów. Partnerzy zamiast się rozwijać w związku, „stapiają się w jedno" lub zaciekle zwalczają obiekt neurotycznej potrzeby w drugim człowieku. W takim związku trudno spo­dziewać się przygotowania do rozwiązywania kryzysu generatywności, który wymaga cnoty przekraczania samego siebie, troski o innych i wspólne dobro w pracy i działaniu społecznym.

W dorosłości może u wielu ludzi pojawiać się kryzys środka życia, który ma wiele wspólnego z kryzysem dorastania nie tylko dlatego, że w wieku 45.-60. lat dorośli są na ogół rodzicami dorastającej młodzieży lub młodych dorosłych opuszczających gniazdo rodzinne. Przełom środka życia cechuje się destabilizacją linii życiowej, poczuciem napię­cia, zmiany, wątpliwości, niekiedy zagubienia lub odczuciem presji dokonania zmian. Dorośli stają wówczas przed problemami natury egzystencjalnej, bilansują życie i często zmieniają jego styl. Stają przed pytaniami, co uczynili w życiu, co dali swoim bliskim, co stworzyli, co roztrwonili, co było ważne w życiu i co zostało z marzeń. Restrukturacja poznawczo-emocjonalna odnosi się do czterech podstawowych konfliktów (spolaryzowanych przeciwności).

Polaryzacja „młody-stary" stawia przede wszystkim problem skończoności życia i pytanie o spuściznę, jaką pozostawi się po sobie. Negatywne odpowie­dzi na te pytania mogą powodować poczucie braku wartości i sensu, a w kon­sekwencji stany depresyjne. Polaryzacja „destrukcja-twórczość" jest szczegól­nie powiązana z życiem rodzinnym, gdyż realizacja osobistych celów może powodować konflikty, agresję, a świadomość tej destrukcji powoduje poczu­cie winy. Trudność rozwiązania tego konfliktu wyraźnie rzutuje na konflikt międzypokoleniowy. Polaryzacja „męskość-kobiecość" powoduje nowe okreś­lenia udziału w życiu cech męskich i żeńskich. Na ogół wówczas toleruje się posiadanie cech płci przeciwnej. Kobiety rozwijają swój potencjał cech męskich w obszarze życia zawodowego, mężczyźni natomiast dzięki cechom kobiecym lepiej pełnią role mentorów i opiekunów, w szczególności w rolach dziadków i mistrzów w zawodzie. Polaryzacja „przywiązanie-separacja" wymaga znalezienia nowej równowagi w pożyciu małżeńskim, w związkach między rodzicami i dziećmi w dwóch pokoleniach.

W wyniku reintegracji tych sprzeczności dorosły, rozwijając się, tworzy nową strukturę życia. Trudności w radzeniu sobie z wymaganiami tego przełomu mogą spowodować upadek starej struktury życia i poczucie porażki, zwłaszcza gdy bilans jest negatywny, gdy brak satysfakcji z dzieci, pracy i małżeństwa. Przy niedojrzałej osobowości dochodzi do rozbicia linii życia i wielu nieracjonalnych działań, takich jak próby odzyskania ze wszelką cenę młodości, liczne przelotne związki erotyczne, nagłe zmiany w życiu zawodowym lub też wycofanie i rozpacz. Ten typ niekorzystnego rozwiązy­wania kryzysu cechuje zdaniem Olesia „wiecznych chłopców", którzy nie mogą być oparciem dla swoich dorastających synów i często są przyczyną konfliktów małżeńskich. Zagrożeniem dla kobiet w tym wieku jest przeży­wanie syndromu „pustego gniazda", co może powodować nie tylko depresyj­ny nastrój, w szczególności u matki dorosłych dzieci, ale także tendencje do zatrzymania przy sobie młodych dorosłych.

Kryzys środka życia sam w sobie nie jest oczywiście patologią, ale zespołem sprzeczności, wyzwań i przemian, które stanowią zarówno szansę na rozwój, jak i wysokie ryzyko patologii.

W okresach przejściowych pojawia się też zwykle więcej krytycznych wydarzeń typu straty i zagrożeń. Nagromadzenie trudności może więc powodować różne rodzaje dekompensacji, głębszej reakcji kryzysowej czy też nawrót wcześniej stwierdzanych zaburzeń, nawet w formie zespołów klinicz­nych, lękowych, depresyjnych czy uzależnień.

Do góry