Ocena brak

Wybory tranzycyjne (1989 - 1991) - ich wyniki i znaczenie

Autor /Leon Dodano /22.07.2011

WYBORY TRANZYCYJNE (otwierające, założycielskie) – pierwsze elekcje zorganizowane po uzyskaniu przez ogół obywateli podstawowych swobód politycznych i jednocześnie umożliwiające dokonanie negatywnej oceny rządzących partii komunistycznych. Doprowadzenie do takiej sytuacji jest wynikiem paktu politycznego (Polska, Węgry, Bułgaria), wymuszonej rezygnacji komunistów z dotychczasowych reguł (NRD, Czechy, Rosja, Ukraina) lub rewolucji (Rumunia).

Odbyły się generalnie w 1990 (Albania – 1991, Polska – 1989 – tu pojawia się problem czy Polskie wybory kontraktowe spełniały kryteria – wg definicji Antoszewskiego tak, wg innych niekoniecznie). Można wyróżnić dwa typy takich wyborów pod kątem tego w jakich warunkach były przeprowadzane: albo na podstawie prowizorycznych reguł przygotowanych specjalnie na nie (czyli taka zapowiedź demokratyzacji) – jak wybory kontraktowe w Polsce albo wybory w krajach nadbałtyckich czy na Ukrainie w czasie gdy ZSRR nie dokonał jeszcze żywota; albo wybory stabilizujące (na podstawie trwałych reguł gry) – Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Bułgaria.

Generalne cechy:

- dwubiegunowość (za i przeciw systemowi, partie-sukcesorki (post)komunistyczne konta społeczne fronty antykomunistyczne (partie typu Forum/umbrella organizations) z wyjątkiem: Czech/Słowacji – tam od początku osobna opozycja, Węgry (system partyjny kształtowany od 1987), Rumunia i Serbia (rywalizacja jednobiegunowa – szczątkowa opozycja), Rosja i Ukraina (rywalizacja pozapartyjna – jednostek)

- plebiscytarność (za/przeciw zmianom)

- wysoki poziom mobilizacji, średnio ponad 80% (wyjątki na minus – Polska, Rosja; z kolei np. w Albanii za wysoka frekwencja rodzi pytanie o uczciwość)

- wygrywa opozycja (oprócz Serbii, Rumunii, Albanii, Bułgarii)

- niska rywalizacyjność (duża różnica między zwycięzcami a przegranymi)

- prowizoryczne systemy wyborcze (częste eksperymenty z większościowym)

- konsekwencją likwidacja starego systemu (a potem niestabilność nowego, prowizorka ustrojowa większości państw, spory i rozkład Forów antykomunistycznych, sprzeciw społeczny wobec trudności transformacji, korupcja, niestabilność („rosną milionowe fortuny rekinów podziemia gospodarczego, chaos i demoralizacja przybrały rozmiary klęski” – jakby powiedział Jaruzelski („uczciwość wymaga aby postawić pytanie: czy musiało do tego dojść?”)), co skutkuje często przyspieszonymi wyborami i przy rozdrobnieniu dawnej opozycji antykomunistycznej powrotem czerwonej zarazy (czy skrypt musi być neutralny światopoglądowo?).

WNIOSEK: wybory te legitymizowały upadek komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej

Do góry